I SA/Sz 426/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Sędzia WSA – Kazimierz Maczewski po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. Ż. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Postanowieniem dnia 19 listopada 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę P. Ż. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W dniu 6 stycznia 2010 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Uzasadniając swój wniosek skarżący wskazał, iż jedynym źródłem jego utrzymania jest wynagrodzenie z pracy w zakładzie fryzjerskim, gdzie z kwoty [...] zł potrącana jest kwota [...] zł na zaległe zobowiązania alimentacyjne wobec córki. Pozostała kwota wystarcza mu jedynie na minimum egzystencji. Skarżący oświadczył także, że nie posiada żadnych oszczędności i majątku oraz wskazał, że sam prowadzi gospodarstwo domowe. Wezwaniem z dnia 18 stycznia 2010 r. w trybie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zobowiązano skarżącego do przedłożenia dodatkowych dokumentów: - wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie skarżącego wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość (opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, czynsz) z ostatnich 3 miesięcy; - zaświadczenia o zatrudnieniu skarżącego i uzyskiwanym przez niego wynagrodzeniu z ostatnich 3 miesięcy, - odpisu zeznania podatkowego za 2009 r. wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym – jeżeli zostało już złożone, w przeciwnym razie przedłożenie odpisu zeznania podatkowego za 2008 r. wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym; - wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych z ich stanem za okres od 15 października 2009 r. do 13 stycznia 2010 r.; - zaświadczenia z Ośrodka Pomocy Społecznej o korzystaniu/nie korzystaniu przez wnioskodawcę w bieżącym roku kalendarzowym z pomocy społecznej w terminie 7 dni od doręczenia wezwania pod rygorem rozpoznania sprawy na podstawie oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący podał, iż nie posiada żadnych rachunków bankowych ani oszczędności. Do pisma dołączył zaświadczenie z Regionalnego Centrum Krwiodawstwa o tym, iż w okresie od 1 stycznia o 31 grudnia 2008 r. skarżący oddał honorowo 0,900 litrów krwi o wartości ogółem 507 zł (k. 81), wyciąg z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Wydział Realizacji Dochodów Referat ds. Alimentów za okres od 14 marca 2001 r. do 6 stycznia 2010 r., z którego wynika saldo [...] zł (k. 82-85), stan sprawy komorniczej KMP 587/09, z którego wynika zaległość na rzecz likwidatora Funduszu Alimentacyjnego w wysokości [...] zł oraz rata bieżąca [...] zł (k. 86), zaświadczenie z dnia 25 stycznia 2010 r. o nie korzystaniu z pomocy finansowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, odpis zeznania podatkowego za 2008 r., z którego wynika dochód w wysokości [...]zł oraz zaświadczenie o zarobkach otrzymywanych z tytułu pracy w zakładzie fryzjerskim [...] w S. w kwocie [...]zł brutto, do wypłaty [...]zł, zajęcie komornicze [...]zł. Pomimo wezwania skarżący nie dołączył wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na utrzymanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270, ze zm.), dalej: p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a). Ciężar dowodu wystąpienia powyższych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Uwzględniając to, że ze względu na przedmiot skargi (decyzja w sprawie odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne) zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. skarżący jest zwolniony z mocy prawa z ponoszenia kosztów postępowania zarówno przed sądem pierwszej instancji jak i sądem drugiej instancji, ocenę zasadności wniosku w pozostałym zakresie tj. ustanowienia pomocy prawnej z urzędu oprzeć należało o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, iż strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną. Nie wystarczy jedynie ogólnikowe powołanie się na istniejące trudności, czy prawidłowe wypełnienie formularza. Sąd ma prawo, oceniając złożone oświadczenie za niewystarczające, żądać od strony dodatkowych wyjaśnień bądź złożenia dokumentów (art. 255 p.p.s.a.). Zauważyć bowiem należy, iż oceniając zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Z tych też względów musi dołożyć wszelkiej staranności, aby uzyskać dowody weryfikujące treść oświadczeń strony dotyczących jej stanu majątkowego. Oceniając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożony w niniejszej sprawie stwierdzić należy, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem skarżący nie wykazał w sposób dostatecznie przekonywający, iż znajduje się w wyżej opisanej sytuacji. Przede wszystkim wskazać należy, iż strona skarżąca nie wykonała zobowiązania Sądu w zakresie przedstawienia wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie swojej osoby wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość z okresu ostatnich trzech miesięcy. Sąd nie kwestionuje, iż otrzymywane przez skarżącego wynagrodzenie jest niskie niemniej jednak obowiązkiem osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest współpraca z Sądem, wyrażająca się w wykonywaniu nałożonych zobowiązań w celu weryfikacji sytuacji finansowej takiej osoby. Nadto z akt sprawy wynika, iż skarżący wbrew swoim twierdzeniom nie prowadzi samodzielnie gospodarstwa domowego lecz mieszka obecnie u rodziców [...], od których uzyskuje pomoc. Oboje rodzice pobierają świadczenie emerytalne, matka w wysokości [...]zł, zaś ojciec w wysokości [...] zł. Jest także współwłaścicielem samochodu osobowego marki [...], rocznik 1996. Powyższe, zdaniem Sądu, potwierdza fakt wykazywania przez skarżącego okoliczności mających wskazywać na jego złą sytuację finansową z pominięciem rzeczywiście ponoszonych wydatków. Należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla płynności finansowej. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. To sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ to na nim spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 20 stycznia 2006 r., sygn. akt I OZ 1551/05, "to do Sądu należy uznanie, czy złożone oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach ma charakter wyczerpujący i dostateczny. W kompetencji Sądu pozostaje również uznanie, jakie informacje niezbędne są dla stwierdzenia istnienia przesłanek dla przyznania prawa pomocy. Sąd miał zatem podstawy do żądania dodatkowych informacji, także tych dotyczących wysokości wydatków ponoszonych przez skarżącego w związku z utrzymaniem. Przepis art. 255 p.p.s.a. nakłada bowiem na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych na wezwanie Sądu. W konsekwencji strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania Sądu, nie ma podstaw oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego z wnioskiem." Nie przedstawiając zatem żądanego wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków skarżący nie udowodnił, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Z tych względów, na podstawie art. 239 pkt 1 lit e oraz art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a, należało orzec jak w sentencji.