I SA/Sz 309/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Sędzia WSA – Kazimierz Maczewski po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym zażalenia S. M. U. CC P. Sp. z o.o. w u. l. z siedzibą w S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lipca 2013 r., sygn. akt I SA/Sz 309/13 odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Zarządu Województwa Z. z dnia 15 stycznia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie wykorzystanych środków otrzymanych w ramach RPO Województwa Z. postanawia: 1. uchylić postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lipca 2013 r., sygn. akt I SA/Sz 309/13, 2. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 1 lipca 2013 r., sygn. akt I SA/Sz 309/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił S. M. U. CC P. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych W ocenie Sądu wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż nie wykazał on, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, które na obecnym etapie sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł. Jak wskazał Sąd, stan upadłości i brak prowadzenia przez Syndyka działalności w jej toku nie jest równoznaczny z brakiem środków na pokrycie kosztów sądowych gdyż samo jej ogłoszenie stosownie do art. 13 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60 poz. 535 ze zm.) uwarunkowane jest posiadaniem środków na koszty postępowania. Sąd przychylił się też do poglądu, że gdyby intencją ustawodawcy było zwolnienie podmiotu zobowiązanego do likwidacji majątku upadłego od opłat sądowych przed sądami administracyjnymi to dałby temu wyraz wprowadzając w tym zakresie stosowną regulację ustawową (por. postanowienie NSA z dnia 11 czerwca 2008 r. sygn. I FZ 203/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedłożonych dokumentów wynikało bowiem, według Sądu, że składając wniosek o prawo pomocy Syndyk posiadał zgromadzone na rachunkach bankowych środki pieniężne (w tym lokaty) w wysokości łącznie w kwocie [...] zł, natomiast na dzień 26 kwietnia 2013 r. stan tych rachunków oraz środków pieniężnych w kasie wynosiły [...] zł. W skład masy upadłości w chwili jej przejęcia wchodził również majątek w postaci ruchomości, wierzytelności oraz środków pieniężnych o łącznej wartości [...] zł. Podsumowując, Sąd podniósł, iż pomimo tego, że skarżący nie uzyskuje dochodów i znajduje się w upadłości, to wykazał, że posiada zdolność utrzymywania dodatniego stanu konta, a w masie upadłości znajduje się majątek. Jak wynika z przepisów prawa upadłościowego, Syndyk działa we własnym imieniu, lecz na rzecz upadłego. Na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest więc traktowany tak samo, jakby stroną był sam upadły. Ma takie same prawa procesowe i podlega takim samym obowiązkom procesowym, a jednym z nich jest pokrycie kosztów postępowania. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie. W zażaleniu na wskazane postanowienie Syndyk wniósł o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż dysponuje on środkami pozwalającymi na uiszczenie kosztów sądowych, gdy z załączonych do akt dokumentów w żaden sposób nie wynika by w kasie masy upadłości znajdowała się kwota wystarczająca na pokrycie przedmiotowych kosztów, gdyż w znacznej części kwota znajdująca się w masie upadłości jest należna wierzycielowi, który ustanowił prawo zastawu na rzeczach ruchomych, wchodzących w skład masy upadłości, ponadto Syndyk musiał zwrócić łączną kwotę [...] zł (którą jako zaległe wynagrodzenie przesłał pracownikom, jednak nie zostało ono przez nich podjęte) jako będącą własnością FGŚP. Jak wskazał Syndyk, obecnie w masie upadłości znajduje się kwota ok. [...] zł, której Syndyk nie może wydatkować z uwagi na to, że została zebrana w toku sprzedaży majątku upadłej Spółki stanowiącego zabezpieczenie spłaty wierzytelności. Syndyk podkreślił także, że w spisie inwentarza jest ujęty majątek, który w większej części został sprzedany, albowiem stanowi on na podstawie art. 670 KC zabezpieczenie spłaty zadłużenia z tytułu najmu lokalu. W związku z tym sumy uzyskane ze sprzedaży tych ruchomości zostaną ujęte w oddzielnym planie podziału i zgodnie z treścią przepisów Prawa upadłościowego i naprawczego zaspokoją w całości wierzyciela, który prawo zastawu ustanowił. Syndyk nie ma prawa uzyskanych ze sprzedaży zajętych ruchomości kwot przekazać na inne cele (w tym i na opłacenie skargi) niż na zaspokojenie wierzyciela, którego wierzytelności zostały zabezpieczone ustanowionym prawem zastawu. Zdaniem Syndyka, na uwagę zasługuje również fakt, że mimo przyznania Syndykowi postanowieniem Sądu z dnia 15 kwietnia 2013 r. zaliczki wynagrodzenia Syndyka w kwocie [...] zł. plus należny podatek VAT, to brak środków w masie upadłości sprawił, że Syndyk nie wypłacił całej przyznanej mu zaliczki. Biorąc pod uwagę powyższe Syndyk podkreślił, że wbrew