I SA/Sz 347/15

Dnia 23 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Kazimierz Maczewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 grudnia 2015 r. wniosku M.G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie z Jego skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 20 sierpnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę M.G. na opisaną wyżej decyzję. Pismem z 16 września 2015 r. (data wpływu: 21 września 2015 r.) Skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. We wniosku o przyznanie prawa pomocy Strona wskazała, że do 1 września 2015 r. pozostawała osobą bezrobotną, ewentualnie pracowała dorywczo lub na umowach na czas określony. Firma Skarżącego przynosiła straty i przez to nie opłacał on składek ZUS oraz doprowadziło to do zaciągania długów przez Stronę. Skarżący oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, razem osiągają dochód miesięczny brutto w wysokości [...] zł, który w 90% przeznaczają na pokrycie zaległości płatniczych. Nadto wskazał, że oprócz domu o powierzchni 120 m2 nie posiada żadnego innego majątku. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do przedłożenia dokumentów w postaci: - zeznań podatkowych Skarżącego oraz jego żony za 2014 r., - wyciągów z wszystkich rachunków bankowych Skarżącego oraz jego żony od 15 sierpnia do 15 października 2015 r., - zaświadczenia pracodawcy Skarżącego o zatrudnieniu oraz wysokości miesięcznego wynagrodzenia za ostatni miesiąc, - dodatkowego oświadczenia o wysokości zobowiązań Skarżącego i stałych wydatkach wraz z dokumentami potwierdzającymi wysokość ponoszonych wydatków na utrzymanie Skarżącego i jego rodziny z okresu trzech miesięcy, Skarżący przesłał: - niepodpisane oświadczenie z 12 listopada 2015 r. o ponoszonych wraz z żoną stałych wydatkach, - przelewy bankowe emerytury na konto żony Skarżącego z 22.10.2015 r. w wysokości [...] zł, z 24.09.2015 r. w wysokości [...] zł, z 24.08.2015 r. w wysokości [...] zł, - przelewy bankowe wynagrodzenia Skarżącego za październik 2015 r. w wysokości [...] zł wraz z dodatkiem [...] zł oraz za wrzesień 2015 r. [...] zł wraz z dodatkiem [...] zł, - zeznanie PIT-36 o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2014 złożonym wspólnie z małżonkiem, w którym Skarżący wykazał osiągnięty dochód w wysokości [...] zł, a żona w wysokości [...] zł, - zaświadczenie od pracodawcy, informujące że Skarżący jest zatrudniony na stanowisku wychowawcy świetlicy od 1.09.2015 r. do 31.08.2016 r. Postanowieniem z 19 listopada 2015 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie odmówił przyznania Stronie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. W ustawowym terminie Strona złożyła sprzeciw, wnosząc o przyznanie prawa pomocy lub zezwolenie na samodzielne napisanie "odwołania" od wyroku sądu administracyjnego. W uzasadnieniu pisma wyjaśniła, że złożyła wniosek o przyznanie pomocy prawnej do którego dołączyła oświadczenie o stanie rodzinnym, majątkowym, dochodach i źródłach utrzymania, a także przedstawiła ponoszone wydatki na utrzymanie. Nadto Skarżący wskazał, że przez 5 lat był osobą bezrobotną, więc wykazane dochody przeznacza na spłatę długów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że postępowanie sądowe w niniejszej sprawie zostało wszczęte przed dniem 15 sierpnia 2015 r., a zatem zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a." - w brzmieniu znajdującym zastosowanie w sprawie – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. (art. 245 § 1, 2 i 3 p.p.s.a.). Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). W przedmiotowej sprawie Skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Zatem wnioskodawca był zobowiązany do wykazania, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tymczasem przedstawione przez Skarżącego informacje o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie dają podstaw do twierdzenia, że nie jest on w stanie ponieść kosztów pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Po analizie informacji wynikających z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej oraz nadesłanych dokumentów stwierdzić należy, że pomimo tego, że część dochodów Strony przeznaczana jest na spłaty kredytów i pożyczek, przejazdy do pracy, a także z pewnością na utrzymanie mieszkania oraz na zaspokajanie bieżących wydatków związanych