I SA/Sz 369/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA – Alicja Polańska po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.C. i M.Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości w podatku od towarów i usług za III, IV, V, VII, VIII, IX i X 2006 r. wraz z odsetkami p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych M.Z., w związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S., złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku wynika, że skarżący nie ma środków finansowych, zamieszkuje sam, nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego, utrzymuje się z pomocy rodziny udzielanej w wysokości [...], a koszty jego utrzymania wynoszą [...]. W oświadczeniu o stanie majątkowym strona podała, że nie posiada żadnego majątku w postaci nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych, ani zgromadzonych zasobów pieniężnych. Wobec tego, iż powyższe oświadczenie okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, skarżący został wezwany pismem z dnia 14 kwietnia 2010 r. do przedłożenia dodatkowych dokumentów. Wykonując powyższe zobowiązanie, wnioskodawca nadesłał oświadczenie z dnia 28 kwietnia 2011 r., z którego wynika, iż pozostaje w związku małżeńskim, ma ustanowioną rozdzielność majątkową z małżonką, zgodnie z umową z 6 czerwca 2007 r., w związku z tym nie jest mu znana wysokość dochodów małżonki, ani jej stan majątkowy. Ponadto, zostało wyjaśnione, że skarżący - na podstawie umowy użyczenia - zajmuje lokal mieszkalny położony w G. przy ul. [...] stanowiący własność siostry – T.M., ponosząc koszty związane z bieżącym utrzymaniem gospodarstwa domowego w kwocie [...], która jest przekazywana użyczającej w celu pokrycia części opłat związanych z używaniem lokalu, dlatego nie posiada dokumentów potwierdzających wysokość tych opłat, bowiem wszelkie rachunki wystawiane są na użyczającą. Skarżący nie posiada kont, lokat bankowych ani kart kredytowych. W aktach spawy znajdują się także: - zaświadczenie Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z 26 kwietnia 2011 r., zaświadczające, iż M.Z. nie korzystał w 2009 i 2010 r. z żadnych form pomocy tego Ośrodka, - zaświadczenie Urzędu Gminy i Miasta w G. z dnia 22 kwietnia 2011 r., potwierdzające, iż M.Z. jest zameldowany na pobyt stały w G. pod adresem: ul. [...] oraz, że brak jest osób zameldowanych wspólnie z wymienionym, - zaświadczenie Urzędu Pracy w G. z dnia [...], iż skarżący nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych Urzędu. Postanowieniem z dnia 13 maja 2011 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, uznając, iż nie wykazał, aby poniesienie kosztów mogło spowodować uszczerbek dla koniecznego jego utrzymania i rodziny. Pismem z dnia 24 maja 2011 r. pełnomocnik skarżącego złożył sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym - nie zgadzając się z dokonaną oceną sytuacji finansowej wnioskodawcy - stwierdził, że wniosek o prawo pomocy jest uzasadniony, ponieważ skarżący wykazał, iż nie jest w stanie uiścić w całości kosztów postępowania. Odnośnie do żądanych wezwaniem z dnia 14 kwietnia 2011 r. dokumentów i informacji dotyczących stanu majątkowego małżonki, wskazano iż - zdaniem skarżącego - na ocenę zdolności finansowych wnioskodawcy nie ma wpływu ocena sytuacji materialnej dzieci czy żony, zwłaszcza, że zostało wskazane, iż dzieci stale wspierają skarżącego finansowo. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż w związku ze złożeniem sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego utraciło moc, a wniosek podlega rozpoznaniu przez Sąd. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy mieć na względzie fakt, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu osobom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Hanna Knysiak - Molczyk, (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s.628). Podkreślić należy, że oceniając możliwości strony w powyższym zakresie sąd administracyjny bierze pod uwagę także majątek i możliwości zarobkowe osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, jak i osób zobowiązanych do alimentacji. Analizując wniosek skarżącego oraz załączone do niego dokumenty, Sąd stwierdził, iż skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, iż nie jest w stanie samodzielnie lub przy pomocy małżonki czy innych osób ponieść kosztów sądowych w kwocie [...], zarówno w całości jak i w ułamkowej ich części. W ocenie Sądu, przedstawione we wniosku dane dotyczące braku majątku, oszczędności, utrzymującego się bezrobocia, dysponowania kwotą 500 zł miesięcznie (po opłaceniu mieszkania), stanowiącą pomoc finansową innych osób, są zbyt ogólnikowe, aby na ich podstawie stwierdzić czy uzasadnione jest, aby za skarżącego koszty zainicjowanej przez niego sprawy mieli ponieść pozostali podatnicy. Wykazane dane nie zostały potwierdzone w sposób wystarczający dowodami, co uniemożliwia dokonanie ich weryfikacji, do czego jest uprawniony Sąd, badając zasadność wniosku. Nie zostało potwierdzone, że skarżący faktycznie otrzymuje i od kogo pomoc finansową. Samo oświadczenie, iż jest to kwota [...] jest zbyt ogólnikowe i nie poddaje się jakiejkolwiek weryfikacji. Skarżący nie przekonał Sądu też, iż istnieją w jego przypadku konkretne i uzasadnione powody (np. przeciwwskazania zdrowotne), uniemożliwiające wykorzystywanie swoich zdolności zarobkowych. Skarżący nie zarejestrował się jako osoba bezrobotna, nie wykazał także, aby w inny sposób poszukiwał pracy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 29 października 2009 r. (sygn. akt II OZ 935/09), obowiązkiem ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów. Ponadto, Skarżący uchylił się od przedstawienia sytuacji majątkowej swojej żony. Sąd podziela w tym zakresie stanowisko wyrażone w licznych orzeczeniach sądów administracyjnych, zgodnie z którym dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy ma znaczenie okoliczność pozostawania wnioskodawcy w związku małżeńskim i ocena sytuacji majątkowej małżonki. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9 poz. 59 ze zm., dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem z Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Jak wynika z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjny z dnia 2 lipca 2009 r. (sygn. akt I FSK 216/09), obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Jak zaznaczono w powołanym wyżej orzeczeniu "rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami". Nie można zatem przyjąć, że ze względu na istniejącą między małżonkami rozdzielność majątkową, żona skarżącego zwolniona jest z obowiązków określonych w art. 23 oraz 27 k.r.o. Na niezrozumieniu instytucji prawa pomocy oraz błędnym założeniu co do związków rodzinno-majątkowych z małżonką, opiera się twierdzenie strony, iż ocena sytuacji majątkowej jego żony nie ma wpływu na ocenę jego zdolności finansowych. W świetle powyższych uwag, należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał w sposób należyty, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. W sytuacji, gdy wnioskujący o przyznanie prawa pomocy nie przedstawi swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej w sposób wyczerpujący i jasny, wszelkie wątpliwości przemawiają na jego niekorzyść. Taka sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Mając to na uwadze, Sąd - na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji.