I SA/Sz 460/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia WSA – Alicja Polańska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 lutego 2009 r. sprzeciwu A.T.od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 29 października 2008 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych p o s t a n a w i a: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego Dnia 10 września 2008 r. A.T. złożył pismo w odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 26 sierpnia 2008 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...], które to pismo Sąd postanowił potraktować jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu - radcy prawnego lub adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że prowadzi gospodarstwo biodynamiczno-organiczne (tj. ekologiczne), w ramach którego zajmuje się hodowlą bydła i produkcją warzyw. Na tę działalność nie otrzymał dotacji w latach 2006-2007. Skarżący podał, że nie otrzymuje żadnych innych dochodów z wyjątkiem renty córki, a jego sytuacja jako rolnika jest inna niż sytuacja właścicieli gospodarstw konwencjonalnych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym A.T. podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i trzema córkami w wieku 16, 20 i 26 lat, zaś pozostała czwórka dzieci założyła swoje rodziny, które skarżący "wspiera pośrednio jako ojciec". W oświadczeniu majątkowym skarżący podał, że posiada dom o pow. 300 m2, mieszkanie o pow. 100 m2, a także nieruchomość rolną o pow. 28,94 ha oraz oborę mieszczącą 50 sztuk bydła i "garaże". Skarżący jako przedmioty wartościowe pow. 3.000 euro wymienił: ciągnik [...], 5 przyczep do zbierania siana, kosiarkę, ładowacz, rozrzutnik obornika, 3 przyczepy, kosiarkę do koszenia łąk, 300 ton kompostu, 30 sztuk bydła i 3 konie. Skarżący nie posiada zasobów pieniężnych. Jako jedyny dochód skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym podano rentę z tytułu niepełnosprawności jednej z córek w kwocie [...] miesięcznie. Skarżący jako załączniki do wniosku o przyznanie prawa pomocy dołączył pisma związane z prowadzonym przeciwko niemu postępowaniem egzekucyjnym. Z pism tych wynika, że na dzień 6 listopada 2007 r. na skarżącym ciążył dług ok. [...], a Sąd Rejonowy w Ł. postanowieniem z dnia [...] oddalił skargę na wyznaczenie terminu licytacji zajętego przez komornika ciągnika Ursus [...]. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że A.T. poza zajętym ciągnikiem posiada również drugi ciągnik tego samego typu oraz że prowadzi gospodarstwo rolne o pow. 50 ha. Dnia 1 października 2008 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedłożenia w terminie 10 dni od dnia doręczenia wezwania następujących informacji: - oświadczenia o wysokości rzeczywistych dochodów z prowadzonego gospodarstwa rolnego oraz wszystkich innych źródeł z ostatnich 6 miesięcy oraz wyjaśnienia, czy wszyscy wspólnie zamieszkujący członkowie rodziny pracują w tym gospodarstwie, - wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy, - odpisu decyzji w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2008 r., podatku od nieruchomości za 2008 r. - zaświadczenia z właściwej ds. opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy czy skarżący korzysta z pomocy społecznej i czy w latach 2006-2008 ubiegał się o przyznanie jakiejkolwiek z form pomocy, - oświadczenia, czy zamieszkujące wraz ze skarżącym pełnoletnie córki studiują, czy pobierają stypendium oraz zaświadczeń z uczelni wyższych potwierdzających te okoliczności, - dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanej renty przez córkę skarżącego oraz stopień jej niepełnosprawności, - zaświadczenia z urzędu pracy wskazujące, czy córki skarżącego są zarejestrowane jako osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku, - zaświadczenia z ARiMR o wysokości otrzymanych przez skarżącego w latach 