I SA/Sz 436/08

Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Kazimierz Maczewski po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za okres od grudnia 2001 r. do grudnia 2003 r. wraz z odsetkami p o s t a n a w i a: przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata Skarżący M. P. w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł od wniosku o uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 10 grudnia 2008 r. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o przyznanie adwokata z urzędu, który uzupełnił w dniu 12 stycznia 2009 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) składając urzędowy formularzu PPF. Ze złożonego przez niego urzędowego formularza i dokumentów złożonych w wykonaniu wezwania Sądu wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i córką, przy czym córka przebywa obecnie za granicą, gdzie prawdopodobnie się uczy. Strona nie ma z nią kontaktu, nie wie, jakie jest jej źródła utrzymania. Skarżący wraz z żoną utrzymują się z jego renty w wysokości [...] zł. Żona jest bezrobotna bez prawa do zasiłku i od września nie otrzymywała żadnych dochodów. Strona nie posiada żadnych wartościowych ruchomości, zasobów pieniężnych, nieruchomości, ma tylko lokatorskie spółdzielcze prawo do mieszkania o powierzchni 60 m 2. Na rachunek bankowy skarżącego wpływa jedynie jego renta. Natomiast z wyciągów karty kredytowej wynika zadłużenie na kwotę [...] zł, które strona spłaca po ok. [...] zł miesięcznie. Skarżący zaciągnął też kredyt "halogotówka" o limicie [...] zł, dostępny w październiku w kwocie [...] zł, w listopadzie - [...] zł. Na drugiej karcie kredytowej z limitem 3.000 zł saldo zadłużenia wynosiło [...] zł. Jednocześnie strona oświadczyła, że nie korzysta z pomocy społecznej i nie ubiegała się o taką pomoc w latach 2006-2008. Konieczne wydatki miesięczne (czynsz, energia elektryczna) wynoszą [...] zł. Około [...] zł miesięcznie skarżący wydaje na leki. Postanowieniem z dnia 29 stycznia 2009 r. 29 stycznia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, wskazując w uzasadnieniu, że wprawdzie zestawienie dochodów i wydatków miesięcznych zdaje się przemawiać za uwzględnieniem wniosku, to jednak mając na uwadze fakt, że skarżący pomimo wezwania Sądu nie ujawnił wszystkich danych dotyczących jego sytuacji majątkowej (nie przedstawił wyciągów z rachunków bankowych), a tylko te, które miały świadczyć o jego złej kondycji finansowej, Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, czyli nie spełnił przesłanki, od której przepisy uzależniają przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Nie kwestionując złego stanu zdrowia wnioskodawcy i jego niezdolności do pracy Sąd zauważył, że zestawienie informacji o udzielonych kredytach (skarżący korzysta z dwóch kart kredytowych o limitach odpowiednio [...] i [...] zł), sugeruje, iż skarżący nie ujawnił wszystkich źródeł przychodu. Uzyskanie limitu kredytowego świadczy bowiem o tym, że wnioskodawca posiada zdolność kredytową i odpowiednie zabezpieczenie majątkowe. Ponadto skoro skarżący je spłaca, świadczy to o tym, że posiada inne środki pieniężne, których źródeł nie ujawnił. W dalszej części uzasadnienia Sąd podniósł, iż skarżący nie ujawnił w swoich oświadczeniach faktu, że jest prezesem w spółce z o.o. "C" i ma w niej udziały. Nie wykazał też, czy spółka przynosi przychody czy straty. W wyniku wniesionego przez skarżącego zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 12 marca 2009 r. sygn. akt II FZ 82/09 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania. W ocenie tego Sądu przedwczesne było stanowisko Sądu I instancji o posiadaniu przez skarżącego zdolności kredytowej oparte na fakcie posiadania przez skarżącego kart kredytowych i udzielonych kredytów bankowych. Sąd podniósł, iż z zestawień operacji dotyczących kart kredytowych i kredytu nie wynika kiedy zostały one skarżącemu wydane, a tym samym, kiedy oceniano jego zdolności płatnicze i ustalano limit kredytu. Nie wiadomo też, kiedy udzielono skarżącemu kredytu " hallogotówka" i na jakich warunkach. Ponieważ dochody skarżącego nie w pełni pokrywają podstawowe potrzeby jego i jego rodziny, tym samym należało rozważyć, czy częściowe spłaty kredytów są dokonywane z innych niż ujawnione przychodów, i czy kredyty te zostały zaciągnięte na pokrycie kosztów niezbędnego utrzymania skarżącego i jego żony. Mając na uwadze powyższe, pismem z dnia 9 kwietnia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, wezwał skarżącego do przedłożenia: a) wyciągów z rachunku bankowego za miesiące styczeń – marzec 2009 r. wraz z historią dotyczącą operacji finansowych, b) umów kredytowych/pożyczkowych udzielonych przez Bank [...] wraz z harmonogramem spłat kredytów oraz dowodów ich spłat, c) wyjaśnienia na jaki cel zostały zaciągnięte ww. kredyty/pożyczki, d) oświadczenia czy wnioskodawca nadal posiada udziały w Spółce, w jakiej wysokości, czy Spółka prowadzi działalność gospodarczą, czy wnioskodawca osiąga korzyści finansowe wynikające z prawa do udziałów w Spółce (dywidenda), jeżeli tak, to w jakiej wysokości, e) oświadczenia czy w związku z niskimi dochodami rodziny korzysta z pomocy finansowej