I SA/Sz 477/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 21 kwietnia 2017 r. Nr [...]w przedmiocie nadpłaty w podatku od towarów i usług za II i III kwartał 2004 r. p o s t a n a w i a: odmówić Skarżącej przyznania prawa pomocy. Skarżąca [...], po otrzymaniu odpisu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] z dnia 9 sierpnia 2017 r., sygn. akt I SA/Sz 477/17, zwróciła się na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Skarżąca w uzasadnieniu wniosku wskazała, że nie stać jej na samodzielne opłacenie pełnomocnika, a nie zgadza się z treścią wyroku i nie ma innej możliwości dochodzenia swoich praw przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Skarżąca wskazała, że jest osobą niepełnosprawną i znaczną część swoich dochodów wydajne na co miesięczne wizyty u lekarza specjalisty w oddalonym o 90 km [...] oraz na zakup lekarstw, które musi zażywać systematycznie. Dochody z wynagrodzenia za pracę wystarczają na bieżące utrzymanie oraz na spłatę kredytu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym Skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. W oświadczeniu o stanie majątkowym wpisała dom w zabudowie szeregowej o pow. 90 m kw. o wartości szacunkowej [...] tys. zł, oszczędności w kwocie [...] zł, wierzytelności nieściągalne w kwocie [...] tys. zł oraz samochód osobowy peugeot 307 z 2003 r. o wartości [...] zł; innego majątku w postaci nieruchomości, wartościowych ruchomości, wierzytelności, innych praw majątkowych nie wykazała. Skarżąca oświadczyła także, że jej mąż ma zawieszoną działalność gospodarczą, z uwagi na upadłość ogłoszoną przez inwestora nie odzyskał należności za wykonane prace. Na wniosek Sądu Rejonowego w [...] został wpisany do KRS jako dłużnik niewypłacalny. Skarżąca wykazała następujące dochody: z własnej działalności gospodarczej w kwocie 0 zł; z wynagrodzenia za pracę w kwocie [...] zł; z działalności gospodarczej męża w kwocie 0 zł. Podała, że ponosi miesięczne wydatki w łącznej kwocie [...] zł, w tym na: spłatę rat kredytu ([...] zł), opłaty za mieszkanie ([...] zł), dojazdy do pracy ([...] zł), leczenie ([...] zł), wyżywienie rodziny ([...] zł). Do wniosku Skarżąca dołączyła: 1) oświadczenie męża [...], z którego wynika, że ma 58 lat, wykształcenie techniczne, zawód wyuczony technik elektroinstalatorstwa; obecnie zajmuje się świadczeniem usług ślusarskich, prowadzi działalność gospodarczą opodatkowaną w formie karty podatkowej, nie ma obowiązku prowadzenia ewidencji przychodów, kosztów i dochodów; w roku 2017 r. z tytułu prowadzonej działalności nie osiągnął żadnych dochodów, nie posiada konta osobistego oraz nie składał rocznego zeznania podatkowego z żoną ma rozdzielność majątkową; 2) zaświadczenie o wysokości zarobków Urzędu Miejskiego w [....] z dnia 14 września 2017 r., z którego wynika, że Skarżąca jest zatrudniona na czas nieokreślony na stanowisku Kierownika Referatu Oświaty, Kultury i Sportu i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości (średnio z 30ch miesięcy) brutto [...] zł ; 3) kopię orzeczenia z dnia 19 marca 2013 r. Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności o lekkim stopniu niepełnosprawności Skarżącej; 4) kopię postanowienia Sądu Rejonowego [....] w [...],Wydziału Gospodarczego KRS z dnia 11 maja 2015 r., sygn. sprawy [...] Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych Skarżącej, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm., dalej – "P.p.s.a."), została ona wezwana do nadesłania następujących dokumentów: - kopii rocznego zeznania podatkowego Skarżącej za 2016 r. wraz z potwierdzeniem złożenia w urzędzie skarbowym; - zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego, potwierdzającego, że mąż Skarżącej nie składał za 2016 r. ani w 2017 r. żadnych deklaracji podatkowych; - wyciągów ze wszystkich posiadanych przez Skarżącą i jej męża rachunków bankowych (złotówkowych i walutowych), w tym osobistych, związanych z prowadzonymi działalnościami gospodarczymi, z lokat, z kart kredytowych, związanych z kredytami i pożyczkami za okres od 20 czerwca 2017 r. do 28 września 2017 r.; - wyciągu z prowadzonej ewidencji podatkowej przez Skarżącą obrazującej przychody, koszty uzyskania przychodów, dochody za okres ostatnich trzech miesięcy, a także z rejestru zakupów i sprzedaży VAT obejmującej okres od 1 kwietnia 2017 r. do 28 września 2017 r.; - wyciągu z prowadzonej przez męża Skarżącej ewidencji sprzedaży za okres ostatnich dwóch miesięcy lub dokumentu potwierdzającego zawieszenie działalności gospodarczej przez męża skarżącej; - dokumentu potwierdzającego wysokość posiadanej przez Skarżącą wierzytelności oraz jej nieściągalność (np. kopii orzeczenia o bezskuteczności egzekucji, zaświadczenia komornika); - dokumentów potwierdzających wysokość poniesionych wydatków na konieczne utrzymanie rodziny oraz spłatę rat kredytów z ostatnich dwóch miesięcy. Powyższe wezwanie zostało doręczone do rąk Skarżącej w dniu 9 października 2017 r. Nie udzielono na nie żadnej odpowiedzi. Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy starszy referendarz sądowy zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla Skarżącej możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 P.p.s.a.). Przewidywana możliwość ubiegania się przez Skarżącą o prawo pomocy w zakresie całkowitym (o co wnosi w przedmiotowym wniosku jak wynika z uzasadnienia wniosku zawartego w rubryce nr 5 formularza) uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 P.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W tym kontekście należy również wskazać, że oceniana jest zasadność wniosku w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.). Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona obowiązana jest, na mocy art. 255 P.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Analizując informacje przedstawione przez Skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy starszy referendarz sądowy uznał, iż były one niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej jej gospodarstwa domowego. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 P.p.s.a., pismem z 28 września 2017 r. wezwano Skarżącą do przekazania dodatkowych informacji wraz z odpowiednimi dokumentami dotyczącymi jej stanu majątkowego, dochodów oraz stanu rodzinnego. Ze złożonych oświadczeń oraz z dokumentów wynikało bowiem, że Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, miesięczne dochody rodziny wynoszą [....] zł, wraz z mężem posiadają majątek w postaci domu, oszczędności w kwocie [...] zł, wierzytelność nieściągalną w wysokości [...] zł; ponoszą wydatki w kwocie [....] zł. Ponadto, mąż Skarżącej ma zawieszoną działalność gospodarczą i jest wpisany na listę dłużników niewypłacalnych, zaś Skarżąca jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim. Wskazać należy, że referendarz sądowy, nie negując powyższych danych, w tym informacji o niepełnosprawności Skarżącej i trudnej sytuacji finansowej (wynikającej z zadłużenia męża Skarżącej), zobowiązał ją do przedłożenia określonych ww. piśmie dodatkowych dokumentów źródłowych, pozwalających zweryfikować stan posiadania Skarżącej i jej możliwości płatnicze, zaś Skarżąca wezwania tego nie wykonała w sposób rzetelny, gdyż nie nadesłała żadnych dokumentów, ani też w żaden sposób nie ustosunkowała się do wezwania zarówno w wyznaczonym terminie jak też do dnia wydania niniejszego postanowienia. Podane przez Skarżącą informacje w żadnym wypadku nie pozwalają więc na stwierdzenie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy w najszerszym z możliwych zakresów. W szczególności nieprzedstawienie wyciągów z wszelkich rachunków bankowych, posiadanych przez Skarżącą i jej męża, nie pozwala na określenie rzeczywistej wielkości środków finansowych (oraz oszczędności) pozostających do dyspozycji rodziny, a także na ustalenie relacji tej wielkości do wysokości kosztów koniecznego utrzymania. Z uwagi na brak kopii zeznań podatkowych (lub zaświadczeń z urzędu skarbowego), ewidencji podatkowej Skarżącej i ewidencji sprzedaży prowadzonej przez męża, nie jest także możliwe potwierdzenie informacji o nieosiąganiu dochodów z działalności gospodarczej przez małżonków. Powyższa okoliczność świadczy o braku współdziałania Skarżącej w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego dotyczącego jej rzeczywistej sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej. W tym względzie należy przywołać orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w którym podkreślono, iż "czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy" (dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W innym orzeczeniu (postanowienie z 19 sierpnia 2013 r., sygn. akt II FPP 1/13; lex nr 1361212) NSA wskazał, iż "zwolnienie od kosztów sądowych może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy w sposób niebudzący wątpliwości zostanie wykazane przez stronę, że jej sytuacja życiowa uzasadnia odstąpienie od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Sąd nie może w tym względzie opierać się wyłącznie na twierdzeniach skarżącej, nie popartych żadnymi dokumentami źródłowymi". Poza tym w szeregu innych orzeczeniach nadmienia się, że o ile nie przeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 P.p.s.a., postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w sytuacji, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 5 września 2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14 września 2005 r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., II FZ 540/07 niepubl.). Zatem w sytuacji, gdy Skarżąca nie przekazała dowodów mogących obrazować w pełni jej sytuację finansową, majątkową i rodzinną, należało uznać, iż nie wykazała, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.