I SA/Sz 32/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L.Z. i Z.Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2011 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Skarżący L.Z. i Z.Z., w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...] zł, od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., z dnia [...] Nr [...], w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2011 r., złożyli w przewidzianej prawem formie (urzędowy formularz PPF) wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z danych zawartych we wniosku wynika, że skarżący L.Z. i Z.Z. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, w gospodarstwie tym pozostaje także studiujący syn L.Z. – M.B. Skarżący wykazali majątek w postaci mieszkania o pow. 46,90 m kw., nieruchomość rolną o pow. 5,71 ha oraz udział ½ części w 7,83 ha, niezabudowaną działkę rolną o pow. 0,2153 ha i garaż o pow. 16 m kw., a także oszczędności w kwocie [...] zł. Podano, że miesięczny dochód rodziny to łącznie kwota [...] zł brutto, którą stanowi wynagrodzenie ze stosunku pracy L.Z. w wysokości [...] zł, renta chorobowa Z.Z. w wysokości [...] zł, alimenty M.B. w wysokości [...] zł. Ponadto wykazano, że Z.Z. prowadzi działalność gospodarczą – P. w N. – ale od lipca 2011 r. do stycznia 2012 r. nie uzyskiwał z tego tytułu dochodów, gdyż nie posiadał zabezpieczenia akcyzowego z Urzędu Celnego w S., zezwalającego przedsiębiorcy na działalność. Brak środków finansowych spowodował powstanie zaległości z tytułu dzierżawy nieruchomości służącej działalności gospodarczej. Wyjaśniono także, że środki z renty chorobowej Z.Z. w kwocie [...] zł netto przeznaczane są w znacznej części (w kwocie [...] zł) na alimenty dla byłej żony, natomiast z wynagrodzenia L.Z. zaspokajane są potrzeby bytowe rodziny (czynsz, woda, ogrzewanie gazowe itp.), utrzymywany jest studiujący syn oraz spłacane są pożyczki. Skarżący podali także, że posiadają kredyt w rachunku bieżącym w wysokości [...] zł zaciągnięty na działalność gospodarczą, który jest zabezpieczony hipoteką na nieruchomości rolnej o pow. 5,71 ha położonej w miejscowości H. gm. M. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego wystosowanego pismem z dnia 1 lutego 2012 r., skarżący nadesłali dodatkowe dokumenty, potwierdzające wykazane dane oraz uzupełniające informacje na temat ich sytuacji majątkowej. Przedłożono m.in. wykaz miesięcznych wydatków na utrzymanie rodziny, w którym wskazano opłaty: za czynsz mieszkania w kwocie [...] zł, za energię elektryczną w kwocie ok. [...] zł, za gaz w kwocie [...] zł, alimenty w kwocie [...] zł, telefon, TV, Internet w kwocie [...] zł, wydatki na studiującego syna w kwocie ok. [...] zł, spłatę pożyczek w kwocie [...] zł, wydatki na żywność, ubrania. Wspomniano także o spodziewanych wydatkach w terminie do 31 marca 2012 r. na opłacenie podatku od nieruchomości oraz rolnego. Dodatkowo skarżący oświadczyli, że uzyskują dochody z nieruchomości rolnej - z produkcji rolnej prowadzonej na gruncie położonym w miejscowości H., (z łącznego areału 5,71 ha wykorzystywane w tym celu jest 4,33 ha), które wyniosły ok. [...]zł, a z przedstawionego zaświadczenia z ARiMR wynika, że za 2011 r. Z.Z. otrzymał dopłaty bezpośrednie do rolnictwa w wysokości [...] zł. Ponadto wyjaśniono, że posiadany budynek po byłej gorzelni w H. nie jest w chwili obecnej wykorzystywany, budynek ten stoi pusty, znajdujące się w nim mieszkanie nie jest przedmiotem wynajmu, w związku z tym skarżący nie uzyskują z niego żadnych pożytków, ponoszą jedynie koszty. Skarżący wyjaśnili również, że posiadane na rachunku bankowym środki pieniężne w kwocie [...] zł z pożyczki z PKZP przeznaczyli na uregulowanie podatku w wysokości [...] zł wraz z odsetkami, w związku z wystawieniem tytułu egzekucyjnego przez Urząd Miasta i Gminy w M., aby uniknąć zajęcia konta związanego z działalnością gospodarczą; w załączeniu przedstawiono kopię dowodu wpłaty z dnia 26 stycznia 2012 r. Skarżący nadesłali również następujące dokumenty: kopie zeznań podatkowych PIT-37 za 2010 r. i 2011 r. , PIT–36L za 2010 r. i 2011 r., PIT-40 za 2010 r., dotyczące dochodów skarżących, dane rachunkowe firmy Z.Z. za lipiec 2011 r., grudzień 2011 r., styczeń 2012 r., kopię decyzji ZUS w sprawie waloryzacji renty Z.Z., zaświadczenie pracodawcy L. Z. o wysokości jej średniego miesięcznego dochodu z dnia 10 lutego 2012 r., dowody wpłat, rachunki, faktury potwierdzające ponoszone wydatki (czynsz, gaz, alimenty), wyciągi z rachunków bankowych L.Z., dokumenty potwierdzające stan zadłużenia L.Z. z tytułu PKZP, a także dokumenty dotyczące zadłużenia Z.Z. z tytułu dzierżawy (pismo w sprawie wniosku o odroczenie spłaty raty czynszu). Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej: "p.p.s.a." prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl natomiast § 3 cytowanego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Według art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.- przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Stanowi ona wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd (referendarz sądowy) nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Z konstrukcji art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy a rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii w dużej mierze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Wniosek skarżących nie może zostać uwzględniony, bowiem nie wykazali oni, że poniesienie kosztów sądowych w ich sytuacji majątkowej spowoduje uszczerbek dla koniecznego ich utrzymania. Z wniosku i nadesłanych dokumentów wynika, że źródłem utrzymania trzyosobowej rodziny są dochody L.Z. z wynagrodzenia za pracę w wysokości ok. [...] zł netto (po potrąceniach obciążeń z tytułu ubezpieczenia pracowniczego, spłaty pożyczek), dochody z renty Z.Z. w wysokości [...] netto, dochody z produkcji rolnej w wysokości [...] zł rocznie (na marginesie ujawnione dopiero w wykonaniu wezwania z dnia 1 lutego 2012 r.), dopłaty do gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł, a także alimenty otrzymywane przez syna L.Z. w wysokości [...] zł. Ponadto Z.Z. prowadzi działalność gospodarczą, z której jak oświadczył nie uzyskuje dochodów, z uwagi na brak zezwolenia akcyzowego. Z danych rachunkowych firmy za styczeń 2011r. wynika strata w wysokości [...] zł, a z nadesłanych deklaracji podatkowych wynika, że skarżący za 2010 r. zadeklarował stratę w wysokości [...] zł, natomiast za 2011 r. dochód w wysokości [...] zł. Przedstawiono zaświadczenie z banku prowadzącego rachunek bankowy firmy skarżącego, z którego wynika, że zadłużenie z tytułu udzielonego limitu kredytowego od miesiąca listopada 2011 r. do lutego 2012 r. powiększyło się, a stan zadłużenia na dzień 1 lutego 2012 r. to kwota [...] zł. Odnośnie powyższych okoliczności należy wskazać, że zarówno rozliczanie strat podatkowych, kredytowanie działalności gospodarczej, nie są to okoliczności wystarczające, aby uznać, że przedsiębiorcy należy przyznać prawo pomocy. Wnioskodawca ma bowiem wykazać, że faktycznie i obiektywnie nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, aby ponieść koszty sądowe. W rozpoznawanej sprawie trudno to jednoznacznie stwierdzić, ponieważ skarżący nie przedłożył wyciągu z rachunku bankowego związanego z działalnością gospodarczą, obrazującego wysokość wpływów środków w ramach tej działalności lub potwierdzających brak takich wpływów. Niemniej jednak należało uznać, że wykazane źródło dochodów w postaci działalności gospodarczej Z.Z., choć jak twierdzi nie przynosi dochodów, ma znaczenie przy ocenie zdolności skarżących do poniesienia kosztów sądowych. Uzasadniając swój wniosek skarżący wskazali, że znajdują się w trudnej sytuacji finansowej, ich dochody są obciążone spłatą kredytu i pożyczek, spłatą alimentów, wystąpiło dodatkowe zadłużenie z tytułu dzierżawy nieruchomości, związanej z prowadzoną działalnością gospodarczą (skarżący ubiegali się o odroczenie spłaty rat). W ocenie referendarza sądowego jednak nie są to nadzwyczajne okoliczności pozwalające na potraktowanie sytuacji wnioskodawców jako wyjątkowej. Z przedłożonych dokumentów wynika, że wywiązują się oni ze swoich zobowiązań, ponoszą miesięczne wydatki w kwocie przekraczającej [...] zł, nie wynika też ze sprawy aby stan zdrowia, czy sytuacja osobista ograniczała ich zdolności zarobkowania. Poza tym, wobec obowiązku ponoszenia kosztów sądowych przez każdego obywatela wszczynającego sprawę przed sądem i zasadę wyjątkowego stosowania instytucji prawa pomocy, nie można pozwolić na preferencyjne traktowanie innych zobowiązań (np. nakładów ponoszonych na działalność gospodarczą, czy spłatę zobowiązań kredytowych) przyznając im pierwszeństwo przed kosztami postępowania sądowego (por. post NSA I OZ 83/06). Mając wszystko powyższe na uwadze, należało stwierdzić, że skarżący uzyskując stałe, pewne dochody, posiadają możliwość gromadzenia środków niezbędnych do poniesienia wszystkich wydatków, w tym kosztów sądowych. Podkreślić także należy, że rodzina posiada znaczny majątek w postaci nieruchomości. Wymienione we wniosku składniki majątkowe (w tym oszczędności) wskazują, że skarżący znajdują się w lepszej sytuacji majątkowej niż przeciętny obywatel, wobec tego nie można uznać, że wniosek zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa posiadanie majątku w postaci nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy (post. NSA z 20.10. 2004 r., sygn. akt FZ 454/04). Wprawdzie skarżący oświadczyli, że majątek jest tylko częściowo wykorzystywany (część gruntów do produkcji rolnej), pozostałe jego składniki, w tym budynek byłej gorzelni i znajdujące się tam mieszkanie nie przynoszą pożytków, a jedynie generują koszty, to jednak, zdaniem referendarza nie oznacza to, że majątek ten nie może przynieść skarżącym dochodu, tym bardziej, że nie wykazali, że realnie nie ma takiej możliwości. Wobec dokonanych ustaleń, że skarżący pracują, uzyskują stałe dochody, posiadają znaczny majątek, należało uznać, że ich sytuacja nie kwalifikuje się do skorzystania z prawa pomocy w tym postępowaniu. Z tych względów, na podstawie art. 245 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.