w jakiejkolwiek, innej formie (np. pomoc od rodziny), f) w związku ze złożonymi w tut. Sądzie dotychczasowymi oświadczeniami w zakresie sytuacji materialnej podatnika, do wyjaśnienia czy nastąpiła jakakolwiek zmiana co do wysokości przychodów, źródła finansowania wydatków podatnika, a także samych wydatków jakie ponosi na utrzymanie siebie i rodziny; jeżeli tak to do złożenia w tym zakresie stosownego oświadczenia. W wykonaniu wezwania Sądu pismem z dnia 16 kwietnia 2009 r. skarżący przedłożył stosowne dokumenty i jednocześnie oświadczył, iż nie korzysta z żadnej pomocy finansowej w innej formie, zaś jego dotychczasowa sytuacja materialna nie uległa zmianie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153 poz. 1271, dalej p.p.s.a.) jest uzależnione od wykazania przez stronę będącą osobą fizyczną, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ciężar dowodu takich okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Brak wskazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy wręcz uniemożliwia sądowi merytoryczną ocenę wniosku. Wnioskodawca ubiega się w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W stanie faktycznym sprawy należy uznać, że skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co stanowi przesłankę niezbędną do całkowitego dofinansowania wniesionej do Sądu przez skarżącego sprawy, a więc dotowania przez budżet państwa opłaty kancelaryjnej, pokrycia wynagrodzenia pełnomocnika procesowego i kosztów postępowania kasacyjnego. Jak wynika ze złożonych przez skarżącego dokumentów wynika, iż miesięczny stały dochód na utrzymanie rodziny (siebie i bezrobotnej żony) stanowi renta z tytułu czasowej niezdolności do pracy - obecnie w kwocie [...] zł (dowód k. 149), które to świadczenie jak wynika z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 grudnia 2008 r. (dowód k. 159) zostało mu przyznane do dnia 30 kwietnia 2009 r. W związku z upływem okresu, na jaki renta została przyznana, od 1 maja 2009 r. nastąpi wstrzymanie jej wypłaty. Skarżący wezwany do złożenia oświadczenia, czy uzyskuje jakiekolwiek dochody z tytułu udziałów w spółce "C" Sp. z o.o. w K. wyjaśnił, iż wobec Spółki prowadzone jest postępowanie egzekucyjne i w związku z powyższym nie uzyskuje z tego tytułu żadnych dochodów. Jako dowód skarżący przedłożył zawiadomienie z dnia 8 stycznia 2008 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego udział w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością u dłużnika zajętej wierzytelności będącego Spółką, dokonane przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego na łączną kwotę [...] zł K. 156 i 157). Analizując nadesłane przez skarżącego umowy bankowe Sąd ustalił ponadto, iż w dniu 21 czerwca 2005 r. skarżący zawarł z Bankiem [...] umowę o prowadzenie rachunku kredytowego i wydanie karty kredytowej z limitem do [...] zł. Na dzień 25 marca 2009 r. skarżący posiadł zadłużenie w kwocie [...] zł (z odsetkami za zwłokę). W związku z tym, iż na dzień 24 marca 2009 r. skarżący nie dokonał minimalnej wpłaty w kwocie [...] zł, linia kredytowa została zablokowana. Ponadto jak wynika z pisma z dnia 31 marca 2009 r. skierowanego do skarżącego przez [...] Bank, z uwagi na brak spłaty przez skarżącego zadłużenia w kwocie [...] zł zostaną wobec skarżącego wszczęte procedury windykacyjne. Natomiast z umowy zawartej przez skarżącego w dniu 27 września 2006 r. z Bankiem [...] wynika, że przyznano skarżącemu kredyt w kwocie [...] zł, który jest spłacany przez skarżącego poprzez dokonywanie jego minimalnej spłaty (5 % zadłużenia). Źródłem finansowania tej spłaty jest dochód z tytułu renty, które to świadczenie wpływa na rachunek skarżącego prowadzony w tym banku (dowód k. 147-152). Z zestawienia zadłużenia zaciągniętego w ramach kredytu "halogotówka" wynika z kolei, iż na dzień 14 kwietnia 2009 r. skarżący zobowiązany jest do zapłaty kwoty [...] zł. Na podstawie wydruku z rachunku bankowego w Banku [...] Sąd stwierdził, iż na dzień 31 marca 2009 r. saldo jest ujemne ([...] zł). Częściowa spłata wcześniejszego zadłużenia w tym rachunku, nastąpiła na skutek wpłaty dokonanej w dniu 16 lutego 2009 r. przez [...] Bank. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd stwierdził, iż skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, i że nie dysponuje wystarczającymi środkami finansowymi na uiszczenie kosztów sądowych. Do przekonania takiego Sąd doszedł na podstawie stanu zadłużenia skarżącego, wysokości renty, która do dnia 30 kwietnia 2009 r. stanowi źródło utrzymania jego oraz żony oraz przedłożonego zaświadczenia o wpisaniu go do rejestru dłużników (dowód k. 139). Ponieważ skarżący nie uzyskuje żadnych innych dochodów ani nie korzysta z innej pomocy finansowej, w ocenie Sądu skarżący uprawdopodobnił, iż zaciąga kolejne pożyczki (kredyty) na pokrycie niezbędnych kosztów utrzymania. Mając na względzie sytuację skarżącego oraz jego stan zdrowia (dowód: zaświadczenie o stanie zdrowia z dnia 26 marca 2009 r. - k. 160) w tym stanie, wobec wykazania niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) należało przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnić od kosztów sądowych i ustanowić adwokata.