2006-2008 dopłatach unijnych do rolnictwa, - wyjaśnienia, w której nieruchomości skarżący zamieszkuje wraz z rodziną i w jaki sposób wykorzystywana jest druga nieruchomość. W odpowiedzi na ww. wezwanie skarżący podał, że rzeczywiste dochody z prowadzenia gospodarstwa z ostatnich 6 miesięcy "tworzy zysk ze sprzedaży młodego bydła, produktów warzywnych, kredytu gotówkowego na obsługę pastwisk, gromadzenie pasz na okres zimowy", przy czym skarżący nie podał wysokości tych dochodów. Skarżący podał, że wszyscy członkowie rodziny pracują w gospodarstwie, a dwie jego córki uczą się w Studium [...] w G. oraz w Technikum [...] i nie pobierają w tych szkołach stypendium. Ponadto, z oświadczenia wynika, że wydatki z dwóch miesięcy wynoszą ok. [...]. Do oświadczenia skarżący dołączył następujące załączniki: - odpis decyzji Burmistrza R. z dnia [...] w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2008 r., z którego wynika, że łączna powierzchnia użytków rolnych wynosi 51,45 ha, - fakturę za energię elektryczną od 2.11.2007 do 02.01.2008 r. na kwotę [...], od 02.05.2008 do 02.07.2008 na kwotę [...] i od 02.07.2008 do 02.09.2008 r. na kwotę [...]. - odpis przekazu pocztowego renty otrzymanej przez córkę skarżącego M.T. w październiku w kwocie [...] oraz odpis decyzji ZUS z dnia [...] o podwyższeniu jej renty socjalnej od marca 2008 r., - odpisy decyzji Kierownika Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa odmawiających za lata 2005 i 2007 przyznania dopłat unijnych do rolnictwa - zaświadczenie Ośrodka Pomocy Społecznej w R. z 13 października 2008 r. zaświadczające, że A.T. korzystał ze świadczeń pomocy społecznej w formie jednorazowego zasiłku celowego w listopadzie 2006 r. w ramach programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy w wysokości [...], - odpis decyzji Powiatowego Urzędu Pracy w Ł. z 30 lipca 2008 r. o przyznaniu córce skarżącego J.T. prawa do stypendium okresie odbywania stażu w wysokości [...] miesięcznie od dnia 22 lipca 2008 r.. Postanowieniem z dnia 29 października 2008 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wskazano, że po dokonaniu analizy wniosku skarżącego oraz załączonych do niego dokumentów należało uznać, że skarżący nie wykazał, że zasługuje na dofinansowanie jego sprawy we wnioskowanym zakresie z budżetu państwa, przede wszystkim ze względu na to, że nie jest możliwe dokonanie rzetelnej oceny sytuacji materialnej skarżącego i jednoznaczne stwierdzenie, czy skarżący nie ma jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów postępowania i ustanowienie pełnomocnika. Z uzasadnienia wynika, że skarżący nie ujawnił – pomimo wezwania - wysokości swoich dochodów z prowadzonego gospodarstwa rolnego, nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych i nie wyjaśnił, w jaki sposób są wykorzystywane posiadane nieruchomości mieszkalne: dom o pow. 300 m2 i mieszkanie o pow. 100 m2. Ponadto, wątpliwości co do zgodności ze stanem rzeczywistym budzi wysokość dochodu uzyskiwanego przez wszystkie osoby zamieszkujące wspólne gospodarstwo domowe oraz powierzchnia gruntów rolnych w posiadaniu skarżącego. Skarżący w formularzu PPF podał, że jedynym dochodem jaki uzyskuje jego rodzina, jest renta córki w wysokości [...], natomiast z przesłanych później załączników wynika, ze również druga córka pobiera z urzędu pracy stypendium stażowe w kwocie [...]