I SA/Sz 429/16
WyrokWSA w Szczecinie2016-07-07
Skład orzekający: Joanna Wojciechowska, Ewa Wojtysiak, Elżbieta Woźniak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy rolnik, który nabył własność gruntów rolnych obciążonych umową dzierżawy, może ubiegać się o przyznanie płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na rok 2013, jeśli w dniu 31 maja 2013 r. nie był faktycznym posiadaczem tych gruntów, a jedynie ich właścicielem?Ratio decidendi
Rolnik ubiegający się o płatność ONW musi wykazać, że posiadał zadeklarowane grunty rolne w dniu 31 maja roku, w którym złożono wniosek. Samo prawo własności nie jest wystarczające, jeśli grunty są w posiadaniu zależnym (dzierżawcy), który faktycznie je użytkował. W przypadku zbiegu posiadania samoistnego i zależnego, pomoc przysługuje posiadaczowi zależnemu. W niniejszej sprawie skarżący, mimo że był właścicielem gruntów, nie był ich faktycznym posiadaczem w kluczowej dacie, gdyż grunty te były dzierżawione przez inny podmiot, który je faktycznie użytkował rolniczo od 2010 roku. W związku z tym skarżący nie spełnił wszystkich warunków do przyznania płatności.Stan faktyczny
Skarżący złożył wniosek o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na rok 2013. Organy odmówiły przyznania pomocy, uznając, że skarżący nie był faktycznym posiadaczem zadeklarowanych działek w dniu 31 maja 2013 r., mimo że był ich właścicielem. Grunty te były bowiem dzierżawione przez inną osobę, która je faktycznie użytkowała. Skarżący kwestionował te ustalenia, podnosząc zarzuty dotyczące naruszenia przepisów proceduralnych i materialnych przez organy.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Wojtysiak (spr.),, Sędzia WSA Elżbieta Woźniak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Furtak-Biernat, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 7 lipca 2016 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 23 lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2013 oddala skargę.
Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, decyzją z dnia 23 lutego 2016 r. nr [....], po rozpatrzeniu sprawy na skutek odwołania wniesionego przez [....] (dalej także "Producent", "Skarżący") utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dla [...] z dnia 6 lipca 2015 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na rok 2013.
Decyzję wydano w następującym stanie faktycznym:
W dniu 16 maja 2013 r. do Biura Powiatowego ARiMR w [...], wpłynął wniosek Producenta o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na rok 2013. We wniosku tym zadeklarowano do płatności 12 działek rolnych znajdujących się na 14 działkach ewidencyjnych, położonych w powiecie [...]zkim, gminie [...] obrębie ewidencyjnym [...]o nr 4[...]. Producent zadeklarował do płatności ONW działki rolne o łącznej powierzchni 35,39 ha.
Podczas weryfikacji wniosku organ I instancji stwierdził, że działki ewidencyjne zostały zadeklarowane również przez innego producenta i objęte zostały kontrolą krzyżową. Postępowanie wyjaśniające w sprawie błędów kontroli krzyżowej dla działek ewidencyjnych o nr [...] oraz [...]prowadzone było równocześnie w odniesieniu do drugiej strony konfliktu, tj. [...].
[...] oświadczyła, że użytkowanie ww. działek jest zgodne
z umową dzierżawy z dnia 14 marca 2010 r. oraz informacją o wykonywanych
w kwietniu 2013 r. zabiegach włókowania, likwidacji kretowisk oraz wyrównywania działki. Ponadto, w miesiącu czerwcu zostały wycięte samosiewy drzew
i przeprowadzono zbieranie kamieni. [...] przedłożyła również dane osób, które były świadkami zabiegów wykonywanych na działkach nr [...]i [...]. Natomiast w dniu 26 września 2013 r. [...] złożyła plan działalności rolnośrodowiskowej na lata 2010-2015, z którego wynikało, iż działka nr 1 objęta jest programem Rolnictwa Ekologicznego wariant 2.1 Uprawy rolnicze, a działka nr [...]programem Rolnictwa Ekologicznego wariant 2.3 Trwałe użytki zielone. Dołączono również rejestr działań agrotechnicznych, w którym dokonano wpisów dotyczących rodzajów przeprowadzanych zabiegów agrotechnicznych: kwiecień 2013 r. włókowanie, czerwiec 2013 r. wycinka drzew i zbieranie kamieni, wrzesień 2013 r. koszenie, przetrząsanie i zbiór.
Na zadeklarowanych przez Producenta we wniosku działkach przeprowadzono
w dniach 30 października 2013 r. kontrole w zakresie wzajemnej zgodności oraz kwalifikowalności powierzchni.
Organ I instancji postanowieniem z dnia 21 lutego 2014 r. zawiesił postępowanie w sprawie przyznania płatności ONW na rok 2013, w związku z toczącym się przed Sądem Rejonowym w [...]Wydział [...]postępowaniem w przedmiocie ustalenia posiadania spornej nieruchomości między Producentem, a [...]. Następnie w dniu 29 stycznia 2015 r. organ I instancji podjął zawieszone postępowanie.
W toku prowadzonego postępowania przeprowadzono dowód z przesłuchania świadków zawnioskowanych przez strony konfliktu kontroli krzyżowej i sporządzono protokoły z przesłuchania: [...].
Na podstawie poczynionych ustaleń organ I instancji wydał w dniu 6 lipca 2015 r. decyzję nr [....]w sprawie odmowy przyznania płatności ONW na 2013 r. W uzasadnieniu wskazał, że przyczyną rozstrzygnięcia jest różnica między powierzchnią zadeklarowaną do płatności JPO (35,39 ha), a powierzchnią stwierdzoną 25,63 ha, wynoszącą powyżej 20%. Powierzchnie stwierdzone wynikały z wykluczenia
z płatności działek ewidencyjnych nr [...]o powierzchni 2,09 ha oraz działki nr [...]
o powierzchni 7,76 ha – co do których stwierdzono, iż Producent nie był posiadaczem na dzień 31 maja 2013 r.
Od ww. decyzji Producent wniósł odwołanie, w którym zarzucił naruszenie
art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich
z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r. poz. 173) – zwanej dalej "ustawą EFROW" oraz art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i skierowanie do ponownego rozpatrzenia oraz zapewnienie czynnego udziału w każdym stadium postępowania.
W dniu 11 sierpnia 2015 r. Producent wniósł uzupełnienie odwołania i dołączył wyrok Sądu Rejonowego w [...]zie Wydział [...]z dnia 4 czerwca 2014 r., sygn. akt [....] oraz wyrok Sądu Okręgowego w [...] Wydział [...]Odwoławczy z dnia 28 kwietnia 2015 r., sygn. akt [...]. Ponadto, Producent zgłosił do przeprowadzenia dowód z pisma Komendanta Powiatowego Policji
w [...]z dnia 3 września 2015 r.