twierdzeniom Sądu nie posiada dodatniego stanu konta w rozumieniu możliwości dowolnie wydatkowania tych kwot na potrzeby postępowania upadłościowego, gdyż pochodzą one ze sprzedaży majątku zabezpieczonego rzeczowo i nie mogą być wydatkowane na pokrycie bieżących kosztów postępowania upadłościowego, w tym na pokrycie kosztów wpisów sądowych, a zatem zażalenie jest konieczne i uzasadnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 195 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej zwana: "p.p.s.a.") jeżeli zażalenie zarzuca nieważność postępowania lub jest oczywiście uzasadnione, wojewódzki sąd administracyjny, który wydał zaskarżone postanowienie, może na posiedzeniu niejawnym, nie przesyłając akt Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, uchylić zaskarżone postanowienie i w miarę potrzeby sprawę rozpoznać na nowo. Według wskazanego przepisu, uchylenie zaskarżonego postanowienia przez Sąd, który je wydał, jest możliwe wtedy, gdy zażalenie jest "oczywiście uzasadnione". Tak określona podstawa uchylenia wskazuje, że mogą nią być objęte zarówno przyczyny formalne, które zadecydowały o wydaniu zaskarżonego postanowienia, jak i względy merytoryczne. W każdym jednak wypadku istotne jest to, by zasadność zażalenia była "oczywista", to znaczy nie wzbudzająca wątpliwości i zauważalna bez potrzeby dokonywania głębszej analizy zaskarżonego postanowienia (por. postanowienie SN z dnia 20 maja 1999 roku, sygn. II UZ 58/99, OSNP 2000, Nr 15, poz. 602). W ocenie Sądu, taki charakter ma zażalenie wniesione na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lipca 2013 r. odmawiające przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, mając na uwadze powyższe okoliczności, a w szczególności fakt, iż zażalenie jest "oczywiście uzasadnione", Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 195 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 postanowienia. Jednocześnie rozpoznając sprawę ponownie Sąd stwierdza, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.) a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Omawiany przepis stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, określonej w art. 199 p.p.s.a. Celem instytucji prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zagwarantowanie stronie konstytucyjnego prawa do sądu ustanowionego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2011 r. sygn. akt I FZ 136/11). Wnioskodawca powinien zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jego sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa więc na wnioskodawcy. Wynika to z treści art. 252 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Rzetelne przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy i dowodów na ich poparcie umożliwia Sądowi dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Dokonując oceny sytuacji skarżącego w świetle powyższych przepisów, Sąd uznał, że zachodzą przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Zdaniem Sądu, w ustalonym na podstawie przedłożonych dokumentów stanie faktycznym nie można przyjąć, że skarżący posiada dostateczne środki, które mogą być przeznaczone na poniesienie kosztów zainicjowanego postępowania. Jak podkreśla skarżący, w masie upadłości znajduje się obecnie kwota ok. [...] zł, która stanowi zabezpieczenie spłaty wierzytelności, ponadto ujęty w spisie inwentarza majątek został zajęty na podstawie art. 670 KC na poczet zabezpieczenia spłaty dłużenia z tytułu najmu lokalu w wysokości [...] zł wraz z odsetkami w wysokości [...] zł. W świetle przedstawionych okoliczności Sąd uznał, że zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Przeznaczenie środków zgromadzonych na rachunku bankowym na wpis od skargi uniemożliwi bowiem skuteczne prowadzenie likwidacji Spółki. Z pozostałego majątku skarżący nie jest w stanie, zdaniem Sądu, ponieść kosztów sądowych w sprawie. Mając powyższe na uwadze, należy uznać, że odmowa przyznania Syndykowi prawa pomocy stanowiłaby w rozpoznawanej sprawie naruszenie konstytucyjnego prawa do sądu, ustanowionego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Jak zostało już powiedziane, w ocenie Sądu środki majątkowe zgromadzone przez skarżącego nie pozwalają mu na uiszczenie pełnych kosztów sądowych, a ta okoliczność spowodowałaby konieczność cofnięcia przez syndyka skargi. W konsekwencji obiektywnie (rzeczywiście) uniemożliwiono by skarżącemu doprowadzenie do kontroli zaskarżonej decyzji (tj. realizację prawa do sądu). W ocenie Sądu również ta okoliczność przemawiała w niniejszej sprawie za przyznaniem prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W tych okolicznościach sprawy, Sąd uznał, że zażalenie skarżącego zasługuje na uwzględnienie w ten sposób, że należy uchylić zaskarżone postanowienie i zwolnić go z kosztów postępowania sądowego. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w punkcie 2 postanowienia.