I SA/Sz 340/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA – Kazimierz Maczewski po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłaty sądowej w całości w sprawie jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 27 lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości w 2006 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłaty sądowej w całości. Postanowieniem z dnia 20 czerwca 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie odmówił Z. O. – dalej: Skarżący przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Powyższe postanowienie, w związku z brakiem wniesienia sprzeciwu, stało się prawomocne. Wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, oddalił skargę Skarżącego. W odpowiedzi z dnia 6 maja 2013 r. na zobowiązanie Sądu do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem Skarżący wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych oraz także o ustanowienie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 19 lipca 2013 r. odmówił zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 20 czerwca 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpatrzeniu zażalenia na ww. postanowienie oddalił zażalenie wskazując, że Skarżący zawarł jedynie ogólnikowe twierdzenia, nie poparte żadnymi dokumentami źródłowymi i nie wykazał okoliczności określonych w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej: p.p.s.a. Skarżący odpowiadając na kolejne zobowiązanie Sądu do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem skierował wniosek z dnia 8 listopada 2013 r. o zwolnienie go od opłaty sądowej w całości (tj. opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem). Uzasadniając swój wniosek Skarżący potwierdził przedstawiane wcześniej argumenty i wskazał, że otrzymuje rentę w wysokości [...] zł. W związku z tym nie jest w stanie ponieść ciężaru opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem. Zarządzeniem z dnia 21 listopada 2013 r. wezwano Skarżącego do uzupełnienia braku wniosku o przyznanie prawa pomocy na formularzu PPF pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W odpowiedzi na wezwanie Skarżący złożył wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy (formularz PPF) i wyjaśnił, że jego sytuacja rodzinna i wysokość renty uniemożliwia poniesienie ciężaru wpisu sądowego zgodnie z dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy. Ponadto oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz małoletnią córką, nie posiada żadnego majątku (w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych). Poinformował, także o ustanowieniu w małżeństwie rozdzielności majątkowej (umowa z dnia 25 września 2012 r.). Zarządzeniem z dnia 9 grudnia 2013 r. wezwano Skarżącego do złożenia: - aktualnych dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanej przez Skarżącego renty (decyzja lub dowód otrzymania renty za okres ostatnich trzech miesięcy) oraz wynagrodzenia ze stosunku pracy (zaświadczenia pracodawcy o wynagrodzeniu za okres ostatnich trzech miesięcy lub dokumentu potwierdzającego ustanie stosunku pracy); - wykazu posiadanych przez Skarżącego i jego małżonkę rachunków bankowych (w tym lokat oraz kart kredytowych) i wyciągów ze stanem tych rachunków za okres 3 ostatnich miesięcy; - odpisów rocznych zeznań podatkowych skarżącego i małżonki za 2012 r. wraz z potwierdzeniem ich złożenia w urzędzie skarbowym; - oświadczenia skarżącego o dochodach żony Skarżącego wraz z dokumentami potwierdzającymi ich źródło i wysokość; - dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny z ostatnich dwóch miesięcy; - innych dokumentów świadczących o trudnej sytuacji finansowej i braku możliwości płatniczych Skarżącego; w terminie 10 dni od daty otrzymania wezwania pod rygorem rozpoznania sprawy na podstawie dokumentów i oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy. W związku z wnioskiem Skarżącego o wydłużenie terminu do nadesłania dokumentów wymienionych w wezwaniu z dnia 11 grudnia 2013 r. WSA w Szczecinie zarządził przedłużenie terminu o dalsze 10 dni. W piśmie z dnia 7 stycznia 2014 r. Skarżący oświadczył, że nie posiada kopii zeznania podatkowego za 2012 r. oraz za 2013 r., ponieważ renta którą otrzymuje nie podlega opodatkowaniu. Ponadto wskazał, że nie posiada innych dokumentów potwierdzających sytuację majątkową oraz rachunków za zakup przyjmowanych leków. Do niniejszego pisma Skarżący załączył dwa potwierdzenia wypłaty renty za miesiące listopad oraz grudzień, kopię umowy rachunku bankowego i umowę ustanowienia w małżeństwie rozdzielności majątkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej: p.p.s.a. prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym może być przyznane jeżeli wykaże ona, że nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy został już w badanej sprawie prawomocnie rozpoznany – postanowieniem z dnia z dnia 20 czerwca 2012 r. przez referendarza sądowego WSA Szczecinie, który odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Zatem ustalenia poczynione w tym zakresie zgodnie z art. 170 p.p.s.a. wiążą nie tylko Skarżącego i Sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Zgodnie z treścią art. 245 § 3 p.p.s.a. wniosek o zwolnienie tylko od opłaty sądowej w całości tj. opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem stanowi wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, który to jest oceniany z uwzględnieniem innych przesłanek niż wniosek w zakresie całkowitym. Sytuacja materialna Skarżącego w oparciu o przesłanki przewidziane dla prawa pomocy w zakresie częściowym nie była badana w trakcie przeprowadzonego wcześniej postępowania o przyznanie prawa pomocy. Z przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym może być przyznane jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Decydujące dla prawidłowego ustalenia zaistnienia przesłanki wskazanej ww. przepisie jest zbadanie jaką część kosztów Skarżący może ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z powołanym powyżej przepisem to na Skarżącym, który ubiega się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu (inicjatywa dowodowa), na co wskazuje użyty we wskazanym przepisie zwrot: "...gdy wykaże..". Na etapie rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd dokonuje oceny oświadczeń Skarżącego (art. 252 § 1i 2 p.p.s.a), a w razie, gdy okaże się niewystarczające przedłożonych na jego wezwanie dodatkowych dokumentów (art. 255 p.p.s.a.). Przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną do podjęcia działań umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej strony, ale również stanowi regulację, która pozwala Skarżącemu na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie okażą się wystarczające do stwierdzenia zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Żądanie przyznania prawa pomocy wymaga od Skarżącego aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych przez Sąd dokumentów. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 20 stycznia 2006 r., sygn. akt I OZ 1551/05, to do Sądu należy uznanie, czy złożone oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach ma charakter wyczerpujący i dostateczny. W kompetencji Sądu pozostaje również uznanie, jakie informacje niezbędne są dla stwierdzenia istnienia przesłanek dla przyznania prawa pomocy. (...). Przepis art. 255 p.p.s.a. nakłada bowiem na Skarżącego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy obowiązek złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych na wezwanie Sądu. Skarżący uzasadniając swój wniosek powołał się na trudną sytuację życiową i wysokość renty (tj. [...] zł), co uniemożliwia mu poniesienie ciężaru opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem. Wskazując jedynie, że dokumenty uzasadniające wniosek znajdują się w aktach sprawy. Skarżący oświadczył także, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz małoletnią córką. Dodatkowo Skarżący został wezwany przez Sąd do przedłożenia dodatkowych dokumentów uzasadniających sytuację majątkową jego i jego rodziny. W odpowiedzi Skarżący nadesłał dwa potwierdzenia wypłaty renty za miesiące listopad oraz grudzień, kopię umowy rachunku bankowego i umowę ustanowienia w małżeństwie rozdzielności majątkowej. W aktach sprawy wbrew wskazaniu Skarżącego nie znajdują się dokumenty uzasadniające wniosek o przyznanie prawa pomocy. Niniejsze zostało potwierdzone w postanowieniu NSA z dnia 1 października 2013 r. oddalającym zażalenie Skarżącego na postanowienie WSA ze Szczecina z dnia 19 lipca 2013 r. odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu NSA wskazał, że Skarżący nie powołał żadnych okoliczności i dokumentów umożliwiających przeprowadzenie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej Skarżącego. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd stwierdza że nie zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy w oczekiwanym przez Skarżącego zakresie. Podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty i aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze Skarżącego ubiegającego się o przyznanie tego prawa. W niniejszej sprawie Skarżący uchylał się od złożenia niezbędnych do oceny jej sytuacji materialnej dokumentów, a ponadto nie uczynił za dość wezwaniu Sądu z dnia 9 grudnia 2013 r. Skarżący przedłożył jedynie: - dwa potwierdzenia wypłaty renty za miesiące listopad oraz grudzień, - kopię umowy rachunku bankowego, - umowę ustanowienia w małżeństwie rozdzielności majątkowej. Należy uznać, że Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem w kwocie [..] zł. Bez dokumentów dotyczących ponoszonych wydatków i wysokości dochodów z wykazanego źródła dochodów, Sąd nie ma podstaw do zastosowania instytucji prawa pomocy. Wskazać należy, także na wyrażony w licznych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd, że rozdzielność majątkowa małżeńska odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny, podatnik nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Z tego powodu nieujawnienie sytuacji majątkowej żony nie pozwala na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej Skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie z 2 lipca 2009 r., I FZ 216/09, LEX nr 552212). Nierzetelne wykonanie przez Skarżącego wezwania Sądu, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). W tym stanie sprawy, mając na uwadze powyższe, stwierdzić należało, że Skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie pełnych kosztów postępowania w sprawie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało orzec, jak w sentencji.