Po końcowym zapoznaniu się przez Producenta ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, w dniu 14 grudnia 2015 r. złożył on pismo wraz wnioskami dowodowymi.
W wyniku rozpoznania odwołania, organ odwoławczy ww. decyzją z dnia
23 lutego 2016 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia 6 lipca 2015 r.
Organ odwoławczy odwołał się do treści przepisów § 2 pkt 2, pkt 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach
o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętego planem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 40 poz. 329 ze zm.) – dalej zwanego "rozporządzeniem z dnia 11 marca 2009 r.", art. 18 ust. 1, art. 21 ust. 3 ustawy EFROW oraz art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.) - dalej zwanej "ustawą o krajowym systemie ewidencji producentów".
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że decyzje administracyjne dotyczące przyznania płatności bądź odmowy przyznania płatności mogą być podejmowane po uprzednim ustaleniu, czy producent rolny jest czy nie jest posiadaczem gruntów rolnych zgłoszonych we wniosku. Spełnienie kryterium posiadania gruntów jest jednym z podstawowych kryteriów ubiegania się o płatności.
Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a grunt ten stanowi przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, pomoc przysługuje posiadaczowi zależnemu gruntu.
Organ odwoławczy powołał się również na rozumienie pojęcia "posiadacz"
w znaczeniu przepisów kodeksu cywilnego, wskazując przy tym na orzeczenia Sądu Najwyższego oraz stanowisko wyrażone w doktrynie i orzeczenia sądów administracyjnych.
Organ odwoławczy wskazał, że z akt sprawy wynika, że w dniu 14 marca 2010 r. [....] (właścicielka działek nr [...]i 1 zawarła umowę dzierżawy
z [...] na okres 5 lat, tj. do dnia 15 marca 2015 r. W dniu
24 stycznia 2013 r. właścicielka działek zawarła z Producentem umowę przedwstępną sprzedaży działek ewidencyjnych nr [...]i [....] oraz poinformowała go o obowiązującej umowie dzierżawy. Kolejno w dniu 21 marca 2013 r. zawarta została z Producentem umowa przeniesienia własności. W dniu 25 września 2013 r. Producent wypowiedział [...] umowę dzierżawy ze skutkiem na dzień 31 marca 2014 r., a następnie pismem z dnia 14 października 2013 r., rozwiązując umowę dzierżawy bez wypowiedzenia, wezwał [...] do zaniechania naruszeń wymienionych w § 5 i § 8 umowy dzierżawy, wyznaczając jej termin 14 dniowy na doprowadzenie gruntów do właściwej kultury i uregulowania podatku.
Ponadto, organ odwoławczy odnosząc się do ww. drugiego rozwiązania umowy dzierżawy wskazał, że w przypadku stwierdzenia przez Producenta, że [...] niewłaściwie użytkowała grunty, należałoby uznać, iż grunty nie były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej również przez Producenta. Nie można także zdaniem organu odwoławczego stwierdzić, że dzierżawca korzystał z przedmiotu dzierżawy w sposób niezgodny z zasadami prawidłowej gospodarki, a za taką nie można uznać dbałości o drogi polne, czy też nie usuwanie gałęzi.
Następnie organ odwoławczy wyjaśnił, że w dniu 25 października 2013 r. Sąd Rejonowy w [...], sygn. akt [...] postanowił udzielić zabezpieczenia [...] przez ustanowienie zakazu naruszania i utrudniania korzystania z nieruchomości nr [...]i 1 przez Producenta.
Następnie wskazano, że w toku postępowania Producent oraz powołani przez niego świadkowie oświadczyli, iż przeprowadzili koszenie i zbiór siana. Żaden ze świadków nie potwierdził, aby wykonywał na gruncie włókowanie, usuwanie kretowisk oraz dokonywał podsiewu traw z koniczyną. Z zeznań świadków powołanych przez [...] wynikało zaś, że na spornych gruntach wykonano bronowanie, usunięto samosiejki drzew oraz równano kretowiska, natomiast z zeznań świadków producenta, że wykonano koszenie w miesiącu wrześniu 2013 r. przez drugą stronę konfliktu. Organ uznał, że nie może zanegować braku wykonania koszenia w miesiącu wrześniu 2013 r. przez stronę konfliktu, bowiem Producent nie udowodnił, iż takich czynności na gruncie nie przeprowadzono.
Organ odwoławczy poddał analizie także rejestr działań agrotechnicznych i doszedł do wniosku, iż zawarte w nim informacje nie są zgodne z twierdzeniami świadków. Tym samym ww. rejestr wskazywać może na jego niedbałe prowadzenie
lub uzupełnienie jego elementów tak aby wykazać ich użytkowanie na dzień 31 maja 2013 r.
Organ odwoławczy uznał również za bezzasadny zarzut Producenta dotyczący braku ustalenia cywilistycznego "posiadania".
Organ odwoławczy podkreślił, że bezspornym w niniejszej sprawie jest fakt,
iż producent zakupił grunty obciążone umową dzierżawy, o której wiedział, a którą dopiero pismem z dnia 25 września 2013 r. skutecznie wypowiedział. Okoliczności te wskazują – jak dalej wskazał organ odwoławczy - że zakupiony grunt był użytkowany
od 2010 r. przez [...] i pozostawał w jej posiadaniu na dzień 31 maja 2013 r. Natomiast próba użytkowania gruntów przez Producenta sprowadza się
do dokonania wykoszenia i zbioru gruntów przez niego nieużytkowanych, tj. naruszenia posiadania, a nie jego posiadanie. Powyższe potwierdza wyrok z dnia 10 czerwca
2014 r., sygn. akt [...]oraz z dnia 28 kwietnia 2015 r., sygn. akt [...].
Zdaniem organu odwoławczego, w postępowaniu przed organem I instancji wszystkie dowody przeprowadzono w ich wzajemnej łączności, nie zaś każdy z osobna. Tym samym nie uchybiono żadnemu z przepisów proceduralnych oraz materialnych.
