I SA/Sz 403/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 24 stycznia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu Skarżący J. W., w związku ze skargą wniesioną na wyżej opisaną decyzję Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR, w dniu 4 lipca 2014 r. zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że nie posiada wiedzy z zakresu prawa unijnego oraz prawa administracyjnego z zakresu funduszy pomocowych krajowych i unijnych. Podniósł także, że w rejonie zamieszkania brak jest tego typu fachowców z wiedzą z tego zakresu informacji. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną L. W., w oświadczeniu majątkowych – że posiada mieszkanie o pow. [...] m kw., nieruchomość rolną o pow. [...] ha, a także budynki gospodarcze i budynek mieszkalny do remontu. Skarżący nie wykazał zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.). W rubryce formularza dotyczącej dochodów wnioskodawcy i osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe skarżący wpisał świadczenie emerytalne L. W. w wysokości [...] zł brutto. Uznając, że zawarte we wniosku oświadczenie strony jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, referendarz sądowy na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U 2012 r. poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 10 dni następujących dokumentów źródłowych: - wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie skarżącego i rodziny wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy; - dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymanej w ciągu ostatnich trzech miesięcy emerytury przez żonę skarżącego; - oświadczenia skarżącego czy prowadzi działalność rolniczą, w jakim zakresie, na jakiej powierzchni gruntów, a także o wysokości dochodów z gospodarstwa rolnego (z działalności własnej lub innych osób) uzyskanych w 2013 r. i do lipca 2014 r.; - zaświadczenia właściwego terenowego biura ARiMR czy skarżący otrzymał dopłaty do rolnictwa w latach 2012 - 2014 i w jakiej wysokości lub kopii decyzji w przedmiocie takich płatności za wymieniony okres; - wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych skarżącego i jego żony, związanych z działalnością rolniczą, osobistych, oszczędnościowych, lokat z ich stanem za okres od 9 kwietnia 2014 r. do 9 lipca 2014 r.; -kopii decyzji w sprawie podatków lokalnych za 2014 r. Skarżący w zakreślonym terminie, ani dotychczas wymienionych dokumentów nie przedłożył. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżący, może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Podkreślenia wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ponadto należy wskazać, iż przepis art. 246 § 1 P.p.s.a., co do zasady nie może mieć zastosowania do osób, które osiągają dochody i posiadają majątek, nawet jeśli koszty te stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Instytucja prawa pomocy nie powinna bowiem prowadzić do przyznawania pomocy państwa dla osób, które nie czyniąc oszczędności we własnych wydatkach oczekują zrekompensowania kosztów postępowania. Ponadto należy wskazać, że z treści przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Natomiast rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004). Należy zauważyć także, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego jak wyżej wskazano rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i sądu (referendarza sądowego). Dane wykazane przez stronę w formularzu powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne i rzetelne, aby umożliwiały dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona wezwana na podstawie art. 255 P.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest zatem niewątpliwe wykazanie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. Nie ulega wątpliwości również, że zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania sądu (referendarza sądowego) wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 P.p.s.a. ma ten skutek, że sąd (referendarz sądowy) nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W ocenie referendarza sądowego w rozpoznawanej sprawie, z oświadczenia zawartego w złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynikają w sposób niewątpliwy przesłanki ustanowienia adwokata z urzędu. Skarżący bowiem nie przedstawił żadnego dokumentu potwierdzającego deklarowany we wniosku stan posiadania oraz podnoszone tam, wyżej opisane, okoliczności faktyczne oraz nie uzupełnił wniosku o konieczne dane. W sprawie brakowało pełnej informacji o wysokości dochodów skarżącego uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha. Ustalenia wymagało także, czy skarżący korzysta z dopłat unijnych do rolnictwa. Należało również potwierdzić wysokość otrzymywanej przez żonę emerytury, fakt nieposiadania oszczędności, a także ustalić wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków na utrzymanie rodziny, jak też uzyskać dokładniejsze dane dotyczące wszystkich wykazanych nieruchomości. Oczywiste bowiem jest, że wskazane okoliczności mogą rzutować na sytuację skarżącego i jego zdolność do poniesienia kosztu profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący został zatem wezwany do złożenia niezbędnych, wymienionych wcześniej w niniejszym uzasadnieniu, dokumentów. Pomimo upływu terminu zakreślonego na ich złożenie skarżący nie wywiązał się z wezwania, co uniemożliwiło poczynienie kategorycznych ustaleń dotyczących jego sytuacji majątkowej. W przedmiotowej sprawie skarżący nie wykazał, że samodzielne poniesienie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika spowoduje powstanie uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla niego i jego rodziny. Odnosząc się natomiast do uzasadnienia wniosku, w którym skarżący wskazał, że powodem ubiegania się o adwokata z urzędu jest m.in. brak wiedzy z zakresu prawa unijnego oraz prawa administracyjnego, wyjaśnić należy, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym sąd administracyjny (referendarz sądowy) zobowiązany jest badać wyłącznie stan majątkowy wnioskodawcy, ewentualnie osób tworzących z nim wspólnie gospodarstwo domowe. W każdym przypadku oceniane jest wyłącznie to, czy wykazana przez osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy sytuacja materialna, pozwala na poniesienie jedynie kosztów minimalnego ustawowego wynagrodzenia adwokata (radcy prawnego), które w niniejszej sprawie wynosi [...] zł. Tym samym, okoliczności związane ze stopniem zawiłości sprawy, brakiem znajomości prawa, czy brakiem fachowej pomocy prawnej na terenie zamieszkania strony, nie mają żadnego wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Niezależnie od powyższego wskazać trzeba na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08 (opublikowane w bazie http://orzecznictwo.nsa.gov.pl), zgodnie z którym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Na etapie postępowania sądowodaministracyjnego przed wydaniem wyroku nie obowiązuje zatem przymus adwokacki czy radcowski, a strona skarżąca może skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście lub przez pełnomocnika, którym może być małżonek, dorosłe dziecko lub rodzeństwo. Biorąc zatem pod uwagę dane dotyczące sytuacji majątkowej J. W. i jego rodziny wskazane w formularzu o przyznanie prawa pomocy, stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia fachowego pełnomocnictwa z wyboru – bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skoro skarżący nie uprawdopodobnił, że jego sytuacja materialna ogranicza go w możliwościach korzystania z usług takiego fachowego pełnomocnika, nie przedłożył bowiem żadnych dokumentów obrazujących w pełni tę sytuację – wniosek o przyznanie pomocy w tym zakresie nie może być uwzględniony. Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.