I SA/Sz 437/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 maja 2017 r. sprawy ze skargi M.T. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. znak [...] Dyrektor Izby Skarbowej w S. uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] r. znak: [...] w sprawie zwrotu pobranych od zobowiązanej kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł wraz z odsetkami ustawowymi w wysokości [...] zł, naliczonymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], oraz obciążenia wierzyciela - Starosty P. przedmiotowymi kosztami egzekucyjnymi i odsetkami w łącznej kwocie [...] zł w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz z akt sprawy wynikało, co następuje. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. jako organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanej na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [..] r. nr [...], wystawionego przez Starostę P. (wierzyciela), obejmującego nienależnie pobrane świadczenie za 2006 r. Zobowiązana zgłosiła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, zatem stosownie do uregulowań art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zwanej dalej u.p.e.a., organ egzekucyjny wystąpił do wierzyciela o stanowisko w zakresie zgłoszonych zarzutów. Postępowanie w przedmiocie stanowiska wierzyciela ostatecznie zakończyło się postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...]r. znak: [...], w którym uznano zarzut nieistnienia egzekwowanego obowiązku za uzasadniony, a pozostałe zarzuty dotyczące niedopuszczalności egzekucji administracyjnej oraz braku uprzedniego doręczenia upomnienia, za nieuzasadnione. Następnie Naczelnik Urzędu Skarbowego w P., w oparciu o art. 34 § 4 u.p.e.a., wydał postanowienie z dnia [...] r. znak: [...], w którym umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułu wykonawczego. W wyniku złożonego zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej w S., postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] uchylił w całości zaskarżone postanowienie organu I instancji i orzekł o istocie sprawy, a mianowicie w przedmiocie zgłoszonych zarzutów. Rozstrzygnięcie to Strona nie zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Z kolei odrębnym postanowieniem z dnia [...]r. znak: [...], Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. na mocy art. 64c § 3 i § 7 u.p.e.a. postanowił o zwrocie pobranych od zobowiązanej kosztów egzekucyjnych wraz z odsetkami i jednocześnie orzekł o obciążeniu tymi należnościami wierzyciela - Starosty P., nakazując przekazanie kwoty [...] zł na rachunek organu egzekucyjnego. W wyniku złożonego przez Stronę zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej w S. wydał postanowienie z dnia [...] r. nr [...], w którym uchylił w całości zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Postanowienie to doręczono - za pośrednictwem placówki pocztowej - uczestnikom postępowania egzekucyjnego, tj. wierzycielowi i zobowiązanej odpowiednio w dniach: 30.01.2015 r. i 16.02.2015 r., zgodnie ze zwrotnymi potwierdzeniami odbioru dołączonymi do akt sprawy. Dyrektor Izby Skarbowej S. wskazał, iż istotą postępowania administracyjnego podobnie jak postępowania egzekucyjnego jest to, że toczy się w jednej sprawie administracyjnej (art. 1 pkt 1 K.p.a., art. 18 u.p.e.a.). W przedmiotowej sprawie na skutek umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec M. T. na. podstawie tytułu wykonawczego nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. jednym rozstrzygnięciem z dnia [...] r. znak: [...] orzekł zarówno o zwrocie pobranych od zobowiązanej kosztów egzekucyjnych, jak i o obciążeniu wierzyciela powstałymi z mocy prawa kosztami egzekucyjnymi. Organ podkreślił, iż ustawodawca w art. 64c § 3 u.p.e.a., jako podstawę do dokonania zwrotu pobranych od zobowiązanego kosztów egzekucyjnych wskazał formę czynności materialnotechnicznej, nie zaś postanowienia. Z uregulowań art. 64c §3 u.p.e.a. wynika, iż jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela (art, 64c § 3 u.p.e.a.). Z przepisem tym koresponduje § 7 art. 64c u.p.e.a. stanowiąc, że organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Zestawienie treści normatywnej, zawartej w § 3 i § 7 art. 64c u.p.e.a., wyraźnie wskazuje na to, że pierwszy z tych przepisów formułuje warunki obciążenia kosztami egzekucyjnymi wierzyciela, a drugi określa proceduralne ramy rozstrzygania w tej kwestii. Oznacza to, że brak stosownego żądania uprawnionego podmiotu (zobowiązanego) w kwestii zwrotu nienależnie pobranych kosztów egzekucyjnych wyklucza niejako