I SA/Sz 478/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Sędzia NSA – Zygmunt Chorzępa po rozpoznaniu w dniu 9 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] nr [....] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za czerwiec 2010 r. wraz z odsetkami p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżąca wraz ze skargą na wyżej opisaną decyzję złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, sprowadzających się na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi w kwocie [...] zł. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, że sytuacja finansowa nie pozwala na wniesienie opłaty sądowej ze względu na brak środków do normalnego funkcjonowania firmy i rodziny. Wskazała na zadłużenie w bankach na kwotę [...] zł, których obsługa kosztuje [...] zł miesięcznie. Wskazała przy tym na zadłużenie w ZUS w kwocie [...] zł. Z uzasadnienia wniosku oraz złożonych dodatkowych dokumentów i oświadczeń w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe razem z mężem, który nie otrzymuje żadnych dochodów. Skarżąca oświadczyła, że oprócz działalności gospodarczej nie posiada innego zatrudnienia. Podała, że prowadzona przez nią działalność gospodarcza przynosi straty. Jest to wynikiem bardzo wysokiego obciążenia ratami kredytów w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą i niewystarczającymi dochodami. Suma rat kredytów firmowych stanowi kwotę [...] zł. Z przedłożonych kopii podatkowej księgi przychodów i rozchodów F. H.– U. RSB I. R. B. za miesiące styczeń – kwiecień 2011 r. wynika, że od początku roku 2011 r. skarżąca zaewidencjonowała przychód w wysokości [...] zł oraz poniosła koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] zł. Jak wynika z oświadczenia skarżącej (k. 91 akt administracyjnych) prowadzi ona działalność gospodarczą w zakresie internetowej (detalicznej i hurtowej) sprzedaży suplementów diety. Skarżąca oświadczyła, że koszty utrzymania rodziny, spłata kredytu hipotecznego oraz koszty leczenia męża stanowią kwotę [...] zł miesięcznie. Z przedłożonych faktur wynika, że miesięcznie skarżąca ponosi wydatki średnio ok. [...] zł na opłatę podatku od nieruchomości, wywóz ścieków, wodę, energię, gaz, lekarstwa, a na rehabilitację męża [...] zł. Z przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych skarżącej (rachunki firmowe oraz prywatne) wynika, że za ich pośrednictwem skarżąca reguluje bieżące płatności związane z kredytami (np. 6 maja 2011 r. zleciła trzy przelewy z rachunku osobistego na łączną kwotę [...]zł, k. 91), umowami ubezpieczenia, opłatami za prowadzenie rachunku, itp. Otrzymuje także dokonane z innego swojego rachunku wpłaty własne (np. zasilenie rachunku osobistego kwotą [...]zł w dniu 6 maja 2011 r., k. 93). Odnośnie majątku skarżąca wskazała na dom o powierzchni [...]m². Podała, że nieruchomość jest obciążona hipoteką na kwotę [....] f. s. Innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, itp. skarżąca nie wykazała. Dodała, że małżonek S. B. nie posiada majątku odrębnego, jest osobą niepełnosprawną po udarze mózgu (zaświadczenie lekarskie k. 84 akt administracyjnych). Postanowieniem dnia 30 czerwca 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W ustawowym terminie pełnomocnik skarżącej wniósł sprzeciw od ww. postanowienia, zarzucając mu błąd w ustaleniach faktycznych polegających na przyjęciu, iż skarżąca podaje wybiórcze i niepełne informacje dotyczącej jej sytuacji majątkowej jej rodziny. Wezwaniem z dnia 25 lipca 2011 r. zobowiązano pełnomocnika skarżącej do nadesłania: - odpisu zeznania podatkowego za 2010 r. skarżącej i jej męża wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym, - kserokopii wszystkich umów kredytowych oraz harmonogramów spłat kredytów, - oświadczenia skarżącej dotyczącego udziałów posiadanych przez skarżącą i jej męża we wszystkich spółkach prawa handlowego oraz zajmowanych stanowisk oraz dokumentów potwierdzających dochody uzyskiwane z tego tytułu w ubiegłym roku, - dokumentów potwierdzających wydatki na leczenie i rehabilitację męża, - dokumentu potwierdzającego, że mąż jest osobą bezrobotną ewentualnie, że pobiera/nie pobiera świadczenia socjalne, - kopii podatkowej księgi przychodów i rozchodów skarżącej za okres od maja do czerwca 2011 r. W odpowiedzi skarżąca pismem z dnia 8 sierpnia 2011 r. oświadczyła, iż z uwagi na brak dochodów za rok 2010 jej mąż nie składał w urzędzie skarbowym zeznania podatkowego. Ponadto wskazała, iż: - w "B. C." spółka z o.o. w S. posiada [...] udziałów o łącznej wartości [...]zł i zajmuje stanowisko prezesa zarządu, z którego to tytułu nie otrzymuje żadnych dochodów, jej mąż posiada [...] udziałów o łącznej wartości [...]zł, zajmuje stanowisko wiceprezesa zarządu i również nie uzyskuje z tego tytułu żadnych dochodów, - w "H. I." spółka z o.o. w P. skarżąca jest prezesem zarządu zaś jej mąż wiceprezesem zarządu i oboje nie otrzymują z tego tytułu żadnych dochodów. Do oświadczenia skarżąca dołączyła: - odpis zeznania podatkowego za 2010 r. [...] wraz z urzędowym poświadczeniem odbioru dokumentu elektronicznego, z którego wynika, iż skarżąca uzyskała w 2010 r. przychód w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodu –[...] zł, dochód –[...] zł, nadpłata [....]zł; - kopię wniosku do Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. P. z dnia 2 czerwca 2011 r. o przeksięgowanie nadpłaty za rok 2010 na poczet zaległości w podatku od towarów i usług; - umowę kredytu hipotecznego zawartą z [...]w dniu 13 lipca 2006 r. na kwotę [...] wraz z harmonogramem spłat do 1 lipca 2036 r. (rata na dzień 1 września 2011 r. –[...]); - porozumienie z dnia 3 czerwca 2009 r. zawarte z P. EFG o restrukturyzacji kredytu wraz z harmonogramem spłat (najbliższa rata płatna do 3 września 2011 r. –[...]zł, zadłużenie końcowe –[...]zł); - umowę kredytu nieodnawialnego zawartą z R. B. w dniu 21 września 2010 r. na kwotę [...]zł wraz z harmonogramem spłat do 30 września 2014 r.(rata miesięczna na dzień 30 września 2011 r. –[...] zł); - umowę kredytu konsumpcyjnego zawartą z R. B. w dniu 2 lipca 2009 r. na kwotę [...] zł wraz z harmonogramem spłat do [...] zł (rata na dzień 10 września 2011 r. –[...] zł); - umowę ugody z dnia 14 lipca 2010 r. zawartą z B. M. S.A. z siedzibą W. regulującej warunki spłaty zadłużenia z tytułu pożyczki, wynoszącego na dzień zawarcia ugody [...]zł w [...] ratach miesięcznych po [...] zł płatnych do 14 dnia miesiąca; - umowę kredytu gotówkowego zawartą z BRE B. S.A. z siedzibą w W. – D. B. E. (m.) w dniu 18 marca 2008 r. na kwotę [...] zł wraz z harmonogramem spłat do 18 marca 2015 zł (rata na dzień 18 września 2011 r. –[...]zł); - umowę kredytu gotówkowego zawartą z BRE B. S.A. z siedzibą w W. w dniu 7 października 2008 r. na kwotę [...] zł wraz z harmonogramem spłat do 7 października 2015 zł (rata na dzień 7 września 2011 r. –[...]zł); - zaświadczenie o leczeniu fizjoterapeutycznym S. B., którego koszt wynosi [...] zł miesięcznie; - zaświadczenie z O. P. S. w R. o niekorzystaniu przez S. B. z pomocy społecznej; - podatkową księgę przychodów i rozchodów za czerwiec 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Stosownie do treści z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a). Przystępując do rozpoznania wniosku w tak określonym zakresie, wskazać należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Oznacza to, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia. Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ciężar dowodu wystąpienia powyższych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Nie wystarczy jedynie ogólnikowe powołanie się na istniejące trudności, czy prawidłowe wypełnienie formularza. Sąd ma prawo, oceniając złożone oświadczenie za niewystarczające, żądać od strony dodatkowych wyjaśnień bądź złożenia dokumentów (art. 255 p.p.s.a.). Zauważyć bowiem należy, iż oceniając zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Z tych też względów musi dołożyć wszelkiej staranności, aby uzyskać dowody weryfikujące treść oświadczeń strony dotyczących jej stanu majątkowego. Do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Oceniając wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy złożony w niniejszej sprawie stwierdzić należy, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem skarżąca nie wykazała w sposób dostatecznie przekonujący, iż znajduje się w wyżej opisanej sytuacji. Mając bowiem na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, stan faktyczny sprawy oraz sytuację majątkową i rodzinną skarżącej stwierdzić należy, że w sprawie brak jest podstaw dla przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z akt sprawy wynika, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów – F. H. – U. RSB I.. Wysokość przychodów z tej działalności ustalono na podstawie zeznania podatkowego, które skarżąca złożyła za rok 2010. Przychód kształtował się na poziomie [....] zł przy kosztach jego uzyskania –[...] zł, dochód wyniósł [...] zł. Analizując złożone zeznania podatkowe podkreślić należy, że w przypadku przedsiębiorców, a do takich należy skarżąca, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejsze zatem jest to, że skarżąca uzyskuje przychody z działalności gospodarczej i że przychody te kształtują się na bardzo wysokim poziomie. Bilans przychodów i kosztów tworzony jest bowiem na potrzeby rozliczeń podatkowych, na podstawie których trudno oceniać realne korzyści z prowadzenia działalności gospodarczej w sensie ekonomicznym. Gdyby bowiem brać pod uwagę jedynie dochody skarżącej, należałoby stwierdzić, że jej działanie w obrocie profesjonalnym jest nielogiczne i nieopłacalne, skoro prowadzi nierentowną działalność. Trudno również odnieść twierdzenia skarżącej o jej sytuacji finansowej powoływane w celu skorzystania z tzw. prawa ubogich do faktu konieczności spłacania rat przyznanych jej kredytów znacznej wysokości (miesięcznie wszystkie raty kredytowe skarżącej wynoszą ok. [...] zł). Wskazać należy, iż aby uzyskać, a następnie spłacać kredyt, skarżąca winna była uprzednio wykazać odpowiednio wysoką zdolność kredytową, czyli zdolność do terminowej spłaty zadłużenia wraz z towarzyszącymi mu kosztami dodatkowymi. Do tego konieczne jest zaś wykazanie m.in. że rentowność prowadzonej działalności gospodarczej zabezpiecza zobowiązania kredytowe w określonej wysokości (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 212/11, publ. w internetowej bazie orzeczeń NSA - www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie sposób też pominąć faktu, że na rachunkach bankowych skarżącej, z których wyciągi znajdują się w aktach sprawy, dokonywane są transakcje (uznania i obciążenia) na znaczne kwoty. Dbałość o płynność finansową i regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnym, np. wpisu sądowego. Natomiast sama konieczność utrzymania przez skarżącą rodziny oraz wydatki na rehabilitację męża nie świadczą o ubóstwie uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy nie można zatem ponad wszelką wątpliwość uznać, że skarżąca wykazała, iż spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a zatem że obiektywnie brak jest możliwości uzyskania środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co implikowałoby konieczność udzielenia pomocy ze środków budżetowych.