I SA/Sz 362/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka (spr.), , , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 lutego 2008 r. wniosku P.A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z Jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r. od dochodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzących za źródeł nieujawnionych p o s t a n a w i a: 1) przyznać wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę [...] ([...]) zł, 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Postanowieniem z dnia 11 października 2007 r., sygn. akt I SA/Sz 362/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił skarżącemu P. A. - w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r. od dochodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzących za źródeł nieujawnionych – przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek skarżącego Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Skarżący, P. A. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r. od dochodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzących za źródeł nieujawnionych. Zarządzeniem z dnia 25 maja 2007 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wskazał, że okolicznością uzasadniającą złożenie w/w wniosku jest to, że znaczna część jego dochodów przeznaczana jest na kredyt mieszkaniowy oraz na opłacenie studiów na Uniwersytecie S. na dwóch kierunkach. Oświadczył także, że pozostała kwota zaledwie wystarcza na bieżące utrzymanie. W odpowiedzi na wezwanie z 17 lipca 2007 r. P. A. przedłożył: - zestawienie miesięcznych wydatków w łącznej wysokości 3 269,00 zł, - decyzję w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2007 r. w wysokości 658 zł (IV raty po 164 zł z terminami płatności do dnia 15.03, 15.05, 15.09, 15.11 2007 r.), - dowód uiszczenia w dniu 22.03.2007 r. w/w podatku – zobowiązania pieniężnego w całości, t.j. w wysokości 658 zł, -fakturę za energię za okres od 06.05.2007 r. do 04.07.2007 r. w kwocie 137,72 zł, - fakturę za telefon komórkowy za okres od 21.03.2007 r. do 20.04.2007 r. w kwocie 83,92 zł, - zawiadomienie banku o najbliższej spłacie kredytu – termin 01.08.2007 r. w wysokości 1 475,64 zł, termin 30.07.2007 r. w wysokości 588,92 zł, - dowód wpłaty w dniu 10.07.2007 r. tytułem łącznego zobowiązania pieniężnego kwoty 329,80 zł, - upomnienie Burmistrza Gminy G. z 15.06.2007 r. dotyczące zapłaty kwoty 115,80 zł tytułem podatku, - polisę ubezpieczenia samochodu osobowego w kwocie 937 zł, - zaświadczenie Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu S. z 01.08.2007 r. o uiszczeniu w dniu 18 czerwca 2007 r. kwoty 2 028,00 zł tytułem czesnego za rok akademicki 2006/07, - umowę mieszkaniowego kredytu budowlano – hipotecznego, zawartą w dniu 31.03.2006 r. na kwotę 250 000,00 zł na okres 30 lat, -umowę pożyczki zawartą na kwotę 25 000,00 zł na okres od dnia 29.09.2005 r. do 30.09.2010 r., - zaświadczenie pracodawcy o zatrudnieniu w Biurze Poselskim M. K. i wysokości wynagrodzenia w okresie od lutego do lipca w wysokości 2 047,50 zł brutto, - oświadczenie skarżącego z 2 sierpnia 2007 r. o nieposiadaniu statusu przedsiębiorcy w związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, - zaświadczenie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o nadanym numerze identyfikacyjnym, - decyzję o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2005 rok, - decyzję o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2006 rok, - oświadczenie skarżącego z 2 sierpnia 2007 r. o tym, że dopłaty za 2007 rok nie zostały jeszcze przyznane, - PIT-37 skarżącego za 2006 rok, - wyciąg z jednego rachunku bankowego za okres od 01.04.2007 r. do 30.06.2007 r. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dodatkowych dokumentów wynika, iż prowadzi on gospodarstwo domowe samodzielnie, nie ma na utrzymaniu innych osób. Posiada dwa źródła dochodu – pracę w biurze poselskim oraz prowadzenie gospodarstwa rolnego, uzyskując miesięczny dochód w wysokości średnio ok. 4.000 zł brutto. Odnosząc się do posiadanego majątku skarżący wskazał na dom w budowie o powierzchni 178 m² (budynek mieszkalny jednorodzinny położony w miejscowości Krępsko przy ul. Szkolnej 11) oraz nieruchomość rolną o powierzchni 31,80 ha fizycznych. Z przedłożonych dokumentów wynika, że na lata 2005 i 2006 uzyskał płatności z tytułu Jednolitej Płatności Obszarowej oraz Uzupełniającej Płatności Obszarowej w łącznej wysokości 29 686,99 zł. W pkt 7.2.2. formularza – "przedmioty wartościowe" skarżący oświadczył w dniu 12 lipca 2007 r., że posiada samochód peugeot 207 z roku 2002 r. o wartości ok. 12 000 zł, natomiast z przedłożonej 4 sierpnia 2007 r. polisy ubezpieczenia OC wynika, że skarżący jest właścicielem samochodu marki peugeot 307 (2002 r.). P. A. oświadczył, że miesięczne wydatki na utrzymanie wynoszą 3 269,00 zł, a składają się na nie: kredyt mieszkaniowy 1 475,00 zł, pożyczka 588 zł, szkoła 169 zł, energia elektryczna 70 zł, gaz 40 zł, woda i ścieki 40 zł, wywóz nieczystości 26 zł, opłaty telefoniczne 80 zł, leki i środki higieny 30 zł, środki czystości 50 zł, ubezpieczenie OC 78 zł, ubezpieczenie