I SA/Sz 32/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2010 r. p o s t a n a w i a: I. umorzyć postępowanie w przedmiocie kosztów sądowych II. odmówić ustanowienia radcy prawnego. W związku ze skargą na opisane wyżej postanowienie, skarżący M. N. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 15 maja 2018 r. sygn. akt I SA/Sz 32/18 starszy referendarz sądowy WSA w Szczecinie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 21 czerwca 2018 r. sygn. akt I SA/Sz 32/18 utrzymał w mocy opisane wyżej postanowienie referendarza sądowego. Z kolei postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2018 r. sygn. akt I SA/Sz 32/18 (doręczonym skarżącemu w dniu 10 września 2018 r.) WSA w Szczecinie odrzucił skargę M. N. na opisaną wyżej decyzję z powodu jej nieopłacenia. W piśmie z dnia 17 września 2018 r. skarżący wniósł do Sądu zażalenie na opisane wyżej postanowienie odrzucające skargę, w którym zawnioskował m.in. o zwolnienie z opłaty od skargi oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu celem sporządzenia i podpisania zażalenia. Złożył następnie urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wniosku o prawo pomocy w zakresie całkowitym oświadczył, że gospodarstwo domowe prowadzi z [...] synem, posiada samochód osobowy [...] r. , innego majątku ani oszczędności; oświadczył, że za I kwartał br. uzyskał dochód w wysokości ok. [...] zł netto. Odnośnie do uzasadnienia wniosku i stałych wydatków wskazał na dane znajdujące się w aktach sprawy ("tak jak w aktach sprawy"). W piśmie referendarza sądowego z dnia 11 października br. zobowiązano skarżącego do złożenia dodatkowych dokumentów, tj. wyciągów z rachunków bankowych skarżącego za okres od 1 czerwca do 30 września 2018 r.; dokumentów potwierdzających wysokość przychodów, kosztów dochodów (straty) z prowadzonej działalności gospodarczej skarżącego za okres od maja do września br.; dokumentów potwierdzających ubieganie się przez skarżącego o pomoc finansową od swej matki W. W. N. w latach 2016 i 2017 oraz w okresie od 1 stycznia do 30 września br.; dokumentów potwierdzających wysokość przekazanych skarżącemu przez jego matkę środków finansowych w 2016 i 2017 r. oraz w okresie od 1 stycznia do 30 września br.; dokumentów potwierdzających stan majątkowy matki skarżącego, sposób korzystania z posiadanego majątku i wysokość dochodów z tego tytułu w roku 2016 i 2017 oraz w okresie od 1 stycznia do 30 września br.; dokumentów potwierdzających źródła dochodu i wysokość dochodów matki skarżącego w 2016 i 2017 r. oraz w okresie od 1 stycznia do 30 września br.; zeznań podatkowych matki skarżącego za 2016 i 2017 rok; wyciągów z rachunków bankowych matki skarżącego za ostatnie sześć miesięcy. Skarżący nadesłał kopię wyciągu z rachunku bankowego związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą (rachunek bankowy prowadzony na rzecz [...] M. N. A. N. spółka cywilna) za okres od 1 czerwca 2018 r. do 30 września 2018 r. – brak środków, brak obrotów oraz wydruk z podatkowej księgi przychodów i rozchodów prowadzonej działalności gospodarczej za okres od 1 maja do 30 września br. z zaewidencjonowanym przychodem [...] zł, wydatkami w wysokości [...] zł. Nie przedłożył wyciągu z osobistego rachunku bankowego. Skarżący nie przedłożył również wymaganych dokumentów dotyczących aktualnej sytuacji finansowej swej matki, nadesłał oświadczenie swej matki z dnia 17 września 2018 r. w sprawie odmowy przekazania pomocy finansowej a także w sprawie odmowy przekazania informacji oraz dokumentów żądanych przez WSA. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 dalej: "p.