I SA/Sz 31/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.L.Z. i Z.Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2010 rok p o s t a n a w i a: odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy. Skarżący, W.L.Z. i Z.Z., po otrzymaniu wezwań do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego w kwocie [...] zł, należnego od wniesionej skargi na wyżej powołaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., zwrócili się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący podali, że nie posiadają środków, mają gospodarstwo rolne o charakterze [...], mają na utrzymaniu jedno dziecko w wieku szkolnym. Z oświadczenia o stanie rodzinnym wynika, że skarżący powadzą trzyosobowe gospodarstwo domowe, zaś z oświadczenia o stanie majątkowym, że posiadają dom o pow. [...] m kw., mieszkanie o pow. [...] m kw., nieruchomość rolną o pow. [...] ha; nie wykazali posiadania zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.) ani wartościowych przedmiotów. W rubryce formularza dotyczącej dochodów, skarżący wpisali dochód z gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha przeliczeniowych w kwocie [...] zł. Skarżący, wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia 31 marca 2015 r. do nadesłania dokumentów źródłowych i oświadczeń, obrazujących sytuację finansową, nadesłali oświadczenie z dnia 15 kwietnia 2015 r., w którym: 1) w zakresie wysokości dochodów uzyskanych 2014 r. podali, że otrzymali z tytułu: renty [...] kwotę [...] zł, dopłat od ARiMR kwotę [...] zł, sprzedaży owoców, orzechów, poziomek, prowadzenia stoiska z lodami i goframi kwotę [...] zł (dochód nieewidencjonowany); 2) w zakresie wyposażenia gospodarstwa rolnego wskazali, że nie posiadają maszyn i urządzeń rolniczych; 3) w zakresie posiadanego domu położonego na działce nr [...] w P., że jest to nieruchomość z przełomu [...] i [...] w., wyceniona przez biegłego na wartość [...]% amortyzacji w [...] r., do dziś nieremontowana, nieruchomość nie jest wynajmowana; 4) w zakresie stanu rodzinnego, wyjaśnili, że syn nie mieszka ze skarżącymi; 5) w zakresie wydatków rodziny podali, że składają się na te wydatki: koszty utrzymania studiującej córki w kwocie [...] zł, opłata za ubezpieczenie KRUS w kwocie [...] zł, opłata za telefon w kwocie [...] zł, za wywóz nieczystości w kwocie [...] zł, zakup opału w kwocie [...] zł, zakup paliwa do samochodu (rocznik [...]) w kwocie [...] zł, zakup żywności w kwocie [...] zł, zakup lekarstw w kwocie [...] zł, zakup chemii w kwocie [...] zł, zakup odzieży, obuwia w kwocie [...] zł, razem [...] zł na miesiąc, a także raty podatku od nieruchomości w kwocie [...] zł. Do oświadczenia dołączono: 1) dowody wpłat składek do KRUS; 2) fakturę VAT za energię elektryczną, 3) dowód wpłaty opłaty za akademik w kwocie [...] zł, 4) kopię decyzji Burmistrza W. z dnia [...] r. w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2011, 5) wyciąg z rachunku bankowego skarżących w [...] Banku za okres od 5 marca 2015 r. do 24 marca 2015 r. (saldo końcowe w kwocie [...] zł); 6) kopię zaświadczenia U. [...] im. [...] z dnia 9 kwietnia 2015 r., zaświadczającego, że córka skarżących jest studentką [...] 1 roku studiów stacjonarnych w roku akademickim 2014/2015. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "P.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, wówczas gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Skoro przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa (tj. dodatkowe obciążenie innych obywateli) i winno być udzielane wyjątkowo – przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Obniżenia standardu życia w danym miesiącu wskutek konieczności poniesienia kosztów sądowych nie można utożsamiać z uszczerbkiem w swoim niezbędnym utrzymaniu. Ponadto nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Dodatkowo koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Dlatego też część uzyskiwanych środków powinna być przeznaczona na ich poniesienie. Jeśli strona decyduje się bowiem na zainicjowanie postępowania sądowego, to powinna liczyć się z