Alianz 53 zł, dojazdy na uczelnię 80 zł, prasa plus książki 50 zł, podatek od nieruchomości 90 zł, inne wydatki ( naprawy urządzeń, odzieży, obuwia, itp. ) 50 zł, żywność około 300 zł. Na postanowienie z dnia 11 października 2007r. P. A. złożył zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnosząc o jego zmianę i zwolnienie go od ponoszenia kosztów - wpisu sądowego od wniesionej skargi. Uzasadniając zażalenie skarżący podał, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oparł swoje rozstrzygnięcie o ocenę jego możliwości majątkowych, wskazując na składniki tego majątku, tak jakby majątek ten nie był obciążony. Tymczasem, zdaniem skarżącego, nie ma on praktycznie żadnych możliwości płatniczych, ponieważ wszystkie dochody przeznacza na spłacanie wymagalnych zobowiązań, a to co mu zostaje z trudem wystarcza na pokrycie kosztów skromnego utrzymania. Po rozpoznaniu niniejszego zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 6 grudnia 2007 r., sygn. akt II FZ 606/07 uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmawiając udzielenia prawa pomocy nie dokonał wszechstronnej i dokładnej analizy stanu majątkowego skarżącego, przyjmując, iż skoro posiada on nieruchomości oraz grunty rolne, utrzymuje się sam oraz posiada stały dochód miesięczny w wysokości około 3 750 zł brutto, to tym samym automatycznie posiada środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych. Tymczasem, jak wykazał skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w zażaleniu, majątek ten jest obciążony. Skarżący wprawdzie osiąga stały dochód, jednakże przy ocenie jego kondycji finansowej należy uwzględnić koniczność spłaty kredytu (1 475,64 zł miesięcznie) i pożyczki (588 zł miesięcznie) oraz ogólne koszty utrzymania. W dalszej części uzasadnienia Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż sąd każdorazowo powinien dokonywać oceny aktualnej kondycji finansowej strony. W rozpatrywanej sprawie nie ulega wątpliwości, że biorąc kredyt i pożyczkę z banku skarżący posiadał zdolność kredytową, skoro taki kredyt i pożyczkę uzyskał. Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie nie wziął pod uwagę, że zdolność ta uległa zmniejszeniu właśnie na skutek zaciągnięcia tegoż kredytu i pożyczki. Nadto twierdząc, że po odjęciu kwoty ponoszonej na miesięczne wydatki (3 269 zł) od uzyskiwanego dochodu (3 750 zł) z pozostałe kwoty 481 zł skarżący jest w stanie zaoszczędzić 500 zł tytułem wpisu, np. rezygnując z prasy i książek Sąd dokonał błędnej oceny możliwości płatniczych strony, nie wziął bowiem pod uwagę, że skarżący studiuje na dwóch kierunkach, więc zakup prasy i książek w jego wypadku jest całkowicie uzasadniony. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wysiłek finansowy wynikający z konieczności poniesienia pełnych kosztów postępowania może doprowadzić w omawianym wypadku do powstania uszczerbku w utrzymaniu. Należy zaznaczyć, że rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy, która to instytucja stanowi wyjątek od wyrażonej art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasady, że koszty postępowania ponoszą strony, Sąd powinien mieć zawsze na uwadze również cel tej instytucji, jakim jest, wynikająca z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasada prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, zważył, co następuje: Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej w dalszej części p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana (w wyniku uwzględnienia skargi kasacyjnej), związany jest z wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Na podstawie art. 197 § 2 ustawy p.p.s.a. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). Dokonując ponownie oceny możliwości płatniczych skarżącego należy stwierdzić, że możliwości finansowe skarżącego uległy zmniejszeniu wskutek zaciągnięcia kredytu mieszkaniowego oraz pożyczki, których konieczność spłaty wpływa na ogólne koszty utrzymania wnioskodawcy, gdyż miesięcznie sprowadzają się one do kwot: spłata kredytu 1 475,64 zł, a pożyczka 588 zł. Biorąc to pod uwagę należy jednak zaznaczyć, iż skarżący posiada stałe źródło utrzymania a zatem nie jest całkowicie pozbawiony jakichkolwiek środków utrzymania, a osiągany przez niego miesięcznie dochód sprowadza się do kwoty 3 750 zł., po odjęciu od tej kwoty sumy ponoszonej z tytułu miesięcznych wydatków (łączenie ze spłatą zobowiązań) 3 269 zł, daje kwotę 481 zł, która pozostaje mu do dyspozycji. W tej sytuacji Sąd postanowił zwolnić skarżącego z opłat sądowych w części dotyczącej wpisu od skargi ponad kwotę 100 złotych, a w pozostałej części odmówić zwolnienia. Należy wskazać, że "orzeczenie o częściowym zwolnieniu od opłat sądowych jest rozstrzygnięciem, które zabezpiecza prawo do sądu strony skarżącej, a jednocześnie nie skutkuje przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego" /por. post. WSA w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., sygn. II SA/Ol 588/06, LEX nr 191863/. Mając powyższe na uwadze, należało na podstawie art. 245 § 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzec jak w postanowieniu.