I SA/Sz 346/18

Sygn. [...] I SA/Sz 346/18 P O S T A N O W I E N I E Dnia 17 lipca 2018 r. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. 1 marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi do września 2017 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Sygn. akt I SA/Sz [...] U Z A S A D N I E N I E Spółdzielnia Mieszkaniowa Lokatorsko - Własnościowa "[...]" w likwidacji w [...] wraz ze skargą na wyżej wymienioną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że prowadzi działalność w zakresie administrowania nieruchomościami. W związku z prowadzonym postępowaniem likwidacyjnym zostały wypowiedziane umowy o administrowanie i obecnie spółdzielnia nie uzyskuje żadnych przychodów, a generuje koszty. Wskazano, że skarżąca posiada liczne zadłużenia, w tym z tytułu podatku od nieruchomości, których nie jest w stanie uregulować. Podmiot prowadzi kilkanaście spraw sądowych, które są konieczne, aby odzyskać należności od mieszkańców budynków, zarządzanych niegdyś przez spółdzielnię. Odzyskanie tych należności pomoże spłacić zadłużenia. Zdaniem skarżącej poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie obecnie nie jest możliwe. W oświadczeniu o majątku i dochodach spółdzielnia wskazała, że za ostatni rok obrotowy poniosła stratę w kwocie [...]zł. Nie podała wysokości kapitału zakładowego, wartości środków trwałych, ani stanu rachunków bankowych. Do wniosku skarżąca nadesłała kopię deklaracji [...] za okres od 14 czerwca 2017 r. do 31 grudnia 2017 r., w którym zadeklarowała przychód w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, stratę w kwocie [...]zł. Spółdzielnia wykonując wezwanie referendarza sądowego do przedłożenia dokumentów źródłowych, obrazujących sytuację finansową, w odpowiedzi nadesłała: 1. bilans spółdzielni na dzień 31 grudnia 2017 r., z którego wynikają: aktywa trwałe w postaci należności długoterminowych od pozostałych jednostek w wysokości [...] zł, krótkoterminowe aktywa finansowe w wysokości [...] zł, w tym środki pieniężne i inne aktywa pieniężne, kapitał własny w wysokości [...] zł, zobowiązania długoterminowe w wysokości [...] zł, zobowiązania krótkoterminowe w wysokości [...] zł; 2. rachunek zysków i strat na dzień 31 grudnia 2017 r., w którym wykazano przychody netto ze sprzedaży [...] zł, koszty działalności operacyjnej w wysokości [...] zł, (w tym zużycie materiałów i energii w kwocie [...]zł, usługi obce w kwocie [...]zł, podatki i opłaty w kwocie [...]zł, wynagrodzenia w kwocie [...]zł, ubezpieczenia w kwocie [...]zł, pozostałe koszty rodzajowe w kwocie [...]zł), strata netto w kwocie [...]zł; 3. nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym z 29.01.2018 r. (na kwotę [...]zł), wezwania do zapłaty od wspólnot mieszkaniowych z 09.03.2018 r., 27.04.2018 r. (na łączną kwotę [...]zł). Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że przesłanki ustawowe przyznania prawa pomocy osobie prawnej są bardziej rygorystyczne, aniżeli przesłanki oceniane wobec osób fizycznych. Osoby prawne są bowiem jednostkami organizacyjnymi, które są wyposażone w określony majątek, prowadzą zazwyczaj działalność gospodarczą i osiągają zyski. Dlatego poza wykazaniem przesłanki materialnej (braku środków) muszą zaistnieć dodatkowe jeszcze warunki przemawiające za zasadnością uwzględnienia wniosku. Osoba prawna nie może po prostu powoływać się na to, że w danym momencie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów postępowania sądowego, lecz powinna także wykazać, że nie ma ich, pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, aby je zdobyć na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Dodatkowo podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidywać konieczność uczestniczenia w postępowaniach sądowych i zabezpieczać na ten cel środki, stosownie do możliwości. Przerzucenie ciężaru (ryzyka) prowadzenia działalności na Skarb Państwa winno należeć do rzadkości, kiedy w inny sposób nie można zagwarantować stronie dostępu do sądu. Planowanie wydatków przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą bez uwzględnienia konieczności posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Oceniając sytuację finansową skarżącej, na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych oraz analizując stan faktyczny ustalony w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy starszy referendarz sądowy doszedł do wniosku, iż strona nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stwierdzić należy, że skarżąca złożyła oświadczenie wskazujące na okoliczności takie jak: toczące się postępowanie likwidacyjne, brak przychodów, środków finansowych i brak majątku. W urzędowym formularzu w ogóle nie wypełniła części rubryk, w tym dotyczącej stanu rachunków bankowych. Dlatego też, w celu uzupełnienia danych jak i dokonania ich weryfikacji, wezwaniem z dnia 15 czerwca 2018 r., w trybie art. 255 p.p.s.a., zobowiązano wnioskującą spółdzielnię do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie stosownych dokumentów źródłowych. Z tego obowiązku spółdzielnia nie wywiązała się w sposób należyty. Nie nadesłała bowiem wyciągów z rachunków bankowych lub dokumentów potwierdzających likwidację rachunków bankowych, ani też w żaden sposób nie ustosunkowała się do wezwania w tym zakresie, co uniemożliwiło pełną ocenę jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nie ulega wątpliwości, że żądanie od spółdzielni przedłożenia wskazanych w wezwaniu dokumentów, w szczególności wyciągów z rachunków bankowych miało na celu