I SA/Sz 450/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bolesław Stachura, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska,, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Kalisiak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 października 2018 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczonych niebędących płatnikami składek oddala skargę. W piśmie z dnia 10 marca 2018 r. A. S. złożył do Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Oddziału w S. (zwanego dalej: "Zakładem") wniosek o umorzenie nieopłaconych należności z tytułu składek w całości. Zakład decyzją z dnia 18 kwietnia 2018 r. nr [...] odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie rozpatrzenia wniosku A. S. z dnia 10 marca 2018 r. w sprawie umorzenia składek w części finansowanej przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. W uzasadnieniu decyzji Zakład wskazał, że na koncie płatnika obok nieopłaconych należności płatnika składek zaewidencjonowano wymagalne nieopłacone należności w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących ich płatnikami, na ubezpieczenia społeczne za okres od kwietnia 2010 r. do lutego 2016 r. w kwocie [...]zł oraz na ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2010 r. do lutego 2016 r. w kwocie [...]zł. Powołując się na brzmienie art. 28 ust. 1 i ust. 3a, art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 roku, poz. 1778 ze zm.); zwanej dalej: "u.s.u.s.", Zakład wskazał, że część zaległości, która obejmuje należności składkowe za zatrudnianych przez płatnika pracowników z mocy prawa nie podlega umorzeniu. Zakład dodał, że wniosek w zakresie należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika jest rozpatrywany w odrębnym postępowaniu. W złożonym wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wnioskodawca wniósł o umorzenie zadłużenia w całości. Zakład decyzją z dnia 30 maja 2018 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 18 kwietnia 2018 r. W uzasadnieniu decyzji przedstawiając stan faktyczny sprawy, wskazał m.in., że decyzją z dnia 18 kwietnia 2018 r. odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku skarżącego o umorzenie składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Ponadto odrębną decyzją z dnia 9 maja 2018 r. nr [...] odmówiono wnioskodawcy umorzenia nieopłaconych należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek. Zakład wskazał dalej, że w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że wnioskodawca prowadził pozarolniczą działalność od 1 lipca 2004 r. zaewidencjonowaną w zakresie - sprzedaż detaliczna pozostałych nowych wyrobów prowadzonej w wyspecjalizowanych sklepach, w której powstał ustawowy obowiązek opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne, gdyż zatrudniał pracowników. Na dzień złożenia wniosku na koncie płatnika zaewidencjonowano wymagalne nieopłacone należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek w okresie kwiecień 2010 r. - luty 2018 r. na ubezpieczenia społeczne, w kwocie [...]zł, na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...]zł oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie [...]zł, wraz z należnymi odsetkami, kosztami upomnienia, a także odrębnie kosztami egzekucyjnymi. Ponadto na koncie płatnika zaewidencjonowano należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek na własne ubezpieczenia na ubezpieczenia społeczne za kwiecień 2010 roku - luty 2016 r. w kwocie [...]zł oraz na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...] zł, niepodlegające z mocy prawa umorzeniu. W tym zakresie orzeczono odrębną decyzją z dnia 18 kwietnia 2018 r. Następnie po omówieniu instytucji przedawnienia, Zakład wskazał, że nieopłacone należności z tytułu składek zawierające się w okresie od kwietnia 2010 r. do października 2015 r. objęte zostały postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym poprzez Dyrektora Oddziału Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS w S., na podstawie administracyjnych tytułów wykonawczych wystawionych w dniu 2 marca 2016 r., zawieszając bieg przedawnienia na podstawie art 24 ust. 5b u.s.u.s. Organ dodał, że egzekucja jest w toku, a należności objęte postępowaniem egzekucyjnym jak i nim nie objęte są wymagalne. Zakład dodał także, że wskazana część zaległości, która obejmuje należności składkowe za zatrudnianych przez płatnika składek pracowników z mocy prawa nie podlega umorzeniu. Postępowanie w sprawie należności nie podlegających rozpatrzeniu nie może być tym samym wszczęte i procedowane, a wyłącznym rozstrzygnięciem jest odmowa o której mowa w art. 61a §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 roku, poz. 1257 ze zm.), zwanej dalej: "K.p.a.". Mając na uwadze powyższe, organ stwierdził, że brak było możliwości wszczęcia postępowania administracyjnego przez Zakład w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie A. S. zaskarżył decyzję w całości i wskazał, że decyzja jest wadliwa, wydana ze szkodą dla interesu prawnego skarżącego i dobra jego rodziny. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie przed ww. Sądem w dniu 18 października 2018 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o dopuszczenie oraz przeprowadzenie dowodu z następujących dokumentów: 1) aktualnej informacji o statusie prowadzenia działalności gospodarczej — wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, 2) dwóch decyzji MOPR w S. z dnia 20 czerwca 2018 r. nr [...] oraz nr [...] o przyznaniu specjalnego zasiłku celowego, 3) karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia 11 sierpnia 2018 r. — dotyczącej zasłabnięcia. Zdaniem strony skarżącej, przeprowadzenie powyższych dowodów było istotne z punktu widzenia prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Dokumenty przedstawiały aktualną, trudną sytuację życiową skarżącego, a także wskazywały, iż nie prowadzi on od dnia 1 lipca 2018 r. działalności gospodarczej. Tym samym, dopuszczenie niniejszych dowodów jest w pełni konieczne i uzasadnione. Sąd postanowił dopuścić dowody załączone do ww. wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Skarga jako nieuzasadniona podlega oddaleniu. Ze względu na lakoniczne sformułowanie zarzutów podniesionych w skardze wskazać należy, że na mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga daną sprawę, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W rozpoznawanej sprawie spór dotyczy tego czy organ w sposób uprawniony odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek w części finansowanej przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Wobec tak zakreślonego sporu, wskazać należy, że kwestie związane z podleganiem ubezpieczeniom społecznym, ubezpieczeniu zdrowotnemu, ubezpieczeniu na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych określają przepisy ww. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Stosownie do art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Natomiast art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W art. 30 u.s.u.s. ustawa zaś stanowi, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s. Z przytoczonej regulacji prawnej wynika zatem, że mogą być umarzane wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (ustawową definicję płatnika składek ustawodawca podał w art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Oznacza to, że przedsiębiorca nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie, w części nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników, finansowanych przez samych pracowników. Podobne stanowisko zaprezentował NSA w wyroku z dnia 22 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 461/13 (dostępny na stronie [...] orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym wskazał, że wprowadzenie przez ustawodawcę wyłączenia, o którym mowa w art. 30 u.s.u.s., oznacza, że możliwość umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami została bezwzględnie wyłączona. Płatnikowi składek w ogóle nie przysługuje prawo domagania się ich umorzenia, gdyż to nie on, a ubezpieczony poniósł rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Płatnik jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS, a zatrzymanie tych składek lub rozporządzenie nimi stanowi w istocie naruszenie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Rola jaką pełni pracodawca będący płatnikiem składek finansowanych przez ubezpieczonych wyklucza powoływanie się przez niego na własną trudną sytuację majątkową jako przesłankę uzasadniającą rezygnację przez Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z egzekwowania składek, których realny ciężar finansowy ponieśli ubezpieczeni. Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, że zasadnie organ uznał, iż w przypadku składek finansowanych przez osoby niebędące ich płatnikami ustawodawca w ogóle nie przewidział możliwości ich umorzenia. Zatem słusznie organ stwierdził, że nie ma podstawy prawnej do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego w tej części, wobec czego na podstawie m.in. art. 61a K.p.a. w zw. z art. 83b ust. 1 u.s.u.s. decyzją z dnia 18 kwietnia 2018 r. odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie rozpatrzenia wniosku skarżącego o umorzenie składek w części finansowanej przez ubezpieczonych. Zgodnie bowiem z art. 61a K.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Na podstawie art 61 K.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stosownie zaś do art. 83b u.s.u.s. jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję. Z powyższego wynika zatem, że w przypadku stwierdzenia przez organ, iż zachodzą przesłanki uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania, Zakład wydaje decyzję w tym przedmiocie, co w niniejszej sprawie miało miejsce. Przy czym organ zauważyć należy, że odrębną decyzją (z dnia 9 maja 2018 r.) rozstrzygnięto kwestie dotyczące umorzenia nieopłaconych należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek. Odnosząc się do dopuszczonych na rozprawie dowodów, wskazać należy, że ze względu na uzasadnioną odmowę Zakładu wszczęcia postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, wniosek ten nie ma wpływu na rozstrzygnięcie zapadłe w rozpoznawanej sprawie. Okoliczności podnoszone we wniosku mogą mieć jedynie wpływ na wydanie rozstrzygnięcia w zakresie pozostałych zaległości składkowych. Mając na względzie powyższe, stwierdzić należy, że Zakład zasadnie przyjął - w okolicznościach rozpatrywanej sprawy - brak podstaw do wszczęcia postępowania w sprawie uwzględnienia wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych. Zarówno zaskarżona jak i poprzedzająca ją decyzja odpowiadają prawu, z tego względu Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), orzekł jak w sentencji wyroku. W sprawie skarżący zwolniony był z mocy ustawy z obowiązku uiszczania kosztów postępowania. Wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu zostało przyznane w trybie art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.