orzekanie z urzędu w formie postanowienia o zwrocie kosztów egzekucyjnych. Z kolei norma art. 64c § 3 u.p.e.a. i jej wykładnia nakazuje organowi egzekucyjnemu w przypadku zaistnienia przesłanek określonych w tym przepisie zwrot pobranych wcześniej kosztów egzekucyjnych i obciążenie nimi wierzyciela w drodze postanowienia, o którym mowa w art. 64c § 7 u.p.e.a. Zasadniczym warunkiem zastosowania powołanego przepisu jest to, by ustalone zostało, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Istotne jest też to, aby owo stwierdzenie wadliwości postępowania egzekucyjnego nastąpiło już po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych, a w toku postępowania wydane zostało postanowienie, z którego wynika, że wszczęcie lub prowadzenie egzekucji było niezgodnie z prawem i które powoduje wyłączenie odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucyjne. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w S., zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] r. znak: [...] nie spełnia minimalnych kryteriów formalnych, gdyż nie zawiera żadnego uzasadnienia faktycznego i prawnego rozstrzygnięcia w kwestii obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. W sentencji organ ten wskazał jedynie to, co zamierza zrobić, a z uzasadnienia wynika, że rozstrzygnął o zwrocie kosztów egzekucyjnych pobranych od zobowiązanej, co wobec braku wniosku uprawnionego podmiotu w tym zakresie było bezpodstawnie i narusza przepisy art. 64c § 7 u.p.e.a. W świetle powyższego, Dyrektor Izby Skarbowej w S. stwierdził, iż zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w .P. z dnia [...] r. znak: [...] narusza obowiązujące przepisy prawa i jako wadliwe winno być wyeliminowane z obrotu prawnego, co uzasadnia jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Pismem z dnia 12.03.2015 r., M. T. zaskarżyła powyższe rozstrzygnięcie organu z dnia [...] r. nr [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. W skardze z dnia 12.03.2015 r. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia twierdząc, że jest niezgodne z prawem. Wyraziła swoje niezadowolenie ze zwrotu kwoty [...] zł po [...] latach toczących się postępowań odwoławczych w związku z zarzutami na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Żąda też ponownego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy kwestionując działania urzędników Urzędu Skarbowego w P. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje. Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 t.j..) - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a." stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] r. którym to Dyrektor Izby Skarbowej w S. uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w sprawie zwrotu pobranych od zobowiązanej kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi w wysokości [...] zł, naliczonymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], oraz obciążenia wierzyciela - Starosty P. przedmiotowymi kosztami egzekucyjnymi i odsetkami w łącznej kwocie [...] zł. Postanowienie to zostało wydane na podstawie art. 138 § 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, ze zm.), w związku z art. 18 oraz art. 64c § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1619). Zaskarżone postanowienie, wydana w trybie odwoławczym, oparte została o przepis art. 138 § 2 k.p.a. Takie rozstrzygnięcie jest konsekwencją stwierdzenia, że postanowienie organu pierwszej instancji jest nieprawidłowe. Rolą organu odwoławczego, wynikającą z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego - przyjętej w art. 15 k.p.a., a służącej realizacji zasady dwuinstancyjności ustanowionej w art. 78 Konstytucji RP - jest ponowne merytoryczne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy już uprzednio rozstrzygniętej orzeczeniem organu pierwszej instancji. Wynika to z istoty zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, która polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu przez dwa różne organy tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2014 r., sygn. akt II OSK 1241/13, LEX nr 1596021). Z przywołanego przepisu art. 144 Kpa wynika, iż w sprawach nie uregulowanych w Rozdziale 11, do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań. Z przepisu art. 144 k.p.a. wynika, iż zakres zawartego w nim odesłania do "przepisów dotyczących odwołań" - zważywszy na systematykę ogólną k.p.a. - obejmuje również regulację zawartą w art. 138 k.p.a. Przepis ten zawiera zamknięty katalog decyzji organu odwoławczego wydawanych w rezultacie rozpatrzenia odwołania od decyzji