W skardze na decyzję organu odwoławczego, złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Producent wniósł o:
1. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania,
ewentualnie o:
2. stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji albowiem zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa,
3. dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów, na okoliczność spełnienia przez skarżącego przesłanek ustawowych do uzyskania płatności i wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa:
- dopuszczenie dowodu z informacji Koła Łowieckiego [...] w [...]podpisanego przez Łowczego Okręgowego Przewodniczącego w [...]
z dnia 23 marca 2016 r. na okoliczność, że [...] nie zgłaszała szkód łowieckich w 2013 r. na działkach skarżącego o nr [...]i 1 położonych w [...],
- rejestru działań agrotechnicznych 2012-2017 przeprowadzonych przez skarżącego na działkach nr [...]i 1 w [....] w 2013 r., a potwierdzonych przez Kontrolera ARiMR [....] w dniu 30 października 2013 r. w ramach realizacji planu (w aktach sprawy),
4. zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Skarżonej decyzji zarzucił:
1. § 2 pkt. 2 i pkt. 5 oraz § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 23) – zwanym "rozporządzeniem
z dnia 11 marca 2009 r." przez niezastosowanie tych przepisów do Skarżącego, mimo spełnienia wszystkich przesłanek opisanych w rozporządzeniu do przyznania płatności zgodnie z wnioskiem;
2. art. 18 ust. 1, art. 21 ust. 3 ustawy EFROW przez wadliwe zastosowanie i nie rozważanie w niniejszej sprawie kwestii ewentualnego współposiadania działek gruntu objętych wnioskiem przez obu wnioskodawców wskazanego w art. 18 ust. 2 ustawy, i nie badania tej kwestii w ogóle;
3. art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach wsparcia bezpośredniego przez niezastosowanie tego przepisu do skarżącego mimo spełnienia warunków ustawowych wskazanych w tym przepisie do przyznania płatności;
4. art. 3 ust. 2 ww. ustawy przez naruszenie przyjętych tam zasad postępowania organu administracji, a w szczególności zasady praworządności i zasady wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego i pobieżne, wyrywkowe, częściowe rozpatrzenie dowodów zaprezentowanych przez Skarżącego, rozpoznanie dowodu z zeznań świadków [...] w szczątkowym zakresie;
5. art. 3 ust. 3 ww. ustawy przez przyjęcie, że Skarżący w postępowaniu
o przyznanie płatności nie wykazał, że faktycznie władał działkami nr 1 i [...]w dniu
31 maja 2013 r. oraz, że je rolniczo użytkował, w sytuacji gdy zaprezentował on
w postępowaniu administracyjnym dowody z dokumentów, dowody ze świadków i był bardzo aktywny w postępowaniu dowodowym;
6. 77 § 1 k.p.a. polegające na niepodjęciu przez organ czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w sposób umożliwiający uniknięcie wątpliwości co do tego, kto był posiadaczem gruntów, co do których odmówiono skarżącemu płatności objętych wnioskiem;
7. art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach wsparcia bezpośredniego przez naruszenie wyrażonej tam zasady prawdy obiektywnej, a to poprzez nie podjęcie kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i niewyjaśnienie szeregu sprzeczności w zeznaniach świadków wnioskowanych przez [...], nieuwzględnienie tego, iż świadkowie ci są w konflikcie ze Skarżącym, a w porozumieniu z [...], jak również pominięcie szeregu dowodów świadczących na korzyść Skarżącego i wskazujących wprost, że w dacie 31 maja 2013 r. był posiadaczem działek gruntów nr [...]i 1 położonych w [...] i je rolniczo uprawiał, zgodnie z zasadami prawidłowej gospodarki;
8. art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach wsparcia bezpośredniego przez nienależyte rozpatrzenie materiału dowodowego
i pominięcie przy ocenie wniosku skarżącego o przyznanie płatności jego dowodów posiadania i użytkowania rolniczego działek nr [...]i 1 w dniu 31 maja 2013 r.
i wadliwą nieuzasadnioną interpretację dowodów z akt sprawy cywilnej i pism Skarżącego kierowanych do [...] oraz żądania od Skarżącego prowadzenia dowodów negatywnych w postaci nie przedstawienia dowodów,
że [...] nie płaciła podatku rolnego za 2013 r., nie przedstawienia dowodów, że [...] nie przeprowadził wykoszenia i zbioru, nie przedstawienia dowodów, że [...] nie wykonała koszenia we wrześniu 2013 r. na spornych działkach; wskazując, że Skarżący był zobowiązany do udowodnienia pozytywnych - istniejących okoliczności, posiadania działek nr [...]
i 1 w dniu 31 maja 2013 r. i ich gospodarczego wykorzystania - por. akt notarialny nabycia nieruchomości z dnia 21 marca 2013 r., zeznania świadków, rejestr działań agrotechnicznych;
9. art. 80 k.p.a. polegające na dowolnej, a nie swobodnej ocenie dowodów, które skutkowały dokonaniem ustaleń w sposób sprzeczny z treścią materiału dowodowego, że skarżący nie był w dniu 31 maja 2013 r. posiadaczem działek ewidencyjnych nr [...]i 1 położonych w [....] mimo, iż fakt ten wynika wprost z zeznań świadków, dokumentacji kontrolnej znajdującej się w ARiMR, dokumentacji Policji, jak również bezkrytyczne przyjęcia;
10. art. 107 § 3 k.p.a., polegające na sporządzeniu przez organ odwoławczy niepełnego uzasadnienia decyzji, braku szczegółowego wyjaśnienia przyjętego w uzasadnieniu stanu faktycznego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia, braku wyjaśnienia dlaczego organ pomija dowody przedłożone przez skarżącego, nie daje im wiary, braku wyjaśnienia dlaczego organ przyjmuje za prawdziwe twierdzenia [...] i świadków przez nią zawnioskowanych, w sytuacji, gdy pozostają
w rażącej sprzeczności z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie; brak logicznego uzasadnienia przyjętych przez organ odwoławczy ustaleń i wydanego rozstrzygnięcia;
11. art. 138 § 2 k.p.a. przez nieuchylenie zaskarżonej decyzji pomimo, że organ odwoławczy stwierdził, że Skarżący nabył działki gruntu w dniu 21 marca 2013 r., uprawniał i prowadził zabiegi agrotechniczne zgodnie z zapisami w rejestrze działań agrotechnicznych, potwierdzonym przez kontrolera organu – [...]
W uzasadnieniu skargi, Skarżący podniósł, że organ odwoławczy opiera swoją decyzję na domniemaniach i nie wyjaśnił wyczerpująco stanu faktycznego sprawy. Organ odwoławczy błędnie przyjął, że Skarżący domaga się przyznania płatności
w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wyłącznie w oparciu o tytuł prawnych do działek nr [...]i w [...]. W ocenie Skarżącego, organ dopuścił się naruszenia postępowania poprzez zastosowanie oceny dowolnej materiału dowodowego, w miejsce oceny dowodów.