umożliwienie dokonania oceny rzeczywistej sytuacji materialnej i zdolności płatniczych. Na podstawie danych podanych w samym tylko formularzu trudno wywieść, że spółdzielnia nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Spółdzielnia, składając wniosek i dokumenty, skoncentrowała się na wykazaniu, że z powodu postępowania likwidacyjnego nie prowadzi działalności, nie uzyskuje przychodów, generuje koszty, prowadzi postępowania sądowe w celu odzyskania należności, ponosi wydatki na koszty sądowe. Zarówno liczba wszczętych przez spółdzielnię procesów sądowych, jak i łączna kwota zobowiązań (zaległości), nie stanowią automatycznie podstawy do przyznania spółdzielni prawa pomocy. Z nadesłanych dokumentów wynika, że na dzień 31 grudnia 2017 r. spółdzielnia, nie posiadała środków pieniężnych w kasie i na rachunku bankowym. Jednakże, z uwagi na to, że nie podała żadnych informacji o kontach bankowych w formularzu oraz uchyliła się od złożenia wyciągów i wyjaśnień w tym zakresie po otrzymaniu wezwania nie można ustalić jakie środki spółdzielnia ewentualnie posiada na rachunkach bankowych, jak również ile rachunków w istocie posiada. Brak wyciągów z rachunków bankowych oraz brak dowodów na okoliczność zamknięcia tych rachunków bankowych są to okoliczności istotne z punktu widzenia oceny zdolności do ponoszenia kosztów sądowych, bowiem to głównie analiza wyciągów z rachunków bankowych pozwala na weryfikację składanych oświadczeń w zakresie obrotu zasobami pieniężnymi w danym okresie. Wobec niewykazania stanu środków pieniężnych na rachunkach bankowych spółdzielni nie sposób ocenić, czy ponoszone przez skarżącą wydatki i jej zobowiązania (wg ostatniego bilansu zobowiązania długoterminowe w wysokości [...] zł, zobowiązania krótkoterminowe w wysokości [...] z) stanowią dla skarżącej znaczną kwotę i nie jest w stanie wygospodarować już żadnych środków na koszty sądowe w niniejszej sprawie. Zatem brak wyciągów z rachunku bankowego i innych dokumentów bankowych, którymi skarżąca winna dysponować przy założeniu należytej staranności w dbaniu o własne sprawy, stanowi okoliczność negatywnie wpływającą na rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Zaakcentować przy tym wypada, iż na obowiązek przekazania przez bank wyciągów z konta nie ma żadnego wpływu nawet okoliczność, że nie są na nim dokonywane operacje. Zaznaczyć należy, że strona wnosząc o przyznanie prawa pomocy musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt II FZ 575/05). Ponadto, należy zwrócić uwagę, że spółdzielnia posiada aktywa trwałe i zarazem należności długoterminowe w wysokości [...] zł, co oznacza, że posiada środki finansowe. Skarżąca jedynie oświadczyła, jednakże nie uprawdopodobniła w żaden sposób, aby podejmowała próby wyegzekwowania przysługujących jej należności od dłużników, nie zmienia to jednak faktu, że już samo posiadanie wymienionych środków finansowych i to o znacznej wartości świadczy o potencjalnych możliwościach płatniczych skarżącej, co wyklucza zwolnienie od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy uznać należy, iż spółdzielnia nie wykazała, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. W sprawie nie może mieć decydującego znaczenia wyłącznie argumentacja skarżącej skupiająca się wokół takich okoliczności, jak brak przychodów, czy toczące się postępowanie likwidacyjne. Przyjęcie takiej argumentacji i poprzestanie na niej prowadziłoby bowiem do wniosku, że w zasadzie każdy podmiot, który zrezygnował z aktywności i zawiesił działalność gospodarczą, czy też wszczął postępowanie likwidacyjne powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych. Prowadziłoby to z kolei do akceptacji stanu sprzecznego z ideą prawa pomocy. Ponadto, samo postawienie spółdzielni w stan likwidacji nie oznacza automatycznie braku środków finansowych. Spółdzielnia przechodzi w stan likwidacji w przypadkach określonych w art. 113 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze (Dz. U. z 2017 r. poz. 1560 ze zm.). Brak jest podstaw do uznania, że koszty postępowania likwidacyjnego mają charakter priorytetowy przed innymi kosztami postępowania. A zatem, spółdzielnia postawiona w stan likwidacji winna wykazać, że jej efektywne aktywa nie wystarczają na pokrycie kosztów sądowych (tak też w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 grudnia 2008 roku sygn. akt II OZ 1226/08). W niniejszej sprawie zachodzi negatywna przesłanka, bowiem spółdzielnia w likwidacji nie przedstawiła wyciągów z rachunków bankowych a z bilansu wynika, że posiada znaczne środki finansowe mogące zostać wykorzystane na pokrycie kosztów sądowych. Podkreślić końcowo należy, iż zasadność wniosku spółdzielni rozpatrzono w dwóch aspektach, tj. z jednej strony uwzględniono możliwości finansowe skarżącej, z drugiej zaś strony wysokość obciążeń finansowych, jakie będzie ona zobowiązana ponieść w postępowaniu. Zauważyć bowiem wypada, że do wymaganych na obecnym etapie postępowania opłat sądowych w rozpatrywanej sprawie należy zaliczyć jedynie wpis sądowy od skargi w wysokości [...] złotych (jest to najniższy wpis pobierany w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wzięto również pod uwagę, że skarżąca ma do opłacenia taki sam wpis w drugiej zawisłej przed tutejszym Sądem sprawie. Mając na uwadze całość poczynionych wyżej uwag, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., uznając, że skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na uiszczenie pełnych kosztów sądowych, orzeczono jak w sentencji. .