organu I instancji. Określa on wyłączną kompetencję organu odwoławczego do wydawania decyzji w nim określonych, wskazując jednocześnie, w zakresie odnoszącym się do decyzji wymienionej w § 2 art. 138 k.p.a., przesłanki jej wydania. Z przepisu art. 138 § 1 i § 2 k.p.a. wynika, że organ odwoławczy, w zakresie zdeterminowanym rezultatem ustaleń przeprowadzonych w rozpatrywanej przezeń sprawie może wydać: 1) decyzję utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji, albo 2) decyzję reformatoryjną, tj. uchylającą zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzekającą co do istoty sprawy albo uchylającą zaskarżoną decyzję i umarzającą postępowanie I instancji w całości albo w części, albo 3) decyzję umarzającą postępowania odwoławcze, albo 4) decyzję kasacyjną. ( tu odpowiednio postanowienie) Uwzględniając dotychczas przywołane argumenty należy więc przyjąć, że w postępowaniu zażaleniowym organ II instancji będzie dysponował kompetencjami o charakterze merytoryczno - reformacyjnymi oraz kompetencjami o charakterze kasacyjnym. Sąd w pełni podziela stanowisko organu odwoławczego prezentowane na gruncie niniejszej sprawy, że norma art. 64c § 3 u.p.e.a. i jej wykładnia nakazuje organowi egzekucyjnemu w przypadku zaistnienia przesłanek określonych w tym przepisie zwrot pobranych wcześniej kosztów egzekucyjnych i obciążenie nimi wierzyciela w drodze postanowienia, o którym mowa w art. 64c § 7 u.p.e.a. Przy czym zwrot kosztów jest czynnością materialno techniczną. Sąd w składzie orzekającym w pełni ten pogląd aprobuje. Sąd zgodził się również z organem, że zasadniczym warunkiem zastosowania art. 64c § 7 u.p.e.a. jest to, by ustalone zostało, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Istotne jest też to, aby owo stwierdzenie wadliwości postępowania egzekucyjnego nastąpiło już po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych, a w toku postępowania wydane zostało postanowienie, z którego wynika, że wszczęcie lub prowadzenie egzekucji było niezgodnie z prawem i które powoduje wyłączenie odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucyjne. Nie ulega zatem wątpliwości, że postanowienie w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi musi zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, co wynika z art. 124 § 2 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Organ wydający postanowienie w tym przedmiocie ma obowiązek przedstawienia argumentów i ocen, którymi kierował się zajmując określone stanowisko w sprawie. Tymczasem na gruncie niniejszej sprawy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] r. nie spełnia kryteriów formalnych, gdyż nie zawiera żadnego uzasadnienia faktycznego i prawnego rozstrzygnięcia w kwestii obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. W sentencji organ ten wskazał jedynie to, co zamierza zrobić, a z uzasadnienia wynika, że rozstrzygnął o zwrocie kosztów egzekucyjnych pobranych od zobowiązanej, co wobec braku wniosku uprawnionego podmiotu w tym zakresie było bezpodstawnie i naruszało przepisy art. 64c § 7 u.p.e.a. W tej sytuacji zwrot pobranych od zobowiązanej kosztów egzekucyjnych winien następie w wyniku czynności materialno-technicznej, nie zaś zaskarżalnego postanowienia. Bez wątpienia analiza treści podjętego rozstrzygnięcia prowadzi do wniosku, że w tym przypadku organ egzekucyjny nie rozstrzygnął o istocie sprawy, a mianowicie o zasadności obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Natomiast ustalenie, że w sprawie wystąpiły, przesłania, o których mowa w art. 64c § 3 u.p.e.a., skutkujące wyłączeniem odpowiedzialności zobowiązanej za koszty egzekucyjne, wymaga wydania przez organ egzekucyjny stosownego postanowienia w trybie art. 64c § 7 u.p.e.a., w którym należy podać wysokość kosztów egzekucyjnych i odsetek obciążających wierzyciela ze wskazaniem podstaw prawnych ich naliczenia. Stroną tego postępowania jest zatem wierzyciel i to on winien być adresatem postanowienia organu egzekucyjnego. W ocenie Sądu zasadniczą wadą postanowienia organu pierwszej instancji jest fakt, że postanowienie to nie wskazuje strony tego postępowania a jedynie jego adresatów . Reasumując organ odwoławczy prawidłowo działając w oparciu o art. 138 § 2 i art. 144 Kpa w związku z art. 18 oraz art. 64c § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1619) uchylił zaskarżone postanowienie. Mając na uwadze powyższe ustalenia i wnioski należy powiedzieć, iż brak jest ustawowych przesłanek do uwzględnienia skargi, w związku z czym należało ją oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.