Zdaniem Skarżącego, organy ograniczyły się do skonstatowania braku wyłączności ze strony każdego z producentów rolnych w byciu posiadaczem działki rolnej przez cały okres omawianego roku gospodarczego. Producenci rolni wykonywali czynności agrotechniczne na spornym areale gruntów rolnych, z przeświadczeniem bycia posiadaczem. Dlatego przy rozpoznawaniu złożonych przez producentów rolnych wniosków o płatności rolne obowiązkiem organu było ustalenie, czy Skarżący
w roku gospodarczym 2013 dokonał niezbędnych zabiegów agrotechnicznych
w ramach danej płatności, spełniając wymóg utrzymania gruntów w dobrej kulturze rolnej, przynajmniej w odniesieniu do części spornego areału rolnego.
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi w całości podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Sąd na rozprawie w dniu 7 lipca 2016 r. na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
(Dz.U. z 2016, poz. 718) – dalej zwanej "p.p.s.a.", postanowił połączyć sprawy
o sygn. akt I SA/Sz 428/16 i I SA/Sz 429/16 do wspólnego rozpoznania oraz odrębnego rozstrzygnięcia.
Nadto, Sąd postanowił na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. oddalić wniosek zawarty w skardze odnośnie przeprowadzenia dowodu z informacji [...], gdyż nie ma on znaczenia dla rozpoznania sprawy. Ponadto, poinformowano strony,
że wniosek dowodowy zawarty w skardze o przeprowadzenie dowodu z rejestru działań agrotechnicznych nie może być rozpoznawany z uwagi na treść art. 133 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, nie ma więc potrzeby prowadzenia dowodu, który jest załączony do akt sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i przepisami. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mającym lub mogącym mieć istotny wpływ na jej wynik, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej "p.p.s.a.". Zgodnie zaś z art. 134 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W wyniku przeprowadzonej sądowej kontroli zaskarżonej decyzji, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 23 lutego 2016 r. nie narusza przepisów prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Podstawą materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji były w szczególności przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej
w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętego planem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 40 poz. 329 ze zm.) – zwanego "rozporządzeniem z dnia 11 marca 2009 r.", przepisy ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r. poz. 173) – zwanej "ustawą EFROW" oraz przepisy rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011
z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiający szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25 z 28.01.2011 r.) - dalej zwanym "rozporządzeniem Komisji (WE) nr 65/2011".
Istota zarzutów skargi sprowadza się do kwestionowania prawidłowości ustaleń organów i ich oceny co do posiadania przez Skarżącego zadeklarowanych działek o nr 1 i [...]o łącznej powierzchni 9,76 ha w dniu 31 maja 2013 r. oraz spełnienia warunków wymogów określonych przepisami rozporządzenia z dnia 11 marca 2009 r.
Zdaniem Skarżącego, organ bezpodstawnie przyjął, że nie spełnił wszystkich warunków przyznania płatności ONW przewidzianych w § 2 pkt 2 i 5 oraz § 3 ust. 2 rozporządzenia z dnia 11 marca 2009 r., bowiem jest on producentem, ma nadany numer, był posiadaczem działek o nr 1 i [...]przed i w dniu 31 maja 2013 r. powyżej 1 ha, wykorzystywał je rolniczo, ponosząc nakłady pracy i środków i był ich posiadaczem w dniu 31 maja 2013 r., dlatego według Skarżącego zaskarżona decyzja nie jest prawidłowa i wydana została z naruszeniem prawa.
Według natomiast organu, Skarżący nie spełnił warunków ubiegania się o płatności ONW, chociaż jest właścicielem spornych gruntów, jednakże nie był ich faktycznym posiadaczem na dzień 31 maja 2013 r. Oceny tej – jak wskazał organ odwoławczy - nie zmieniał fakt dokonania przez Skarżącego na spornych działkach rolnych w okolicach maja-czerwiec czynności polegających na przeprowadzeniu pierwszego pokosu traw, zauważając przy tym, że Sąd w uzasadnieniu wyroku z dnia 04.06.2014 r., , w oparciu przesłuchania stron wskazał na termin lipiec 2013 r. Podstawą bowiem do uznania, że producent rolny jest posiadaczem gruntów rolnych - zdaniem organu odwoławczego - jest jedynie posiadanie gruntów o charakterze trwałym, a związek z rzeczą nie powinien wyrażać się w sporadycznym zawładnięciu rzeczą, lecz w możliwości korzystania z niej przez czas nieokreślony, na potwierdzenie czego powołał wyrok NSA w sprawie o sygn. akt II GSK 228/07. Incydentalne naruszenie posiadania, z jakim - zdaniem organu odwoławczego - mamy do czynienia w sprawie, nie spowodowało więc jego wyzbycia. Tym samym, zdaniem organu uznać należało, że posiadaczem spornych gruntów na 31 maja 2013 r. był ich dzierżawca (posiadacz zależny), a więc [...], a nie Skarżący. W konsekwencji tego organ uznał, że zakres prac wykonanych na spornych gruntach rolnych wskazuje, że Skarżący nie spełnił warunków do ubiegania się o płatności określonych w § 2 ust. 2 rozporządzenia z dnia 11 marca 2009 r.
W tak zakreślonym sporze rację należało przyznać organowi.
A zatem, istota sporu sprowadza się do ustalenia, czy organ prawidłowo dokonał ustaleń i ich oceny uznając, że Skarżący występując z wnioskiem o przyznanie płatności ONW do działek rolnych o nr 1 i [...]o łącznej powierzchni 9,76 ha nie spełnił warunków wymaganych do przyznania płatności ONW na rok 2013, tj. nie był w ich posiadaniu na dzień 31 maja 2013 r., w tym dniu bowiem ich posiadaczem był dzierżawca (posiadacz zależny), tj. [...], która od 2010 r., tak jak w 2013 r. użytkowała je rolniczo w sposób trwały.
Odwołać się zatem należy w pierwszej kolejności do mających zastosowanie do płatności ONW za rok 2013 przepisów rozporządzenia z dnia 11 marca 2009 r., w którym przepis § 2 stanowi, że:
"Płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, zwanemu dalej "rolnikiem":
1) który podjął zobowiązanie, o którym mowa w:
a) art. 14 ust. 2 tiret drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego
i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160 z 26.06.1999, str. 80, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 25, str. 391,
z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1257/1999", albo
b) art. 37 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1698/2005";
2) jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych w rozumieniu art. 2 pkt 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009, str. 65)4), zwanych dalej "działkami rolnymi", lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha;
3) do położonej na obszarach ONW powierzchni działek rolnych lub ich części, będących w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 300 ha;
4) jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym";
5) jeżeli są przestrzegane wymogi i normy określone w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zgodnie z przepisami art. 50a
i art. 51 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r.
w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny
na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277
z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.).".