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Umożliwia dostęp do sądu podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie pokryć całości kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. W ocenie referendarza sądowego rozpoznanie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych jest zbędne. Stosownie do art. 249a p.p.s.a. jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Należy zwrócić uwagę, że aktualnie skarżący nie jest zobowiązany do poniesienia kosztów sądowych w sprawie. Stosownie bowiem do art. 220 § 4 p.p.s.a. zażalenie wniesione na postanowienie sądu o odrzuceniu środków prawnych wymienionych w § 3, wolne jest od wpisu. Na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd. Zatem, na podstawie wskazanych regulacji, wolne od wpisu sądowego jest skierowane przez Skarżącego do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 28 sierpnia 2018 r. sygn. akt I SA/Sz 32/18 w przedmiocie odrzucenia skargi z powodu jej nieopłacenia (nieuiszczenie wpisu sądowego). Po drugie, zaznaczyć należy, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest skuteczny od chwili jego wniesienia, nie obejmuje on natomiast zwolnienia od kosztów sądowych, do uiszczenia których strona obowiązana była przed jego złożeniem (por. postanowienie NSA z dnia 2 czerwca 2011 r. I GSK 801/11, LEX nr 1082501, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz pod red. Tadusza Wosia, 6. Wydanie, Wolters Kluwer, Warszawa 2016, s.1213). Zatem złożony przez skarżącego, już po odrzuceniu skargi z powodu jej nieopłacenia, wniosek, nie może obejmować nieuiszczonego przez skarżącego wpisu od skargi w sprawie. Dlatego mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w pkt. I postanowienia. Pamiętać przy tym należy, że strona może wnosić o przyznanie prawa pomocy na każdym etapie postępowania. Zatem w przypadku nałożenia obowiązku uiszczenia kolejnych kosztów w sprawie, może ubiegać się ponownie o zwolnienie od ich ponoszenia. Odnosząc się z kolei do wniosku o ustanowienie radcy prawnego wyjaśnić należy, że w zakresie sporządzenia i wniesienia zażalenia na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego odrzucającego skargę, nie obowiązuje tzw. przymus adwokacki, tzn. przepisy p.p.s.a. nie wprowadziły obowiązku sporządzenia takiego zażalenia przez profesjonalnego pełnomocnika. Niezależnie od powyższego, przystępując do rozpoznania wniosku o ustanowienie pełnomocnika, należy wyjaśnić, że wniosek o ustanowienie radcy prawnego jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 §3 p.p.s.a.) podlega regulacji art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z jego treścią, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga, że w postępowaniu dotyczącym rozpoznawanego wcześniej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, skarżący nie przedstawił dokumentów pozwalających na wszechstronną ocenę jego możliwości płatniczych w sprawie co było bezpośrednim powodem wydania negatywnych dla Skarżącego orzeczeń w sprawie (vide: wydane w sprawie postanowienie referendarza sądowego z dnia 15 maja 2018 r. oraz postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 21 czerwca 2018 r.). W aktualnie rozpoznawanym wniosku skarżący oświadczył, że za I kwartał br. uzyskał dochód w wysokości ok. [...] zł. Z wydruku z podatkowej księgi przychodów i rozchodów działalności gospodarczej "[...]" M. N., A. N. spółka cywilna wynika, że w okresie od maja do września br. wspólnicy ponosili systematycznie, w każdym miesiącu ( od 1 maja do 30 września br.), wydatki w łącznej wysokości [...] zł i nie zaewidencjonowali przychodów (brak danych narastająco od początku roku). Z kolei dane z rachunku bankowego związanego z ww. działalnością (skarżący nie przedstawił wyciągu z rachunku osobistego) za okres od 1 czerwca do 30 września br. wskazują na brak jakichkolwiek operacji za pośrednictwem tego rachunku bankowego. Dokonując oceny złożonego wniosku w sprawie, należy zaakcentować, że pomimo wezwania do przedłożenia aktualnych dokumentów potwierdzających sytuację finansową matki skarżącego, w związku z rozpoznawanym wnioskiem w sprawie, skarżący nie udokumentował tych okoliczności. Należy w tym miejscu przypomnieć, że z urzędu wiadome jest, iż Skarżący przedłożył do akt sprawy I SA/Sz 1101/15 następujące dokumenty: - akt notarialny z dnia [...] r. Rep. A nr [...] - umowę darowizny nieruchomości Skarżącego na rzecz swej matki W. W. N. -stanu wolnego, obejmującą: nieruchomość stanowiącą lokal mieszkalny położony w S. przy ul. [...] o powierzchni [...] m2; nieruchomość stanowiącą lokal niemieszkalny położony w S. przy ul. [...] nr [...] o powierzchni [...] m2 składający się z [...], [...] i [...] pomieszczeń [...]; udział do ˝ części nieruchomości położonej w S. przy [...] o powierzchni użytkowej [...] m2, stanowiącej lokal niemieszkalny, składający się z sali sprzedaży, magazynu i czterech pomieszczeń zaplecza); strony podały wartość przedmiotu umowy na łączną kwotę [...]zł; - akt notarialny z dnia [...] r. Rep. A nr [...] – umowę sprzedaży przez Skarżącego na rzecz A. N. niezabudowanej nieruchomości położonej w obrębie T., gminie P., stanowiącej działkę gruntu nr [...] o powierzchni [...] ha, położoną na terenie przeznaczonym w planie zagospodarowania przestrzennego na zabudowę mieszkaniową jednorodzinną, wolnostojącą, za cenę brutto [...] zł; - zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia 12 listopada 2015 r. o złożeniu przez skarżącego zeznania podatkowego PIT-36 za 2013 rok z zadeklarowanym dochodem w kwocie [...]zł oraz o niezłożeniu przez Skarżącego w US w G. zeznania podatkowego za 2014 rok. W związku z uprzednim rozpoznawaniem wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, Skarżący złożył do akt sprawy następujące dokumenty: - kopię deklaracji Skarżącego PIT-5L za 4 kwartał 2017 r.- raport wspomagający wyliczenie zaliczki kwartalnej na podatek dochodowy według stawki liniowej, wskazującej na przychód [...] zł i dochód [...] zł, - kopię podatkowej księgi przychodów i rozchodów za grudzień 2017 r., - kopię zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia 29 maja 2017 r. o dokonanym wpisie zastawu skarbowego ustanowionego na samochodzie osobowym Skarżącego w celu zabezpieczenia należności w wysokości [...] zł w związku z decyzją z dnia [...] r. nr [...], - zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia 26 lutego 2018r. o niezłożeniu przez Skarżącego zeznania podatkowego za 2016 rok ani za 2015 r., - wyciągi z rachunku bankowego Skarżącego związanego z działalnością gospodarczą za okres od 1 grudnia 2017 r. do 21 lutego 2018 r. wraz z potwierdzeniem otwarcia rachunku w dniu 5 grudnia 2017 r., - oświadczenie matki Skarżącego o użyczeniu Skarżącemu pokoju o powierzchni [...] m˛ za partycypowanie w kosztach utrzymania w wysokości [...] zł miesięcznie wraz z potwierdzeniem wysokości wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania w M. przy ul. [...], - kopę umowy najmu zawartą przez [...] M. N. A. N. ze spółką [...] sp. z o.o. w S., dotyczącą lokalu użytkowego w S. położonego w nieruchomości przy ul. [...] o powierzchni [...] m˛ za kwotę czynszu [...] zł miesięcznie wraz z aneksem. Wynika z powyższego, że Skarżący był w 2008 roku właścicielem majątku znacznych rozmiarów stanowiącego potencjalne źródło przychodu. Skarżący, opisany wyżej majątek, darował w 2008 r. swojej matce, zamieszkałej w M.. Z kolei nieruchomość gruntową w [...] o powierzchni [...] ha nabytą [...] r. z przeznaczeniem na zabudowę jednorodzinną sprzedał w [...] r. A. N. (brat skarżącego) za cenę [...] zł (cena nabycia) (vide: ustalenia WSA w Szczecinie zawarte w postanowieniu z dnia 23 grudnia 2015 r. sygn. akt I SA/Sz 1105/15). Skarżący (ur. [...] r.) przez kilka lat (2013 – 2016) nie deklarował żadnych dochodów; oświadczył, że utrzymywał się z pomocy bliskich, z dochodów uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości. Zadeklarował przychód z prowadzonej od 1 grudnia 2017 r. działalności gospodarczej pod firmą [...] M. N. za 4 kwartał w wysokości [...] zł (dochód [...] zł). Skarżący nie przedłożył informacji i dokumentów dotyczących aktualnej sytuacji swej matki. Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie samodzielnie czy z pomocą swej matki ponieść kosztów pomocy prawej profesjonalnego pełnomocnika, jeśli w jego ocenie taka pomoc jest konieczna. Skarżący nie wyjaśnił jaka jest aktualna sytuacja finansowa i majątkowa jego matki; nie złożył również dokumentów potwierdzających ubieganie się o jej wsparcie finansowe w latach 2016-2017 oraz w okresie od 1 stycznia do 30 września 2018 r. Należy w tym miejscu wskazać na ugruntowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, iż w sytuacji gdy strona nieodpłatnie przekazała składnik majątkowy członkowi rodziny, zasadny jest wniosek, iż obdarowany powinien pomóc darczyńcy w poniesieniu finansowego ciężaru związanego z prowadzeniem postępowania sądowego, jeżeli darczyńca nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych we własnym zakresie. Nadto zgodnie z art. 87 w zw. z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2017 r. poz. 682, dalej: "k.r.o.") obowiązek wspierania się i alimentacji dotyczy rodziców i dzieci, co oznacza konieczność zapewnienia środków utrzymania członkom rodziny (małżonkowi, dzieciom, czy rodzicom) przez stronę ubiegającą się o prawo pomocy, jak i możliwość pomocy rodziny przy pozyskaniu przez nią środków na ich opłacenie ma znaczenie przy ocenie możliwości poniesienia kosztów sądowych. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Zdaniem referendarza sądowego, w rozpoznawanej sprawie Skarżący, nie przedstawiając części informacji pozwalających na rzetelną i obiektywną ocenę możliwości płatniczych matki, nie uczynił zadość tym wymaganiom. Dołączone do akt sprawy oświadczenie matki skarżącego nie ma znaczenia prawnego, a przede wszystkim nie może skutecznie modyfikować obowiązków tych osób wynikających z prawa rodzinnego i opiekuńczego (art. 23, art. 87 k.r.o. – por. postanowienie NSA z 21 kwietnia 2015 r. sygn. akt I FZ 111/15). Należy przypomnieć, że w orzecznictwie nadal prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym w sytuacji gdy strona nieodpłatnie przekazała składnik majątkowy członkowi rodziny, zasadny jest wniosek, że obdarowany powinien pomóc darczyńcy w poniesieniu finansowego ciężaru związanego z prowadzeniem postępowania sądowego, jeżeli darczyńca nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych we własnym zakresie (por. postanowienia NSA z: 21 kwietnia 2015 r. I FZ 112/15; I FZ 111/15, 26 listopada 2014 r., II FZ 1501/14; 10 kwietnia 2013 r. II FZ 28/13; 13 czerwca 2012 r., II FZ 445/12; 28 listopada 2011 r., II FZ 682/11). Wskazać w tym miejscu należy na art. 897 zd. 