z zakupem żywności, środków czystości itp., to jednak trzeba przyjąć, że pozostała część jego dochodu pozwala na opłacenie zastępstwa adwokackiego. Należy podkreślić, że z analizy przelewów wynika, że sytuacja finansowa Skarżącego jest w rzeczywistości inna niż opisana we wniosku. Wynika z nich bowiem, że we wrześniu br. Skarżący wraz z żoną dysponowali kwotą netto w wysokości [...] zł, a w październiku [...] zł. Natomiast z zestawienia wydatków wynika, że na miesięczne utrzymanie (w tym spłaty wskazanych w wyliczeniu kredytów i pożyczek) ponoszą wydatki w wysokości ok. [...] zł. Tym samym z przedstawionych kwot wynika, że Strona jest w stanie poczynić oszczędności, które przeznaczy na opłacenie kosztów zastępstwa adwokackiego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Nadto należy zauważyć, że w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Strona nie przedłożyła wszystkich wymaganych dokumentów, a w szczególności oprócz wyżej wskazanych potwierdzeń przelewów, Strona nie przedłożyła żądanego wyciągu z wszystkich rachunków bankowych za okres od 15 sierpnia do 15 października br., co uniemożliwia pełną analizę ponoszonych wydatków oraz jej rzeczywistą sytuację finansową. Złożone oświadczenie o ponoszonych przez Stronę wydatkach nie zostało podpisane, ani też Strona nie załączyła żadnych dowodów na potwierdzenie wykazanych wydatków. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, który sąd podziela, że to w interesie skarżącego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy leżeć powinno prawidłowe oraz pełne wyjaśnienie rzeczywistej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych i na nim spoczywa ciężar dowodu, obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest rzeczywiście na tyle trudna, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania przed sądem. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (vide postanowienia: NSA z dnia 29 listopada 2013 r., sygn. akt II FZ 773/13; WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z powyższych względów, z uwagi na istniejące braki w dokumentacji oraz ogólnikowy charakter informacji zawartych w złożonym oświadczeniu majątkowym Sąd uznał, że Wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd podkreśla, że nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, bowiem Skarżący wybiórczo traktuje obowiązek złożenia odpowiednich dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu, Skarżący nie wykazał w przekonujący sposób, że znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Wnoszący zażalenie, wraz z żoną osiąga bowiem obecnie dochód w wysokości od [...] zł do nawet [...] zł. Zatem kwota, która pozostaje po uiszczeniu deklarowanych wydatków, pozwala na wygospodarowanie potrzebnej do pokrycia kosztów sporządzenia skargi kasacyjnej i zastępstwa przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Wskazać bowiem należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Uiszczenie wpisu sądowego, przy prawidłowym gospodarowaniu posiadanym dochodem, tych granic nie powinno przekroczyć. Należy również wskazać, że nie zasługuje na uwzględnienie wniosek Skarżącego o zezwolenie sądu na samodzielne sporządzenie skargi kasacyjnej. Stosownie do art. 178 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Sporządzenie skargi kasacyjnej przez stronę z naruszeniem art. 175 §1-3 p.p.s.a. jest brakiem kasacji, który uzasadnia jej odrzucenie jako niedopuszczalnej (por. postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2004 r. sygn. akt I FSK 3/04, dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie bowiem z art. 175 § 1 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, z zastrzeżeniem § 2 i 3. Powyższego przepisu nie stosuje się, jeżeli skargę kasacyjną sporządza sędzia, prokurator, notariusz, radca Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, będący stroną, jej przedstawicielem lub pełnomocnikiem albo jeżeli skargę kasacyjną wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka (§ 2). Nadto, skarga kasacyjna może być sporządzona przez doradcę podatkowego - w sprawach obowiązków podatkowych i celnych oraz w sprawach egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami, rzecznika patentowego - w sprawach własności przemysłowej (§ 3). Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł,jak w sentencji.