Z powyższego przepisu wynika zatem wprost, że rolnik musi spełnić wszystkie wyżej wskazane warunki łącznie, by nabyć prawo do przyznania płatności ONW. W przypadku zatem, gdy rolnik nie spełni jednego chociażby wymaganego przez prawodawcę warunku, płatności ONW mu nie przysługują. Stwierdzenie przez organ braku spełnienia co najmniej jednego z tych warunków stanowi już podstawę do odmowy przyznania tej płatności.
Wskazać przy tym także należy, że przepis art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2012 r. poz. 86) definiuje termin "producenta rolnego" jako osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, będącą posiadaczem gospodarstwa rolnego, rolnikiem w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, (tj. "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną lub grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz która prowadzi działalność rolniczą) lub posiadaczem zwierzęcia. Oznacza to, że decyzje administracyjne dotyczące przyznania bądź odmowy przyznania płatności bezpośrednich mogą być podejmowane po uprzednim ustaleniu, czy producent rolny jest czy nie jest posiadaczem gruntów rolnych zgłoszonych we wniosku, a więc, czy spełnia warunki niezbędne do uznania bycia "producentem rolnym" w rozumieniu ww. przepisu art. 3 pkt 3. A zatem, Skarżący jako osoba fizyczna mógł być beneficjentem płatności ONW, gdyby spełnił wszystkie warunki konieczne do ich uzyskania.
Jednym z takich warunków niezbędnych do ubiegania się o płatności ONW jest "posiadanie" przez rolnika działek rolnych w dniu 31 maja, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności. W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy wniosek złożono w dniu 16.05.2013 r., a zatem Skarżący winien wykazać, że był posiadaczem zadeklarowanych gruntów w dniu 31 maja 2013 r.
Ustawodawca wskazując w § 2 rozporządzenia z dnia 11 marca 2011 r. na "posiadanie" jako jedną z koniecznych przesłanek warunkujących rozpoznanie wniosku, odnosi to pojęcie do "posiadania" w rozumieniu przepisów ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014, poz. 121 ze zm.). Jednakże, trafnie organ wskazał,
że znaczenie tego przepisu nie może być pojmowane również w oderwaniu od celu wprowadzenia instytucji płatności do porządku prawnego. Konstrukcja instytucji płatności obszarowych dotyczy, co wynika bezpośrednio z prawa wspólnotowego, pomocy finansowej udzielanej tylko tym podmiotom, które są faktycznie użytkownikami gruntów rolnych. Tak więc, dla uzyskania płatności bezpośrednich nie wystarczy być posiadaczem działek rolnych w rozumieniu przepisów K.c., ale nadto należy je rolniczo użytkować. Tym samym przesłanka "faktycznego posiadania", kwalifikująca do uzyskania płatności, nie może być oceniana w kontekście posiadania tytułu prawnego podmiotu wnioskującego o płatność, gdyż taki wymóg nie został sformułowany
w żadnym przepisie prawa. Oznacza to także, że niedysponowanie przez drugą stronę sporu krzyżowego stosownym tytułem prawnym (tutaj tytułem własności na dzień
31 maja 2013 r. jak wskazuje Skarżący, do faktycznie posiadanej nieruchomości (tutaj dzierżawionej od dnia 14 marca 2010 r. przez [...]) nie może skutkować automatycznym wyłączeniem tegoż producenta z systemu pomocy.
Istotny przy tym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma przepis art. 18 ust. 1 ustawy EFROW, zgodnie z którym, jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a grunt ten stanowi przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, pomoc przysługuje posiadaczowi zależnemu gruntu.
Podkreślić należy, że w rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, że w dacie złożenia wniosku o przyznanie płatności ONW do spornych gruntów rolnych o nr [...] i [....], tj. w dacie złożenia wniosku o przyznanie płatności (w dniu 16.05.2013 r.) Skarżący był właścicielem tych gruntów objętych treścią tego wniosku.
Nie jest sporna także w rozpoznawanej sprawie okoliczność zawarcia w dniu 14.03.2010 r. pomiędzy [...] a [...] umowy dzierżawy spornych działek o nr 1 i [...]gruntów o łącznym obszarze 11,23 ha, które Skarżący nabył na mocy umowy przeniesienia własności nieruchomości zawartej
w formie aktu notarialnego z dnia 21.03.2013 r., Rep. A Nr [....] - w wykonaniu warunkowej umowy sprzedaży w formie aktu notarialnego z dnia 24.01.2013 r., Rep.
A nr [....] w którym w § 1 ust. 2 pkt 1 zawarto zastrzeżenie o obciążeniu nabywanych działek o nr [...] i [...]prawem dzierżawy na podstawie umowy dzierżawy z dnia 14.03.2010 r. na czas oznaczony do dnia 15.03.2015 r., co potwierdzono przez okazanie Skarżącemu jako kupującemu odpis tej umowy (w § 2 tiret trzecie).
Nie budzi także wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie miały miejsce następujące zdarzenia:
- rozwiązanie ww. umowy dzierżawy z dnia 14.03.2010 r. przez Skarżącego z zachowaniem 6-miesięcznego okresu wypowiedzenia, zgodnie z § 8 ust. 1 tej umowy, ze skutkiem na dzień 31.03.2014 r. (pismo Skarżącego z dnia 25.09.2013 r. adresowane do [...]),
- drugie rozwiązanie ww. umowy dzierżawy z dnia 14.03.2010 r. bez wypowiedzenia (pismo Skarżącego z dnia 14.10.2013 r.), w którym Skarżący wskazał, że wzywa [...] "do niezwłocznego przygotowania dzierżawionego areału w celu przekazania właścicielowi w stanie niepogorszonym. Brak dostosowania się do w/w wezwania spowoduje objęcie dzierżawionej dotąd nieruchomości
w posiadanie przez właściciela bez dalszej korespondencji".
Nie jest sporna także okoliczność, że w sprawie wywiedzionej przez [...] przeciwko pozwanemu Skarżącemu o ustalenie i przywrócenie posiadania Sąd Rejonowy w [...]Wydział [...]wydał w dniu 04 czerwca 2014 r. wyrok ([...]), w którego uzasadnieniu wypowiedział się co do skuteczności wyżej wskazanych rozwiązań umowy dzierżawy z dnia 14.03.2010 r. dokonanych przez Skarżącego.
Powyższe zdarzenia, zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, miały istotne znaczenie dla oceny rozpoznawanej sprawy.