. Również z oświadczenia skarżącego wynika, że posiada on grunt rolny o pow. 28,94 ha, natomiast z odpisu postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 6 listopada 2007 r. oraz decyzji w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2008 r. wynika, ze grunt ten ma powierzchnię powyżej 50 ha. Powyższa niestaranność w wykonaniu zobowiązania do przedłożenia istotnych dokumentów i oświadczeń dotyczących sytuacji materialnej skarżącego i wątpliwości co do kompletności i prawdziwości danych spowodowały, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został uwzględniony. Dnia 14 listopada 2008 r. A.T. wniósł od powyższego postanowienia sprzeciw. Zarządzeniem z dnia 21 listopada 2008 r. wezwano skarżącego do przedłożenia w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania: - kopii zeznania rocznego za 2007 r. składanego przez małżonków o wysokości dochodu osiągniętego we wskazanym roku podatkowym, - oświadczenia o wysokości dochodu uzyskanego w okresie ostatnich 4 miesięcy z tytułu sprzedaży bydła oraz warzyw, - dokumentów świadczących o tym, iż skarżący jest właścicielem domu o pow. 300 m2 i mieszkania o pow. 100 m2, - zaświadczenia z urzędu pracy o tym, czy żona skarżącego posiada status osoby bezrobotnej z prawem (bez prawa) do zasiłku, - wykazu posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych oraz wyciągów z tych rachunków za okres od maja do lipca 2008 r. W podanym terminie skarżący nie przesłał ww. oświadczeń i dokumentów, a dnia 18 grudnia 2008 r. wniósł o "przedłużenie do 20.01.09 r. wszelkich formalności" ze względu na to, że skarżący oczekuje na odpowiedź ARiMR w sprawie przyznania dotacji, a gdyby takie dotacje otrzymał, zamierza cofnąć swoją skargę. Postanowienie referendarza sądowego z dnia 29 października 2008 r., w następstwie wniesienia od niego sprzeciwu, utraciło moc (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej: p.p.s.a.). Wojewódzki Sad Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 20 stycznia 2006 r., sygn. akt I OZ 1551/05: "to do Sądu należy uznanie, czy złożone oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach ma charakter wyczerpujący i dostateczny. W kompetencji Sądu pozostaje również uznanie, jakie informacje niezbędne są dla stwierdzenia istnienia przesłanek dla przyznania prawa pomocy. Sąd miał zatem podstawy do żądania dodatkowych informacji, także tych dotyczących wysokości wydatków ponoszonych przez skarżącego w związku z utrzymaniem. Przepis art. 255 p.p.s.a. nakłada bowiem na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych na wezwanie Sądu. W konsekwencji strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania Sądu, nie ma podstaw oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego z wnioskiem." W powyższej sprawie skarżący nie wykazał, że powinne być przyznane jemu prawa pomocy ze względu na obiektywny brak możliwości do zdobycia środków finansowych na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. Przede wszystkim należy wskazać na niestosowanie się skarżącego do wezwań Sądu. Skarżący nie przedstawił wszystkich dokumentów koniecznych – według Sadu - do prawidłowej oceny stanu majątkowego skarżącego. Mimo dwukrotnego wezwania, A.T. nie przedstawił m.in. informacji o wysokości rzeczywistych dochodów uzyskiwanych z prowadzenia gospodarstwa i wyciągów z rachunków bankowych. Ponadto, oświadczenie skarżącego budzi wątpliwości co do zgodności ze stanem rzeczywistym. Skarżący powołuje się na inną powierzchnię posiadanej nieruchomości rolnej niż wynika to z dokumentów, nie podał też wszystkich dochodów uzyskiwanych przez członków rodziny zamieszkujących wspólne gospodarstwo domowe. Nie wyjaśniono, czy żona skarżącego osiąga jakieś dochody. Wydaje się mało prawdopodobne, aby czteroosobowa rodzina skarżącego pokrywała wszystkie swoje potrzeby (w tym opłaty za media, koszt utrzymania domu i mieszkania, opłaty związane z kształceniem córek skarżącego) oraz koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego jedynie z renty i stypendium stażowego córek skarżącego, tj. kwoty ok. [...]. W tej sytuacji, uzasadnione jest przypuszczenie, że skarżący nie ujawnia wszystkich danych o środkach pieniężnych, którymi faktycznie dysponuje, a we wniosku podaje tylko takie dane, które mają świadczyć o jego złej kondycji finansowej. Z tych względów orzeczono jak w sentencji.