I SA/Sz 390/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "M." Spółki z o.o. z siedzibą w [...] (poprzednio D. Sp. z o.o.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za [...] r. postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Skarżąca "M." Spółka z o.o. z siedzibą w [...] (poprzednio D. Sp. z o.o. w [...]), po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości [...] zł, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Spółka podała, że nie posiada środków na uiszczenie opłaty w wysokości [...] zł; nie posiada żadnego majątku, który mogłaby spieniężyć na potrzeby ww. opłaty. Wskazała także, że: w zeszłym roku poniosła znaczną stratę finansową, na dowód czego załączyła deklarację CIT-8; nie ma żadnych środków na rachunkach bankowych; wystawiono wobec niej szereg tytułów wykonawczych z ZUS i US. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wartość środków trwałych to kwota [...] zł, a strata podatkowa za ostatni rok obrotowy wynosi [...] zł. Spółka wykazała jeden rachunek bankowy, którego stan na [...] r. wynosił [...] zł. Do wniosku zostały dołączone kopie następujących dokumentów: pisma ZUS o przekazaniu tytułów wykonawczych w związku ze zbiegiem egzekucji z dnia [...] r., zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z dnia [...] r., upomnienia Nr [...] z [...] r., tytułu wykonawczego z [...] r., postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] r. odmawiającego zwolnienia spod egzekucji zajętego prawa majątkowego. Spółka, wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] r., przedłożyła także: - rachunek zysków i strat za rok [...]; - zestawienia sald i obrotów kont analitycznych za [...] r.; - wyciągi bankowe za okres od [...] r. do [...] r.; - kopie deklaracji VAT-7 za [...] r.; - kopie rejestru sprzedaży i zakupów z załącznikami; - oświadczenie Spółki, że nie prowadzi "KASY" i o prowadzeniu rozliczeń za pośrednictwem banku lub kont rozrachunkowych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej "P.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a referendarz sądowy (sąd) na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia wymaga także fakt, że w myśl powołanego wyżej przepisu art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, referendarz sądowy (sąd) nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia osobie prawnej dostępu do sądu. Na wstępie należy wskazać, że na skarżącej Spółce obecnie spoczywa obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł. Oceniając przedłożone oświadczenia i dokumenty stwierdzić należy, że Spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków pieniężnych ani że nie jest w stanie ich zdobyć, aby wyżej wskazany wpis sądowy uiścić. Z ustaleń wynika bowiem, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą osiągając przychody znacznych rozmiarów ([...] zł w [...] r.), wielokrotnie przewyższające wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W ocenie referendarza sądowego, odnotowana strata jest tzw. stratą bilansową, która nie oznacza rzeczywistego rezultatu prowadzonej działalności. Strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów nad przychodami i skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Wykazywanie strat nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. W rozpoznawanej sprawie o tym, że Spółka ma możliwości płatnicze i obraca środkami pieniężnymi świadczy fakt, że dokonuje rozrachunków z tytułu zobowiązań wobec kontrahentów jak i z tytułu podatków i składek na ubezpieczenia społeczne. Ponadto Spółka posiada znaczny majątek obrotowy, którego wartość na dzień [...] r. wynosiła [...] zł. Natomiast majątek trwały Spółki na koniec poprzedniego roku obrotowego miał wartość [...] zł. Ponadto z deklaracji VAT-7 za [...] r. oraz rejestrów zakupów i sprzedaży wynika, że Spółka osiąga znaczne obroty (za wymieniony okres zadeklarowała z tytułu dostaw łącznie [...] zł, z tytułu zakupów [...] zł). Powyższe, w ocenie referendarza sądowego oznacza, że płynność finansowa Spółki nie jest zagrożona. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorca, który nie wykazał, że utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać również należy, że posiadanie niskiego salda na rachunkach bankowych nie świadczy o braku środków finansowych i nie daje podstawy do stwierdzenia, że w najbliższej przyszłości Spółka nie będzie posiadała środków finansowych w wysokości pozwalającej na ponoszenie pełnych kosztów sądowych, w tym na uiszczenie wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Saldo na koncie bankowym określane jest na dany moment i może ulec zmianie. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy – jak wyżej wykazano – działalność jest kontynuowana, a Spółka twierdzi, że wszelkich rozliczeń dokonuje wyłącznie za pośrednictwem konta bankowego. Za zasadnością przyznania prawa pomocy Spółce nie może także przemawiać konieczność spłaty jakichkolwiek ciążących na niej zobowiązań, czy też ich egzekucja. Okoliczności te nie mogą mieć pierwszeństwa przed uiszczeniem kosztów sądowych. Należności stanowiące koszty sądowe stanowią dochody budżetu państwa i podlegają zaspokojeniu na równi z innymi zobowiązaniami strony. Ponadto planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 P.p.s.a., jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowaniem jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (por. M. Kowalska, A. Malmu-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Należy mieć także na uwadze, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy. Ustawodawca pozostawił uznaniu właściwego sądu możliwość przyznania wnioskodawcy prawa pomocy we wskazanym przez niego zakresie. Zwolnienie od kosztów sądowych może nastąpić tylko wtedy, gdy wnioskodawca wykaże, że nie posiadał i nie posiada możliwości zgromadzenia (zabezpieczenia) środków pieniężnych w wysokości pozwalającej na uiszczenie pełnych kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Skarżąca nie wykazała, że jej trudności finansowe mają trwały charakter i w związku z tym nie posiadała i nie posiada możliwości płatniczych pozwalających na wywiązanie się ze swoich konstytucyjnych obowiązków ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych określonych w ustawie. W nawiązaniu do wyżej przedstawionych rozważań, trzeba również podkreślić, że spór strony z organem podatkowym jest konsekwencją prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Immanentną cechą tej działalności jest ryzyko wystąpienia sporów sądowych. W związku z tym, racjonalny przedsiębiorca będący w dodatku osobą prawną, w ramach procedury planowania wydatków powinien uwzględnić prawdopodobieństwo dochodzenia swoich praw przed sądem. W świetle utrwalonej linii orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedsiębiorcy może być przyznane prawo pomocy, jeżeli wykaże, że w procedurze planowania wydatków uwzględnił konieczność gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnego procesu sądowego, ale z przyczyn od niego niezależnych, nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Wszakże działalność gospodarcza prowadzona na własny rachunek wiąże się, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym ponoszenia kosztów – także sądowych (por.: postanowienie NSA z 21 kwietnia 2004 r., sygn. akt FZ 5/04; postanowienie NSA z 18 maja 2004 r., FZ 59/04; postanowienie NSA z 7 czerwca 2004 r., FSK 444/04;, postanowienie NSA z 15 lutego 2005 r., FZ 118/04; postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/2004). Skoro zatem skarżąca prowadzi działalność gospodarczą o znacznych rozmiarach, posiada majątek obrotowy o wartości stanowiącej wielokrotność wpisu sądowego, a jej trudności finansowe mają charakter przejściowy, to brak jest podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Mając na względzie powyższe, skoro nie zostały spełnione przesłanki do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, to na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., postanowiono, jak w sentencji.