A mianowicie, w ww. wyroku z dnia 04 czerwca 2014 r. Sąd stwierdził,
że: "Nie można uznać, że umowa dzierżawy zawarta pomiędzy [...] a [...] miała datę pewną. Wobec tego pozwany mógł wypowiedzieć zawartą wcześniej umowę dzierżawy zgodnie z jej postanowieniami. Pozwany wypowiedział umowę w dniu 25 września 2013 r. ze skutkiem na dzień
31 marca 2014 r, a więc z zachowaniem określonego w umowie 6-miesięcznego terminu wypowiedzenia", przy czym dalej Sąd ten wskazał, że: "Na marginesie należy stwierdzić, że pozwany nie wykazał w żaden sposób, aby istniały powody do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z przyczyn określonych w umowie (...)".
Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela ocenę Sądu cywilnego wyżej opisanych czynności cywilnych w postaci rozwiązań ww. umowy dzierżawy z dnia 14.03.2010 r. dokonanych przez Skarżącego wobec [...]. Zdaniem Sądu, pismem z dnia 25.09.2013 r. Skarżący skutecznie rozwiązał z [...] umowę dzierżawy działek rolnych o nr 1 i [...]ze skutkiem na dzień 31.03.2014 r., i tej okoliczności Skarżący w żaden sposób nie podważył, co skutkuje uznaniem, że organ prawidłowo ustalił, że posiadaczem spornych gruntów na dzień 31 maja 2013 r. była druga strona konfliktu krzyżowego, tj. [...] będąca ich dzierżawcą (posiadaczem zależnym) i użytkownikiem od 2010 r., tak jak w roku 2013.
Dokonując zaś oceny drugiego rozwiązania umowy dzierżawy z dnia 14.03.2010 r. pismem z dnia 14.10.2013 r. bez wypowiedzenia stwierdzić należy za Sądem cywilnym, że Skarżący nie wykazał w żaden sposób, by istniały powody do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z przyczyn określonych w § 8 umowie dzierżawy z dnia 31.03.2010 r., co stanowi podstawę do przyjęcia, że ta czynność była jedynie próbą wcześniejszego rozwiązania umowy dzierżawy, tj. przed dniem 31.03.2014 r., jednakże czynność ta nie wywołała skutku prawnego w postaci skutecznego rozwiązania umowy. Nie wystarczy bowiem gołosłowne twierdzenie bez poparcia konkretnymi dowodami na istnienie powodu do rozwiązania umowy w trybie natychmiastowym, przewidzianego w umowie, tym bardziej w sytuacji, gdy wcześniej już skutecznie dokonano rozwiązania tej umowy z zachowaniem okresu wypowiedzenia właśnie z powodu określonego w § 8 pkt 1, stosownie do pisma z dnia 25 09.2013 r. Ta niespójność działań Skarżącego pozwala tylko domniemać, że powody rozwiązania umowy dzierżawy były całkiem inne.
Jednakże treść ww. pisma z dnia 14.10.2013 r. ma istotne znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, Skarżący bowiem wprost w nim wskazał, a tym samym przyznał, że jeszcze w dniu 14.10.2013 r. nie był w posiadaniu i nie użytkował spornych działek rolnych o nr 1 i [...]w tym czasie, skoro jeszcze w tym piśmie wezwał [...] "do niezwłocznego przygotowania dzierżawionego areału w celu przekazania właścicielowi w stanie niepogorszonym. Brak dostosowania się do w/w wezwania spowoduje objęcie dzierżawionej dotąd nieruchomości w posiadanie przez właściciela bez dalszej korespondencji", co tym samym jednoznacznie świadczy, że w dniu 31 maja 2013 r. Skarżący nie był w posiadaniu spornych gruntów i nie użytkował ich rolniczo, a nadto, że nie były utrzymywane w dobrej kulturze, co w konsekwencji uzasadnia brak podstaw do przyznania Skarżącemu wnioskowanych płatności.
Wskazać jednak przy tym należy, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika, by sporne grunty były utrzymywane niezgodnie z zasadami prawidłowej gospodarki, a jedynie w sposób nie budzący wątpliwości materiał ten potwierdza okoliczność posiadania i użytkowania spornych działek przez [...] jako dzierżawcę (posiadacza zależnego) od roku 2010, w tym w roku 2013.
Nadto, z akt sprawy jednoznacznie wynika, że w roku 2013 zabiegi agrotechniczne na spornych gruntach w sposób trwały, niejednorazowy, wykonywała [...], tj. przy pomocy innych osób ([....]) wykonywała bronowanie, zbieranie kamieni usuwanie samosiejek drzew, równanie kretowiska, grabienie, koszenie, balotowanie i zbiór. Zeznania przesłuchanych ww. osób w charakterze świadka co do czasu wykonywania tych czynności i ich rodzaju korespondują ze sobą jak i z oświadczeniem [...] z dnia 05.09.2013 r. co do zabiegu koszenia we wrześniu 2013 r. oraz umową usługi z dnia 01.07.2010 r. co do zleconych [...] do wykonywania corocznie od 01.07.2010 r. do dnia 30.09.2015 r. usług koszenia, przetrząsania, zbioru i transportu siana m. in. z działek o nr [....].
Natomiast z analizy treści zeznań świadków przesłuchanych na wniosek Skarżącego, tj. [...] jedynie wynika, że dokonywali czynności koszenia lub zbioru siana, przy czym świadkowie ci wskazują na wykonywanie tych czynności w odmiennych terminach i dużych jego rozpiętościach czasowych, bowiem od maja do września (Skarżący w piśmie z dnia 30.09.2013 r. wskazał, że koszenie i zbiór siana przeprowadzono do 18 czerwca 2013 r.; [....], że koszenie przeprowadził koniec maja, początek czerwca, a siano wałkował jedynie na działce nr [...], na drugiej zaś działce nie pamiętał kto kosił; [...], że koszenie rozpoczęto w połowie maja; [...], że pomagali przy zbiorze siana w miesiącach lipcu-sierpniu. Żaden z tych świadków nie potwierdził jednak, by na spornych gruntach wykonywał - oprócz koszenia czy zbioru siana - także zabiegi wskazywane przez świadków [...], tj. bronowanie, usuwanie kretowisk itd.
Wskazać przy tym także należy, że organ analizując użytkowanie rolnicze spornych gruntów trafnie zauważył co do terminu i rodzaju zabiegów wykonywanych przez Skarżącego, że w uzasadnieniu ww. wyroku z dnia 04 czerwca 2014 r., [...], z kolei Sąd Rejonowy w [....][...]wskazał, że: "(...) na podstawie przesłuchania stron udało się ustalić, że pozwany dokonał jednokrotnego naruszenia posiadania w lipcu 2013 r., wtedy gdy wszedł na dzierżawioną nieruchomość i skosił trawę", co pozostaje w sprzeczności z twierdzeniem Skarżącego w ww. piśmie z dnia 30.09.2013 r., w którym wskazał, że koszenie i zbiór siana przeprowadzono do 18 czerwca 2013 r. Już chociażby sama ta okoliczność podważa wiarygodność twierdzeń Skarżącego, a mianowicie, że był w posiadaniu spornych gruntów przed jak i w dniu 31 maja 2013 r. oraz użytkował je rolniczo w roku 2013.
