I SA/Sz 33/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie – Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "B" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 28 października 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu podatku od nieruchomości za 2012 r. oraz za okres od października do grudnia 2013 r. wraz z odsetkami za zwłokę p o s t a n a w i a: odmówić Skarżącej przyznania prawa pomocy. Skarżąca "B" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S, po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca podała, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie wynajmu nieruchomości. Przedmiotem wynajmu jest nieruchomość specjalistyczna tzn. salon i serwis samochodowy, co powoduje, że są ograniczone możliwości zmiany firmy wydzierżawiającej obiekt. Wskazano, że dzierżawca zalega z opłatami za najem i opłatą za podatek od nieruchomości co wpływa na brak środków w Spółce. Sytuacja trwa już od paru lat. W chwili obecnej Spółka nie dysponuje żadnymi środkami. W oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka podała, że jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, wartość środków trwałych wynosi [...] zł; Spółka poniosła stratę za zeszły rok obrotowy w wysokości [...] zł. Spółka wykazała dwa rachunki bankowe, których stan na koniec miesiąca poprzedzającego wniesienie wniosku wynosił [...] zł. Skarżąca wskazała, że nie prowadzi kasy, zaś koszty ponoszone przez nią dotyczą utrzymania obiektu, biura, zatrudnienia prezesa zarządu za wynagrodzeniem [...] zł (najniższa krajowa), które z braku środków nie jest wypłacane. Do wniosku Skarżąca przedłożyła rachunek zysków i strat i bilans na dzień 31 grudnia 2015 r. Wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia 8 marca 2016 r., Spółka nadesłała: 1. kopię rocznego zeznania podatkowego za 2014 r. z potwierdzeniem nadania; 2. wyciągi z rachunków bankowych za okres od 30.09.2015 r. do 30.03.2016 r. salda obu rachunków [...] zł; 3. sprawozdanie rachunek zysków i strat na dzień 31.12.2014 r.; 4. zestawienie sald i obrotów za okres sprawozdawczy 1.07.2015 r. do 31.12.2015 r. oraz za okres od 01.01.2016 r. do 08.03.2016 r.; 5. kopię deklaracji VAT-7K za IV kw. 2015 r. (dostawy w kwocie [...] zł, podatek należny [...] zł, nabycia [...] zł, podatek naliczony [...] zł, kwota podlegająca wpłacie do urzędu [...] zł ). Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej "P.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a referendarz sądowy (sąd) na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia wymaga także fakt, że w myśl powołanego wyżej przepisu art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, referendarz sądowy (sąd) nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia osobie prawnej dostępu do sądu. Rozpatrując wniosek Spółki, na wstępie należy wskazać, że na Skarżącej obecnie spoczywa obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł. Analiza złożonych oświadczeń oraz dokumentów finansowych Spółki pozwala stwierdzić, że nie wykazała ona, że nie posiada dostatecznych środków pieniężnych aby ponieść pełne koszty sądowe niniejszej sprawy ani też nie wykazała, iż nie jest w stanie ich zdobyć, w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Przede wszystkim należy podkreślić, że osoba prawna taka jak Spółka - podobnie, jak też inna jednostka organizacyjna - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej czy to w umowie czy też w statucie. Określając cele i formy działania, jej wspólnicy czy też założyciele, powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa. Chcąc realizować działalność m.in. poprzez występowanie w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych musi się ona więc liczyć także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, zgodnie z regułą wynikającą z ww. art. 199 P.p.s.a. Ze złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej (z art. 233 § 1 w zw. z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) oświadczenia o stanie majątkowym oraz nadesłanych dokumentów źródłowych wynika, że Spółka nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Powyższe potwierdza także