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Zdaniem referendarza sądowego należy w związku z tym uznać, że nieodpłatne uzyskanie od Skarżącego składników majątkowych o znacznej wielkości uprawnia do stwierdzenia, iż matka Skarżącego powinna wspomóc syna w poniesieniu kosztów niniejszego postępowania, chociażby w ułamkowej części, w ramach oczywiście swoich możliwości (które pozostają zupełnie nieznane), i to niezależnie od faktu nieprowadzenia ze Skarżącym wspólnego gospodarstwa domowego. Bez znaczenia jest przy tym to, kiedy miała miejsce darowizna, ani to, czy jej celem było utrudnienie dochodzenia zobowiązań publicznoprawnych, do których należą nie tylko zobowiązania podatkowe, ale również koszty sądowe (por. postanowienie NSA z 21.04.2015 r. sygn. akt I FZ 111/15). Nie wykazano, też aby doszło już do wyzbycia się przez obdarowaną z całości przedmiotów objętych darowizną, a zatem brak jest podstaw do stwierdzenia niemożności dochodzenia od niej środków finansowych, potrzebnych do zaspokojenia niezbędnych potrzeb Skarżącego. Referendarz sądowy podkreśla, że dobrowolne pozbycie się przez Skarżącego majątku tak znacznych rozmiarów nie mogło pozostać bez wpływu na ocenę jego aktualnej sytuacji finansowej, stanowiącej podstawę dla odmowy lub przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego, osoba, która świadomie pozbawia się składników majątku pozwalających na uzyskanie środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego, nie może oczekiwać, że koszty pomocy prawnej zostaną zaspokojone ze Skarbu Państwa, czyli de facto przez innych podatników. Nie mogą oni bowiem ponosić odpowiedzialności finansowej za decyzje ekonomiczne strony dochodzącej swoich praw na drodze sądowej (vide: postanowienie NSA z 22 lipca 2014 r. sygn. akt I FZ 229/14; wszystkie przywołane wyżej postanowienia dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA www. orzeczenia.nsa.gov.pl). Dodatkowo zwrócenia uwagi wymaga, że przedmiot zaskarżenia w sprawie oraz w innych zainicjowanych przed WSA w Szczecinie sprawach o sygn. akt I SA/Sz 42/18 i I SA/Sz 43/18 stanowią decyzje określające Skarżącemu zobowiązanie w podatku VAT za okresy od lipca do grudnia 2009 r., od stycznia do grudnia 2010 r., od stycznia do kwietnia 2011 r.; a postępowania kontrolne wszczęto w ww. sprawach w 2014 r. Decyzje organu I instancji zostały wydane w [...] r. i utrzymane w mocy przez organ II instancji w [...] r. (decyzje z [...] r.). Na marginesie wskazać wypada, że Skarżący powinien był zabezpieczyć część posiadanych środków pieniężnych na poczet ewentualnych kosztów postępowania bądź podjąć działania w celu uzyskania przychodu. Skarżący (ur. [...] r.) nie wskazał na jakiekolwiek przyczyny uniemożliwiające podjęcie zatrudnienia lub innej aktywności zawodowej w celu uzyskania przychodów, w szczególności w latach 2015 - 2016. Skoro Skarżący wyzbył się (odpłatnie i nieodpłatnie) całego majątku, utrzymywał siebie i powołanego w postępowaniu podatkowym profesjonalnego pełnomocnika z oszczędności nie podejmując przez kilka lat aktywności zawodowej, nie wykazał czy i w jakim zakresie osoba obdarowana i jednocześnie zobowiązana do alimentacji jest w stanie wspierać Skarżącego w kosztach zainicjowanego postępowania, stwierdzić należało, że Skarżący nie wykazał, że należy do kręgu osób, które nawet pomimo braku przymusu adwokackiego, powinny korzystać ze wsparcia budżetu państwa w zakresie pokrycia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego. Dlatego stwierdzić należało, że wniosek o ustanowienie radcy prawnego nie zasługiwał na uwzględnienie, o czym orzeczono na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. w pkt. II sentencji postanowienia.