koniecznością ich poniesienia, chyba że wykaże brak możliwości w tym zakresie, co w sprawie niniejszej nie nastąpiło. Okoliczności podane we wniosku i wynikające z akt sprawy uzasadniają bowiem stwierdzenie, że skarżący nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ze złożonych oświadczeń wynika, że skarżący mają stałe źródła dochodów. Otrzymane w 2014 r. przez skarżących roczne dochody z: renty [...], sprzedaży produktów rolnych, prowadzenia stoiska [..] oraz z dopłat do rolnictwa wyniosły ok [...] zł, czyli miesięcznie ok. [...] zł. Tyle też wynoszą wykazane przez skarżących konieczne wydatki na utrzymanie. Tymczasem, z nadesłanego wyciągu z rachunku bankowego za okres od 5 marca 2015 r. do 24 marca 2015 r. (skarżący byli wezwani o wyciągi za okres od 31 grudnia 2014 r. do 31 marca 2015 r.), wynika, że skarżący oprócz ujętych w wykazie kosztów opłat, zakupów żywności, wydatków na utrzymanie studiującej córki i innych potrzeb bieżących, spłacają kredyty, jednorazowo w znacznych wysokościach (odnotowano dwa przelewy w dniach 19 marca 2015 r. na łączną kwotę [...] zł). Powyższe oznacza, że skarżący nie podają pełnej informacji na temat swoich możliwości finansowych. W ocenie referendarza sądowego, skarżący są zatem w stanie partycypować w kosztach niniejszego postępowania sądowego, zwłaszcza, iż na obecnym etapie sprawy, koszty te to należny wpis od skargi wynoszący jedynie [...] zł. Skarżący są także w stanie opłacić wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika (na marginesie należy wskazać, że jego udział na obecnym etapie sprawy nie jest wymagany). W tym miejscu należy także wskazać, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym, zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów, jak również inne zobowiązania, w tym nawet publicznoprawne – nie mogą być traktowane priorytetowo przed kosztami sądowymi, a w konsekwencji uzasadniać skorzystania z instytucji prawa pomocy. Ponadto skarżący są właścicielami znacznego majątku w postaci nieruchomości. Nie można zatem uznać skarżących za osoby ubogie, wymagające pomocy Państwa w zakresie ponoszenia kosztów sądowych i opłacenia profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem referendarza sądowego status materialny skarżących znacznie wykracza ponad przeciętny poziom. Posiadają oni dom o pow. [...] m kw. oraz mieszkanie o pow. [...] m kw., grunty rolne o pow. [...] ha. Nie wykazano aby majątek nieruchomy był obciążony w stopniu uniemożliwiającym jego zarobkowe wykorzystanie. Skoro skarżący nie podali specjalnych powodów, dla których nie mogliby, przykładowo, wyzbyć się czy wykorzystać w celach zarobkowych nieruchomości położonej na działce nr [...] w P., której – wedle oświadczenia nie wynajmują, to należało uznać, że posiadanie tej nieruchomości umożliwia zdobycie dodatkowych środków pieniężnych na poniesienie kosztów sądowych. Biorąc pod uwagę stan posiadania skarżących, dodatkowo należy wskazać, iż "zgodnie (...) z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (...). Również w postanowieniu z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 Naczelny Sąd Administracyjny, uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (...) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia." (z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2009 r.; sygn. akt I OZ 563/09; orzeczenie dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. Gov.pl). Reasumując, powyższe okoliczności, a więc posiadanie stałych źródeł dochodów i majątku w postaci dwóch nieruchomości budynkowych i gruntów rolnych o niemałej powierzchni, niewykazanie okoliczności wskazujących na brak możliwości ich wykorzystywania gospodarczo (zwłaszcza domu w P.), nie pozwalają na przyznanie skarżącym prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W tej sytuacji twierdzenie skarżących o braku środków pieniężnych należy uznać za subiektywne odczucie, które nie może stanowić przesłanki do uzyskania dofinansowania kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 §1 i §2 pkt 7 P.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.