Inne okoliczności podnoszone przez Skarżącego także nie mają wpływu na wynik sprawy, w tym wyrok Sądu Okręgowego w [...] [...] Odwoławczy z dnia 28 kwietnia 2015 r., [...], wprawdzie uchylający ww. wyrok Sądu Rejonowego w [...]z dnia 04 czerwca 2014 r[...], ale to z powodu stwierdzenia przez tenże Sąd Okręgowy, że umowa została zawarta na czas określony (do 15 marca 2015 r.) i w dacie zamknięcia rozprawy apelacyjnej termin wygaśnięcia umowy dzierżawy już nastąpił, strony na pewno nie łączy już stosunek dzierżawy. Oznacza to, że przedmiot sporu w dacie orzekania już nie istniał, gdyż stosunek umowny wynikający z umowy dzierżawy z dnia 14.03.2010 r. już wygasł, co było powodem umorzenia postępowania sądowego w tej części. Na podstawie tej okoliczności można jedynie wnioskować, że niewątpliwie [...] w dacie 31 maja 2013 r. była w uprawnionym i faktycznym posiadaczem spornych gruntów,
tj. zależnym posiadaczem w rozumieniu art. 336 K.c. w związku z art. 18 ust. 1 ustawy EFROW.
Także okoliczność w przedmiocie płacenia podatku rolnego nie ma znaczenia prawnego dla rozstrzygnięcia meritum sprawy co do przyznania wnioskowanych płatności, gdyż kluczowe znaczenie ma nie budzące wątpliwości ustalenie,
że producent rolny wnioskujący o płatności spełnił łącznie wszystkie warunki konieczne dla ich przyznania przewidziane w cytowanym wyżej § 2 rozporządzenia z dnia 11 marca 2009 r.
Sąd nie dostrzegł także w rozpoznawanej sprawie naruszenia przepisów prawa ze strony organów. Bez wątpienia wnioskujący o płatności ma obowiązek udokumentować fakt władania gruntem rolnym, który to stan posiadania ustalany jest na dzień 31 maja roku, za który ma być przyznana płatność. Jednakże w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy Skarżący nie spełnił co najmniej jednego z warunków wymaganych w cytowanym wyżej przepisie § 2 rozporządzenia z dnia 11 marca
2009 r., i w żaden sposób nie podważył prawidłowych ustaleń organu w tym zakresie. W ocenie Sądu, Skarżący nie dostrzegł, że to on jako ubiegający się o przyznanie płatności ONW, stosownie do art. 21 ust. 3 ustawy EFROW, zobowiązany był bezspornie wykazać, że posiadał zadeklarowane grunty na dzień 31.05.2013 r., czego w rozpoznawanej sprawie nie uczynił.
Dlatego też zgodzić się należy z organem, co zresztą potwierdzają akta administracyjne sprawy, że chociaż nie budzi wątpliwości, iż Skarżący zakupił sporne grunty, to wiedział zarówno w dacie zawarcia warunkowej umowy sprzedaży (tj. akt notarialny z dnia 24.01.2013 r., Rep. A nr [....]), jak w dacie jej bezwarunkowego zakupu (akt notarialny z dnia 21.03.2013 r., Rep. A nr [...] ), że grunty te są obciążone umową dzierżawy, którą dopiero ww. pismem z dnia 25 września 2013 r. skutecznie wypowiedział, i te właśnie okoliczności wskazują, że zakupiony grunt (sporne działki) był w posiadaniu i użytkowany rolniczo od 2010 r. przez [...] i pozostawał w jej posiadaniu i użytkowaniu na dzień 31 maja 2013 r. Natomiast próba użytkowania tych gruntów przez Skarżącego w drodze czynności koszenia siana i jego zbioru, jednakże na gruntach nieużytkowanych rolniczo w sposób trwały przez Skarżącego, sprowadziła się do jedynie do naruszenia posiadania, a nie jego posiadania. Konsekwencją tego naruszonego posiadania – jak dalej trafnie wskazał organ - było dokonanie kolejnego pokosu przez [...], a następnie w dniu 25 października 2013 r. udzielenie jej zabezpieczenia roszczenia przez ustanowienie zakazu naruszania i utrudniania korzystania z nieruchomości o nr 1 i [...](postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia 25 października 2013 r., [...]), które wprawdzie zostało następnie uchylone (postanowienie Sądu Rejonowego w [...]z dnia 23 lipca
2014 r., [...]), jednakże było to konsekwencją ww. wyroku z dnia 04 czerwca 2014 r., [...], oddalającego powództwo, co oznaczało, że odpadła przyczyna zabezpieczenia (tj. brak uprawdopodobnienia roszczenia), co jednak nie przesądzało zasadności głównego roszczenia, które było przedmiotem oceny Sądu Okręgowego w postępowaniu apelacyjnym w drodze wyroku z dnia 28 kwietnia 2015 r., I [...], o którym wyżej mowa.
Sumując, zdaniem Sądu, wystąpiła podstawa do uznania, że mimo, iż Skarżący był właścicielem spornych działek rolnych o nr 1 i [...]na dzień 31 maja 2013 r.,
to jednak na ten dzień nie był ich faktycznym posiadaczem, gdyż materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że na ten dzień niewątpliwie ich posiadaczem był ich dzierżawca (posiadacz zależny), a zatem [...], co uprawnia do stwierdzenia, że Skarżący nie spełnił wszystkich warunków wymaganych w § 2 rozporządzenia z dnia 11 marca 2009 r., a koniecznych do przyznania płatności ONW, tj. określonego w pkt 2. A skoro nie spełnił warunków do przyznania płatności ONW, tym samym nie przysługiwały Skarżącemu wnioskowane płatności ONW. Skarżący w żaden sposób nie podważył prawidłowo dokonanych ustaleń organu i ich oceny,
a także stosownie do wymogów określonych w art. 21 ust.3 ustawy EFROW nie wykazał by spełnił wszystkie warunki konieczne do przyznania płatności, co uzasadnia, że organ prawidłowo odmówił Skarżącemu płatności ONW, jak bowiem wyżej wskazano, tylko łączne spełnienie przez rolnika ww. warunków określonych w § 2 rozporządzenia z dnia 11 marca 2009 r., stanowi podstawę przyznania tych płatności.
