I SA/Sz 512/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 24 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy zastosowania zwolnienia od podatku rolnego p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata J. W., w dniu 21 lipca 2010 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym), w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego, w związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., złożył wniosek o zwolnienie od opłaty sądowej i ustanowienie adwokata z urzędu, który uzupełnił składając urzędowy formularz PPF. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że nie pracuje, jest bez środków do życia, z dochodów jego żony opłacane są: nieruchomość ([...] zł), prąd [...] zł), gaz ([...] zł), opał na zimę, lekarstwa [...] zł), telefon ([...] zł), spłata kredytów ([...] zł) oraz zadłużenie wynikające z postępowania w banku. W oświadczeniu rodzinnym skarżącym podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, córką i synem. Córka K. W. studiuje na studiach dziennych w W., a syn H. W. uczy się w liceum w G., w związku z tym ponoszone są wydatki na opłacenie studiów w W. oraz dojazdy syna do szkoły. Skarżący podał, że nie mają z żoną mieszkania, żadnego majątku ani oszczędności, czy obligacji bankowych. Majątku nie posiadają także dzieci skarżącego. Wyjaśnił, że cały majątek – dwie nieruchomości i konta bankowe, samochody - zostały zajęte w dniu 13 marca 2008 r. przez komornika i bank w T.. W rubryce dotyczącej dochodów skarżący wpisał wynagrodzenie żony z umowy o pracę w wysokości [...] zł brutto. Pismem z dnia 1 września 2010 r. skarżący został wezwany, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) do nadesłania dodatkowych dokumentów, w terminie 10 dni od doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Strona została zobowiązana do przedłożenia: - dokumentów potwierdzających wysokość wykazanych wydatków na konieczne utrzymanie rodziny z ostatnich dwóch miesięcy (rachunki za opłaty na mieszkanie, za studia córki, dojazdy, leczenie itp.), - dokumentów dotyczących spłacanego kredytu, z którego wynika na jaki cel, kiedy, w jakiej wysokości i na jaki okres został zaciągnięty kredyt oraz wysokość miesięcznej raty i harmonogram spłaty, pozostała kwota do spłaty, - dokumentów dotyczących zajęć komorniczych rachunków bankowych i nieruchomości w 2008 r., z których wynikać będzie jakich nieruchomości, kont bankowych i zaległości dotyczy egzekucja oraz jaki jest stan jej realizacji na dzień 1 września 2010 r., - zaświadczenia pracodawcy małżonki skarżącego o wysokości jej wynagrodzenia netto z ostatnich sześciu miesięcy, - zaświadczenie z urzędu pracy czy skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, - odpisów rocznych zeznań podatkowych za 2009 r. skarżącego i jego małżonki wraz z potwierdzeniami i ich złożenia w urzędzie skarbowym, jeśli skarżący nie składał rocznego zeznania – zwrócono się o przedłożenie zaświadczenia z urzędu skarbowego w tym zakresie, - wyciągów z posiadanych przez skarżącego i małżonkę rachunków bankowych (w tym lokat, kart kredytowych) z ich stanem z okresu od 1 czerwca 2010 r. do 1 września 2010 r., - zaświadczenia z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa czy skarżący jest zarejestrowany jako producent rolny, czy w latach 2009 i 2010 r. otrzymywał i w jakiej wysokości dopłaty do rolnictwa, - dodatkowego oświadczenia skarżącego o wysokości miesięcznych dochodów z rolnictwa, jeśli działalność rolnicza nie jest prowadzona – zwrócono się o wyjaśnienie w jaki sposób są wykorzystywane grunty dzierżawione od ARN, czy skarżący uzyskuje z tego tytułu pożytki, w jakiej wysokości, - zaświadczenia z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy stwierdzające, czy skarżący i jego rodzina korzystają od początku 2010 r. z pomocy społecznej czy ubiegali się o jej przyznanie, - dodatkowego oświadczenia skarżącego o miejscu zamieszkania, wyjaśniającego na podstawie jakiego tytułu prawnego zajmuje lokal mieszkalny położony przy ul. [...] w T., czy mieszka u rodziny, czy wynajmuje mieszkanie, - zaświadczenia ze szkół, w których kontynuują naukę córka i syn skarżącego stwierdzające czy w ubiegłym roku akademickim i szkolnym dzieci otrzymywały stypendium, w jakiej wysokości miesięcznie, czy obecnie starają się o przyznanie świadczeń. Skarżący, wykonując zobowiązanie przedłożył oświadczenie z dnia 21 września 2010 r., w którym wskazał, że nie jest w stanie przedłożyć żądanej dokumentacji w ciągu 10 dni, gdyż oryginały tych dokumentów zostały przekazane do spraw sądowych w ilości [...] sztuk. Dlatego skarżący załączył dowody z innych lat dotyczące opłacania rachunków z dochodów żony. Ponadto strona wyjaśniła, że pomimo zajęcia nieruchomości przez komornika w dniu 13 marca 2008 r., nadal w niej zamieszkuje z rodziną. Co do stanu kredytów skarżący nie może podać żadnych danych, ponieważ nie utrzymuje kontaktów z żoną. Odnośnie postępowań egzekucyjnych, skarżący wyjaśnił, że nie może przedstawić żadnych dokumentów dotyczących ściąganego zobowiązania, ponieważ do 2010 r. sprawa nie została zakończona, komornik, jak i wierzyciel nie chcą się rozliczyć z czynności, rozliczenia takiego nie nakazał Sąd Rejonowy w G.. Skarżący wskazał, że nie może również przedstawić zaświadczenia pracodawcy żony, gdyż pozostaje z nią w separacji od kilkunastu lat, nie prowadzi też z tego powodu z nią gospodarstwa domowego od tego czasu. Nie pobiera żadnego zasiłku i nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w G., nie rozlicza się z urzędem skarbowym, gdyż nie ma żadnych dochodów. Skarżący oświadczył także, że nie uzyskuje żadnych dochodów z rolnictwa, z dzierżawionych gruntów (łąki), z powodu powodzi i suszy. Skarżący ma zobowiązania z tytułu podatku i dzierżawy. Wskazał również, że nie korzysta z żadnej pomocy społecznej w T. Odnośnie wydatków na studia córki i dojazdy do szkoły syna skarżący powtórzył, że są one opłacane z dochodów żony, i nie jest w stanie wskazać jaka kwota jest przekazywana dzieciom na naukę. Do oświadczenia skarżący załączył pochodzące z 2009 r. paragony fiskalne z apteki dokumentujące zakup lekarstw. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, wówczas gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Podnieść należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno być zatem stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin są odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Ponadto, jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Sąd (referendarz sądowy) nie jest natomiast zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego albo gdy nie są one do końca jasne. Warto także przytoczyć inne stanowisko sądów, iż decydując o przyznaniu prawa pomocy, należy brać pod uwagę również możliwości finansowe współmałżonka i osób zobowiązanych do alimentacji. Małżonkowie mają obowiązek wzajemnej pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych, a obowiązek ten istnieje niezależnie od istniejącego między nimi ustroju małżeńskiego. Pozostawanie wnioskodawcy we wspólnym gospodarstwie domowym ze współmałżonkiem, usprawiedliwia ocenę możliwości płatniczych w odniesieniu do sytuacji majątkowej całej rodziny. Co więcej, zgodnie z orzecznictwem, nawet separacja faktyczna małżonków nie wyklucza dokonywanie takiej właśnie oceny. Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie wykazał on, iż nie jest w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Przedstawione we wniosku dane okazały się być niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej strony oraz jej możliwości płatniczych. Natomiast strona, wzywana do przedstawienia stosownych dokumentów i oświadczeń, nie wywiązała się należycie z nałożonego na nią zobowiązania, co sprawia, że jej oświadczenia są niepełne, bądź nie poddają się weryfikacji, a to – z kolei – uniemożliwia przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy, określone w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. W złożonych oświadczeniach skarżący podał, że nie pracuje, jest chory i się leczy, nie posiada majątku (jest on zajęty przez komornika), nie ma oszczędności, koszty utrzymania mieszkania ponosi żona ze swojego dochodu w kwocie [...] zł brutto spłacając jednocześnie kredyt i utrzymując uczące się dzieci. Skarżący został wezwany do nadesłania dokumentów świadczących o trudnej sytuacji materialnej, ze wskazaniem, o jakie konkretnie dokumenty chodzi. Wnioskodawca jednak nie przedłożył zaświadczeń potwierdzających posiadanie statusu osoby bezrobotnej, nieosiągania dochodu z pracy czy z dzierżawionych gruntów ( w tym dopłat). Wyjaśnił tylko w sposób nieprzekonujący, że nie uzyskuje dochodów z dzierżawionych łąk z uwagi na powodzie i susze. Nie jest jasne także z czego tak naprawdę skarżący zaspokaja swoje inne potrzeby życiowe poza mieszkaniowymi, zapewnionymi przez żonę, skarżący nie wykazał aby uzyskiwał pomoc finansową od innych osób i instytucji. Nie wyjaśniono także dostatecznie sytuacji majątkowej skarżącego, nie przedstawiono bowiem jakichkolwiek dokumentów odnośnie prowadzonych egzekucji i zajęcia komorniczego. Nie przedstawił także żadnych dokumentów dotyczących dochodów żony i aktualnych dokumentów dotyczących wydatków ponoszonych przez żonę (nadesłane pochodzą z lat wcześniejszych), na której – zgodnie z tym co twierdzi – spoczywa wyłączny ciężar utrzymania wspólnego mieszkania zajmowanego przez czteroosobową rodzinę, a także utrzymanie dwojga uczących się dzieci. Z przedstawionych oświadczeń wynika, że ponoszone przez żonę wydatki na utrzymanie i spłatę kredytu (w łącznej kwocie ok. [...] zł i to bez wydatków na naukę dzieci) przewyższają jej dochody (według wyliczenia opartego na ustawowych stopach procentowych po odliczeniu świadczeń na ubezpieczenie społeczne oraz podatku dochodowego od osób fizycznych jest to kwota ok. [...] zł netto miesięcznie). Zainteresowany nie przedłożył ani wyciągów z rachunków bankowych małżonki, ani opisów rocznego zeznania podatkowego ani jakiegokolwiek innego dokumentu dotyczącego żony, tłumacząc, że nie utrzymuje z nią kontaktu, co nie jest wystarczające do ustalenia rzeczywistej kondycji finansowej żony. Skoro skarżący twierdzi, że zamieszkuje z żoną, która ponosi większość wydatków, to koniecznym jest też ocena, czy żona jest w stanie udzielić mu pomocy także w zakresie poniesienia kosztów sądowych, w ramach ustawowego obowiązku wzajemnej pomocy małżonków (art. 23 krio). Dopiero bowiem ustalenie, że wnioskodawca ani samodzielnie, ani przy pomocy osoby, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, czy też osoby zobowiązanej do alimentacji, nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych oraz pełnomocnika z wyboru, pozwoliłoby rozstrzygnąć o przyznaniu mu pomocy z budżetu państwa. Skarżący wykonując nałożone zobowiązanie do nadesłania dodatkowego materiału dowodowego ograniczył się jedynie do lakonicznych oświadczeń odnośnie braku dostępu do dokumentów źródłowych, ich utraty, pozostawanie w dyspozycji sądu, komornika, czy żony, z którą nie utrzymuje kontaktu. Zdaniem referendarza sądowego, przedstawione informacje są niewystarczające do pozytywnego załatwienia wniosku. Skarżący, uchylając się od przedłożenia materiału dowodnego uprawdopodabniającego wykazaną sytuację, podważa wiarygodność jego oświadczeń i uniemożliwia merytoryczne rozpoznanie wniosku. Wobec powyższego, nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.