I SA/Sz 320/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie – Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 października 2009 r. wniosku K. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie uznania zarzutu błędu co do osoby zobowiązanego za nieuzasadniony p o s t a n a w i a: 1. odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych 2. przyznać wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata Skarżący K.W. w dniu [...] złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, który następnie w dniu [...] r. rozszerzył, wnosząc dodatkowo o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w postaci adwokata celem sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 23 lipca 2009 r. sygn. akt I SA/Sz 320/09. Z uzasadnienia wniosku, złożonych oświadczeń majątkowych, o stanie rodzinnym oraz nadesłanych dokumentów wynika, co następuje. K. W. prowadzi gospodarstwo domowe z partnerką życiową – M. C.. Skarżący z tytułu wynagrodzenia za pracę na stanowisku magazynier uzyskuje miesięcznie (po potrąceniu obciążenia komorniczego) kwotę ok. [...] zł (zaświadczenie pracodawcy skarżącego z dnia - k.128). M. C. z tytułu wynagrodzenia za pracę na stanowisku recepcjonistki na ½ etatu oraz umowy zlecenia uzyskuje kwotę [...] zł brutto (zaświadczenie o zarobkach z [...] r. – k. 129). Miesięczne konieczne wydatki skarżącego to: - czynsz w kwocie [...] zł, - Internet w kwocie [...]zł, - telewizja w kwocie [...] zł, - telefon w kwocie [...] zł, - gaz w kwocie[...]zł, - prąd w kwocie[...] zł, - telefony komórkowe w kwocie ok. [...] zł, - wyżywienie ok. [...] zł, - bilety MZA [...] zł. Wskazano także na pozostałe wydatki tj. na leki i zobowiązania pieniężne, wynikające z podpisanych umów w kwocie ok. [...] zł. Skarżący oświadczył także, iż kwotę ok. [...] zł miesięcznie wydaje na opłaty związane z poradami i usługami prawnymi, dotyczącymi postępowania i decyzji urzędu celnego, od której się odwołuje. Od listopada 2008 r. do chwili obecnej na tego typu usługi skarżący wydał kwotę ok. [...] zł. Skarżący nie wykazał posiadania żadnego majątku w postaci nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych, zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.). Skarżący przedłożył elektroniczne wyciągi z posiadanego przez M. C. rachunku bankowego w M. banku za okres od [...] do [...] z saldem początkowym w kwocie [...] zł, oraz saldem końcowym w kwocie [...] zł, a także elektroniczne wyciągi ze swojego rachunku bankowego w tym banku za okres od [...] do [...] . z saldem początkowym w kwocie [...] zł, oraz saldem końcowym w kwocie [...] zł. W aktach sprawy znajdują się również wydruki internetowe potwierdzeń wykonania operacji za pośrednictwem powyższych rachunków bankowych na wyżej wymienione opłaty związane z utrzymaniem mieszkania (k. 139-164). W rocznej deklaracji podatkowej PIT – 37 za 2008 r., K. W. zadeklarował przychody ze stosunku pracy w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] zł, dochód w kwocie [...] zł, zaliczkę pobraną przez płatnika w kwocie [....] zł (k. 122-124). Natomiast w rocznej deklaracji PIT-37 za 2008 r. M. C. zadeklarowała przychody ze stosunku pracy w kwocie [...] zł, z działalności wykonywanej osobiście w kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodów z tych źródeł w łącznej kwocie [...] zł, dochody w łącznej kwocie [...] zł (k. 125-127). Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Należy zaznaczyć, iż prawo pomocy polega na tym, iż strona zostaje zwolniona przez Sąd (referendarza sądowego) od kosztów sądowych oraz uzyskuje uprawnienie do udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu bez ponoszenia jego wynagrodzenia i wydatków ( art. 244 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) Przepis art. 245 p.p.s.a. przewiduje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sytuacji, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) polega na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tyko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Następuje w sytuacji, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu wystąpienia powyższych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu (referendarza sądowego) kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Skarżący w niniejszej sprawie ostatecznie ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. Przedmiotowy wniosek podlega zatem rozpoznaniu i ocenie w oparciu o przesłanki wymienione w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Skarżący aby uzyskać pozytywne dla siebie rozstrzygnięcie winien zatem wykazać, iż nie stać go na poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi. Skarżący nie wykazał bowiem w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić jakichkolwiek, aktualnie wymaganych kosztów sądowych. Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa przepis art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (w którym mowa o braku jakichkolwiek możliwości na poniesienie kosztów sądowych), co do zasady nie może mieć zastosowania do osób, które osiągają dochody i posiadających majątek, nawet jeśli koszty te stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. postanowienie NSA z 18 stycznia 2005 r. OZ 1099/04). Skarżący uzyskuje stałe dochody z wynagrodzenia za pracę w kwocie ok.[...] zł (po potrąceniach), prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną, która również uzyskuje stałe dochody z pracy i ze zlecenia w kwocie ok. [...] zł miesięcznie. Ponoszone wspólnie miesięczne, konieczne wydatki, które strona wykazała (i udokumentowała) związane przede wszystkim z utrzymaniem mieszkania, wyżywieniem, dojazdami to kwota ok. [...] zł. Skarżący nie udokumentował należycie pozostałych wydatków obciążających budżet domowy, tj. wydatków na usługi prawne, z których jak twierdzi korzysta, leczenie, ani zobowiązań wynikających z umów, stąd należało przyjąć, iż kwota jaką dysponuje po potrąceniu wyżej wymienionych koniecznych wydatków to ok. [...] zł. Skarżący nie ma innych osób na utrzymaniu. Z akt wynika także, iż skarżący wynajmuje mieszkanie, nie posiada własnego majątku, ani oszczędności. Należy mieć na uwadze, iż w myśl przepisu § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221 poz. 2193 ) - wpis od skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie wynosi [...] zł, natomiast opłata kancelaryjna należna za sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia [...] wynosi [...] zł (§ 2 rozporządzenia RM z dnia 16.12.2003r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sadowoadmoinistracyjnych ( Dz. U. Nr 221 poz. 2192 ). Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że uiszczenie przez skarżącego należnej opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku, jak również wpisu od złożonej ewentualnie skargi kasacyjnej w pełnej wysokości jest możliwe. Odnosząc się natomiast do wniosku skarżącego o ustanowienie adwokata, mając na uwadze istniejący w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( art. 175 § 1 ) - tzw. przymus adwokacki, obligujący strony skarżące do wnoszenia skarg kasacyjnych po sporządzeniu ich przez kwalifikowanego pełnomocnika oraz wobec kosztów, jakie należałoby ponieść w celu ustanowienia pełnomocnika z wyboru w odniesieniu do dochodów, jakie otrzymuje skarżący, należało uznać, iż ustanowienie dla strony adwokata jest zasadne. Regulacje cyt. ustawy w zakresie przyznania prawa pomocy nie uzależniają przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. Poniesienie przez skarżącego, zdaniem orzekającego, pełnych kosztów postępowania (tj. i kosztów sądowych, i kosztów ustanowienia adwokata z wyboru) mogłoby zagrozić egzystencji jego rodziny. W takiej sytuacji odmowa przyznania stronie pomocy w postaci wyznaczenia adwokata mogłaby doprowadzić do pozbawienia jej konstytucyjnego prawa do sądu. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, które nie mają jakichkolwiek możliwości finansowych. Skarżący do takich osób nie należy, ma bowiem stały, pewny dochód, dochód taki uzyskuje także jego konkubina. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy jedynie w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata w celu sporządzenia ewentualnej skargi kasacyjnej należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony, a z drugiej strony odpowiadające fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec, jak w sentencji.