Nadto, zauważyć należy, że źródłem informacji dotyczących zadeklarowanych działek rolnych jest wniosek Skarżącego o przyznanie płatności. Z treści art. 21 ust. 3 ustawy EFROW wynika, że postępowanie wyjaśniające w sprawach o przyznanie płatności jest szczególnym, uproszczonym postępowaniem administracyjnym, w którym organ administracji, w zakresie odnoszącym się do ustaleń stanu faktycznego sprawy, proceduje na podstawie materiału dowodowego wskazanego we wniosku, a także na podstawie dowodów i innych dokumentów wskazanych i dołączonych przez wnioskodawcę. Sytuacja procesowa strony w postępowaniu o przyznanie płatności w zakresie dowodzenia została w sposób istotny zmodyfikowana w stosunku do reguł przyjętych w K.p.a., według których obowiązek przeprowadzenia całego postępowania co do wszystkich istotnych okoliczności spoczywa na organie. Dlatego też deklarowane dane powinny być rzetelne i aktualne. Badanie zgodności wniosku o płatność i deklarowanych danych ze stanem rzeczywistym wymaga od organu ustalenia stanu rzeczywistego, co powinno nastąpić przy wykorzystaniu wszystkich dostępnych środków dowodowych, co zdaniem Sądu organ wykorzystał w niniejszej sprawie.
Zdaniem Sądu, nie budzi wątpliwości w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy, że Skarżący nie posiadał spornych zadeklarowanych gruntów w dniu 31 maja 2013 r. oraz - wbrew twierdzeniom Skarżącego - nie użytkował ich rolniczo w sposób trwały w 2013 r., co potwierdza zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a w szczególności ustalenia Sądu przedstawione w uzasadnienia wyroku z dnia 04 czerwca 2014 r., [....], w którym Sąd ten stwierdził na podstawie przesłuchania stron sporu, tj. Skarżącego jako pozwanego i [...],
że doszło do jednokrotnego naruszenia posiadania przez pozwanego w lipcu
2013 zadeklarowanych gruntów, a skoro tylko jednorazowo Skarżący dopuścił się wobec [...] naruszenia posiadania spornych działek, to ta okoliczność świadczy jednoznacznie, że grunty te nie były w stałym posiadaniu Skarżącego, a tym samym w jego użytkowaniu rolniczym, na tych gruntach bowiem od 2010 r. [...] faktycznie realizowała program rolnośrodowiskowy, co potwierdza także umowa dzierżawy z dnia 14.03.2010 r. (§ 1 ust. 4), czy chociażby drugie rozwiązanie umowy dzierżawy pismem z dnia 14.10.2013 r.
Przypomnieć przy tym należy, że zgodnie z przytoczonym wyżej art. 18 ust. 1 ustawy EFROW, jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a grunt ten stanowi przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, pomoc przysługuje posiadaczowi zależnemu gruntu.
W cytowanym wyżej przepisie art. 18 ust. 1 ustawy EFROW, w celu uniknięcia wątpliwości odnośnie podmiotu uprawnionego do płatności, ustawodawca uregulował problem zbiegu tytułów do wystąpienia o płatność (art. 7 ust. 6-8). W przypadku, gdy działka rolna stanowi przedmiot posiadania samoistnego i zależnego, płatność przysługuje posiadaczowi zależnemu, a zatem rolnikowi, który faktycznie uprawia zgłoszone i kwalifikujące się do płatności grunty rolne i który odpowiada za ich utrzymanie zgodnie z normami. Przepis ten zabezpiecza tym samym interesy posiadacza zależnego w przypadku złożenia wniosku także przez posiadacza samoistnego, co ma miejsce w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy i uzasadnia prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia. Okoliczność ta została należycie udokumentowana dowodami zgromadzonymi w aktach sprawy i prawidłowo oceniona przez organ.
Odnosząc się natomiast do oddalonego wniosku dowodowego z informacji Koła Łowieckiego złożonego w skardze na okoliczność braku zgłoszenia w 2013 r. szkód przez [...], należało wniosek ten oddalić na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., w myśl którego sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Oznacza to, że o ile zaistnieje konieczność przeprowadzenia dowodów w trybie tego przepisu, to sąd administracyjny jest uprawniony je przeprowadzić, ale tylko wówczas, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Zdaniem Sądu, okoliczność, która miała być przedmiotem dowodzenia (okoliczność braku zgłoszenia w 2013 r. szkód przez [...]) nie miała wpływu na wynik sprawy, nie wykazałaby bowiem wykonanie przez Skarżącego warunków wymaganych dla przyznania wnioskowanych płatności.
Sumując, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz przepisów warunkujących przyznanie płatności ONW zachodzi podstawa do uznania, że Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, rozstrzygając o odmowie przyznania Skarżącemu płatności ONW wydał decyzją zgodną z obowiązującym prawem. Należy w tym miejscu podkreślić, że Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa musi gwarantować,
że sposób dokonywania jakichkolwiek płatności odbywa się przy spełnieniu odpowiednich wymogów wspólnotowych oraz zgodnie z obowiązującym prawem krajowym i unijnym. W związku z powyższym ARiMR, jako agencja płatnicza, nie tylko przyznaje płatności do gruntów rolnych, ale także w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości we wnioskach złożonych przez producentów rolnych ma obowiązek stosować odpowiednie sankcje, które w rozpoznawanej sprawie zastosowała, stosując art. 16 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011, co wyczerpująco wyjaśniła
w zaskarżonej decyzji.
W ocenie Sądu, rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, zostało wydane w oparciu o prawidłowo zebrany i oceniony materiał dowodowy, który obejmuje dowody istotne dla merytorycznego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Sąd nie dopatrzył się nadto naruszenia przez organy art. 107 § 3 K.p.a., który stanowi, że każda decyzja powinna zawierać uzasadnienie faktyczne, zawierające wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz uzasadnienie prawne czyli wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji powyższym obowiązkom sprostały. Organ rozpatrzył zgromadzony materiał dowodowy formułując logiczne na jego podstawie wnioski. Zdaniem Sądu, Skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że na dzień 31.05.2013 r. był posiadaczem zadeklarowanych działek oraz, że je użytkował rolniczo w sposób trwały w roku 2013, a tym samym nie wykazał,
że spełnił wszystkie warunki niezbędne do przyznania płatności ONW na rok 2013, stosownie do wymogów przewidzianych w § 2 rozporządzenia z dnia 11 marca 2009 r.,
W tym stanie sprawy, Sąd działając na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi jako niezasadnej.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło