I SA/Sz 520/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Sędzia WSA Ewa Wojtysiak (spr.), Protokolant Lidia Maląg, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 października 2011 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2011 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz M. K. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r. o nr[...] , Burmistrz W. jako organ podatkowy I instancji, działając w oparciu o art. 21 § 1 pkt 2 oraz art. 207 Ordynacji podatkowej, a także art. 2, 3, 4, 5, 6 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych ustalił wymiar łącznego zobowiązania pieniężnego za 2011 r. w kwocie [...] zł niżej wymienionym osobom: A. N., M.K. J.M, D.M. B.P., T.M., R.K, C.K., J.M., K.H., B.M., A.J., Z.J., M.J., S.G., M.G., A.K, S.R., K.Z.,, A.S., D.K., J.C, S.M., T.M, G.G., M.M, M.S., L.M., R.W, A.J., J.G., B.G M.P., L.P., S.W, K.K, M.K, J.K., W.K., L.W, W.L. J.L., M.B, B.B, M.R, M.G, A.G., P.K, M.K, M.S, A.S, A.H., S.H, D.K. Do ustalenia podstawy opodatkowania przyjęto nieruchomość położoną w obrębie miejscowości Z,., stanowiącą działkę o numerze ewidencyjnym[...] , o powierzchni [...] ha. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wymiaru podatku dokonano na podstawie informacji złożonych przez podatników oraz danych wynikających z ewidencji gruntów i budynków. Wskazano również, iż w przypadku współwłasności lub współposiadania obowiązek podatkowy ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach i posiadaczach. Od powyższej decyzji Burmistrza W., odrębnymi pismami z dnia [...] r. A. N. oraz M. K.wnieśli odwołania, w których strony zarzuciły powyższej decyzji naruszenie prawa materialnego polegające na błędnej wykładni art. 3 ust. 4 i 5 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych poprzez niezastosowanie art. 3 ust. 5 tej ustawy i wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz ustalenie zobowiązania podatkowego na kwotę po [...] zł w stosunku do skarżących. Zdaniem skarżących, organ podatkowy w przypadku "przymusowej współwłasności ułamkowej w nieruchomości" powinien zastosować w drodze analogii przepis art. 3 ust. 5 i w konsekwencji ustalić zobowiązanie podatkowe w stosunku do każdego ze współwłaścicieli odrębnie. Ustosunkowując się do treści odwołania stron, organ podatkowy I instancji podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wskazując, iż "w decyzji podatkowej powinna być podana pełna wysokość ustalonego zobowiązania bez podziału kwoty podatku na poszczególnych współwłaścicieli stosownie do ich udziałów". Decyzją z dnia [...] r., znak:[...] , na skutek odwołania stron od powyższej decyzji organu I instancji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wskazało, że z akt sprawy wynika, iż A.N. oraz M.K. aktem notarialnym z dnia [...] r., Repertorium "A" Numer [...] , nabyli nieruchomość stanowiącą niezabudowaną działkę oznaczoną numerem [...] o powierzchni [...] m2 oraz udział w wysokości [...] części w działce niezabudowanej oznaczonej numerem ewidencyjnym [...] o powierzchni [...] ha, stanowiącej drogę wewnętrzną, położoną w obrębie ewidencyjnym nr [...] Z., gmina W.. Dalej organ wskazał, że z aktu notarialnego wynika również, iż w stosunku do działki nr [...] Burmistrzowi W. przysługiwało prawo pierwokupu, jednakże Burmistrz z prawa tego nie skorzystał, o czym poinformował pismem z dnia [...] r., znak:[...] . Zgodnie z brzmieniem art. 3 ust. 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych podmiotami, na których ciąży obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości, są m.in. osoby fizyczne będące właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych. Bezsporne jest, że skarżący są właścicielami nieruchomości położonej w Z., bowiem widnieją oni jako właściciele w ewidencji gruntów i budynków, nadto, faktu tego nie kwestionują. Stosownie natomiast do treści art. 21 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2005 r. Nr 240, poz. 2027 ze zm.) podstawę wymiaru podatków stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków. Stanowiąca własność podatników działka nr [...] położona w Z., obręb nr [...] gmina W., zgodnie z ewidencją gruntów i budynków, posiada symbol użytku "dr". Uwzględniając powyższe, a także brzmienie obowiązujących na terenie gminy W.w dacie wydania zaskarżonej decyzji przepisów uchwał regulujących kwestie związane z wysokością podatków od nieruchomości uznać należy, iż organ podatkowy I instancji w sposób zgodny z prawem dokonał wymiaru podatku od wyżej wskazanej nieruchomości. W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że przedmiotowa nieruchomość pozostaje we współwłasności wyżej wskazanych osób. Skarżący podnoszą natomiast, iż ich zdaniem, organ podatkowy I instancji winien był zastosować przepis art. 3 ust. 5 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych i w konsekwencji wydać decyzje ustalające wysokość podatku od nieruchomości, stanowiącej drogę wewnętrzną, odrębnie w stosunku do każdego ze współwłaścicieli, uwzględniając w tych decyzjach wysokość posiadanych przez współwłaścicieli udziałów. Zarzut ten – zdaniem organu II instancji - uznać należy za niezasadny, ponieważ wymierzenie podatku w odniesieniu do wszystkich współwłaścicieli nieruchomości w tej samej wysokości, niezależnie od ilości i wielkości posiadanych udziałów, znajduje oparcie w art. 3 ust. 4 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, zgodnie z którym jeżeli nieruchomość lub obiekt budowlany stanowi współwłasność lub znajduje się w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, to stanowi odrębny przedmiot opodatkowania, a obowiązek podatkowy od nieruchomości lub obiektu budowlanego ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach lub posiadaczach, z zastrzeżeniem ust. 5. Organ wyjaśnił przy tym pojęcie solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe wskazując, że art. 91 Ordynacji podatkowej stanowi, iż do odpowiedzialności tej stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dla zobowiązań cywilnoprawnych. Regulację prawną solidarności zobowiązań dłużników zawierają przepisy art. 366 i 368 kc. Zgodnie z ich treścią kilku dłużników może być zobowiązanych w ten sposób, że wierzyciel może żądać całości lub części świadczeń, wg swego uznania, od wszystkich dłużników łącznie, tylko od kilku z nich, bądź od każdego z osobna. Zaspokojenie zaś wierzyciela przez któregokolwiek dłużników wymaga zwolnienia pozostałych. Organ II instancji wskazał przy tym, że postępowanie podatkowe i decyzja w przedmiocie opodatkowania podatkiem od nieruchomości pozostającej we współwłasności ma obejmować zakresem podmiotowym (strony postępowania, adresaci decyzji) wszystkich współwłaścicieli. Wszyscy oni bowiem są solidarnie odpowiedzialni za zobowiązanie podatkowe, pod warunkiem wszakże doręczenia im decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego. Ustawodawca od zasady wyrażonej w art. 3 ust. 4 nie przewiduje innych wyjątków, poza tym, który wskazany został w ust. 5 tego artykułu, zgodnie z którym jeżeli wyodrębniono własność lokali, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości od gruntu oraz części budynku stanowiących współwłasność ciąży na właścicielach lokali w zakresie odpowiadającym częściom ułamkowym wynikającym ze stosunku powierzchni użytkowej lokalu do powierzchni użytkowej całego budynku. W niniejszej sprawie zatem nie jest możliwym zastosowanie cyt. przepisu, nie ma tu bowiem mowy o własności wyodrębnionych lokali, z kolei organ podatkowy nie jest uprawniony do stosowania analogii, w szczególności nie można stwierdzić, że w sprawie istnieje "luka prawna", ponieważ przepisy ustawy o podatkach i opłatach lokalnych wyraźnie wskazują, na jakich zasadach organ podatkowy zobligowany jest wydać decyzję określającą wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości pozostającej we współwłasności (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 października 2007 r., sygn. akt I SA/Po 1114/06, z dnia 4 sierpnia 2010 r., sygn. akt III SA/Po 206/10). Bez znaczenia pozostaje przy tym fakt, że współwłaściciele nie znają się wzajemnie. Również wykracza poza ramy postępowania podatkowego kwestia związana z regresem stron, które uiściły podatek, w stosunku do pozostałych, które tego nie uczyniły. W konkluzji Kolegium stwierdziło, że decyzja z dnia [...] r. wydana z upoważnienia Burmistrza W. w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości stanowiącej działkę o numerze ewidencyjnym [...] nie narusza obowiązującego prawa. Powyższą decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. doręczyło A.N, M.K. oraz Burmistrzowi W.. Na powyższą decyzję M.K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę, w której wnosi o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając organowi naruszenie przepisów prawa materialnego polegającym na błędnej wykładni art.3 ust.4 i 5 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych poprzez niezastosowanie ustępu 5 tegoż przepisu, wskazując przy tym, że ustalone decyzją Burmistrza W. z dnia[...] r. zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości za 2011 rok w kwocie [...] zł winno wynosić jedynie [...] zł, co odpowiada [...] udziału skarżącego jako podatnika we współwłasności nieruchomości w Z.. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, a także ustalenie, że decyzja organu dotknięta jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c i pkt 2 p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając sprawę według kryterium legalności zaskarżonej decyzji, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych powodów niż wskazała strona skarżąca. Według składu orzekającego w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania ze strony organu II instancji. Podkreślenia zatem wymaga, że istota zarzutów skarżącego w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy organ prawidłowo dokonał wymiaru podatku od nieruchomości za 2011 rok, stanowiącej współwłasność, a tym samym istota sprawy przesądza, że w tej materii winni wypowiedzieć się wszyscy współwłaściciele nieruchomości, gdyż sprawa ta dotyka ich interesu prawnego. Jak słusznie organ II instancji zauważył w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji "postępowanie podatkowe i decyzja w przedmiocie opodatkowania podatkiem od nieruchomości pozostającej we współwłasności ma obejmować zakresem podmiotowym (strony postępowania, adresaci decyzji) wszystkich współwłaścicieli. Wszyscy oni bowiem są solidarnie odpowiedzialni za zobowiązanie podatkowe, pod warunkiem doręczenia im decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego". W świetle przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r., nr 8, poz. 60 z późn. zm.), a w szczególności art. 123 strony mają prawo do udziału w każdym stadium postępowania. Jak wynika z akt sprawy, organ podatkowy I instancji doręczył wszystkim osobom będącym współwłaścicielami nieruchomości w Z. (obejmującej działkę[...] ) decyzję w sprawie podatku od nieruchomości za rok 2011. Organ odwoławczy zaś doręczył zaskarżoną decyzję jedynie dwóm współwłaścicielom nieruchomości, tj. A.N i M.K. jako skarżącym oraz organowi I instancji - Burmistrzowi W., uniemożliwiając tym samym udział w sprawie wszystkich pozostałych stron postępowania, którymi są wszyscy współwłaściciele nieruchomości w Z. wskazani w pkt 3 -56 uzasadnienia zaskarżonej decyzji, a o czym świadczy końcowy zapis zaskarżonej decyzji w przedmiocie wskazania osób otrzymujących tę decyzję. Tym samym organ odwoławczy naruszył w toku postępowania prawo, uniemożliwiając tym samym podatnikowi jako stronie postępowania, tutaj wszystkim współwłaścicielom nieruchomości w Z. , obronę swoich interesów, do którego to prawa strona jest uprawniona na każdym etapie postępowania. Czynny udział stron w każdym stadium postępowania gwarantują przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, a w szczególności art. 123, zgodnie z którym organ podatkowy zobowiązany jest zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania. "Czynny udział" strony w postępowaniu wyraża się w tym, że strona ma nie tylko prawo być obecna przy czynnościach postępowania wyjaśniającego, ale również mieć wpływ na ustalenie faktycznego stanu sprawy, m. in. poprzez składanie wniosków dowodowych lub nowych dowodów (zob. wyrok NSA z dnia 28-03-2001 r., III SA 1672/00). Pomimo obowiązku wynikającego z art. 123 Ordynacji podatkowej, organ odwoławczy nie zapewnił w postępowaniu udziału wszystkim współwłaścicielom nieruchomości. W tej sytuacji przedwczesne jest merytoryczne rozpoznawanie istoty skargi w sytuacji naruszenia przez organ przepisów postępowania poprzez brak wezwania do udziału w sprawie osób, które brały udział w postępowaniu przed organem I instancji, zaś wynik postępowania sądowego dotyka ich interesu prawnego, gdyż są współwłaścicielami nieruchomości, która jest przedmiotem zarzutów skarżącego co do wymiaru zobowiązania podatkowego w przedmiocie podatku od nieruchomości. Brak wezwania wszystkich współwłaścicieli nieruchomości do udziału w sprawie w efekcie spowodowało naruszenie prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, stosownie do art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji Podatkowej zgodnie z którym wznawia się postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Wobec tego, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem wyżej wskazanych przepisów, Sąd działając na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit b p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art.200 w związku z art. 205 §1 p.p.s.a.