załączony do akt sądowych odpis z Krajowego Rejestru Sądowego. Skoro, w odniesieniu do strony skarżącej nie zainicjowano wymienionych wyżej postępowań, nie można mówić o występowaniu przesłanki niewypłacalności pomimo, że wskazuje, iż poniosła stratę za ostatni rok obrotowy w kwocie [...] zł. W ocenie referendarza sądowego, odnotowana strata jest tzw. stratą bilansową, która nie oznacza rzeczywistego rezultatu prowadzonej działalności. Strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów nad przychodami i skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Wykazywanie strat nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. Zauważyć należy, że Spółka posiada kapitał zakładowy o wartości [...] zł, środki trwałe o wartości [...] zł (w tym grunty, inne środki trwałe), aktywa obrotowe o wartości [...] zł, należności krótkoterminowe w kwocie [...] zł, zobowiązania w kwocie [...] zł. W roku 2014 uzyskała przychody w wielkości [...] zł (dochód [...] zł – wartość odliczanej straty z roku 2009 r.). Z nadesłanych dokumentów księgowych wynika także, że Skarżąca w okresie od 1 stycznia 2015 r. do 30 grudnia 2015 r. obracała środkami pieniężnymi, dokonywała rozrachunków z dostawcami i odbiorcami, regulowała bieżące zobowiązania publicznoprawne, dokonała dostawy towarów i usług, pomimo, jak oświadczyła, trudnej sytuacji finansowej, braku obrotów środkami pieniężnymi. Ponadto brak obrotów na kontach bankowych oraz w kasie przedsiębiorstwa nie daje automatycznie podstawy do stwierdzenia, że w najbliższej przyszłości Spółka nie będzie posiadała środków finansowych w wysokości pozwalającej na ponoszenie pełnych kosztów sądowych, w tym na uiszczenie wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Saldo na koncie bankowym, czy w kasie określane jest na dany moment i może ulec zmianie. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy działalność jest kontynuowana. Dodatkowo zaś, Spółka jest podmiotem prowadzącym nie tylko działalność w zakresie najmu, na co wskazuje KRS. Powoływanych okoliczności (zaleganie z czynszem przez firmę dzierżawiącą nieruchomość od Spółki, brak środków na kontach i w kasie, charakter posiadanej nieruchomości) nie można zatem uznać za żadne wyjątkowe, nie świadczą one, że płynność finansowa Spółki jest zagrożona, a tylko to przemawiać by mogło za pozytywnym załatwieniem wniosku Skarżącej. Stanowią one zwykłe ryzyko prowadzenia każdej działalności gospodarczej. Przerzucenie w tej sytuacji ciężaru poniesienia kosztów sądowych na budżet państwa czyli na ogół obywateli, w sytuacji gdy podmiot gospodarczy kontynuuje działalność, nie spełnia przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a. jak i jest niezgodne z art. 84 Konstytucji RP. Jak podnosi się bowiem w orzecznictwie, przedsiębiorca, który nie wykazał, że utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Niezależnie od powyższego, w przypadku spółek, Kodeks Spółek Handlowych przewiduje instytucję czasowych wkładów wspólników tzw. dopłat. Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Celem zaś dopłat jest przekazanie środków finansowych przez wspólników na dofinansowanie prowadzenia działalności gospodarczej, w tym również na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych i ewentualnie opłacenie kosztów zastępstwa procesowego. W sytuacji zatem, gdy Spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, udziałowcy Spółki mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki. Podkreślić przy tym należy, że aktualne na gruncie przedmiotowej sprawy pozostaje orzeczenie SN z dnia 13 września 1937r. II C 618/37 OSN(C) 1938/6/293, Lex 4328, w którym wyrażono pogląd, że "Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników". W świetle powyższego, twierdzenie, iż Spółka nie posiada możliwości zdobycia środków pieniężnych na opłacenie należnych kosztów sądowych nie jest prawdziwe. Zestawienie podanych przez Spółkę informacji z danymi wynikającymi z dokumentów źródłowych oraz wartością należnych kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie ([...] zł), przemawia zatem za uznaniem, iż brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.