I SA/Sz 521/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w osobie: Referendarza Sądowego Aleksandry Jawoszek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 października 2007 r. wniosku E. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku rolnym za 2006 r. p o s t a n a w i a: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Skarżący, E.K., odpowiadając na wezwanie Sądu do uiszczenia opłaty sądowej w kwocie 500 zł, od wniesionej skargi, złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku E.K. podniósł, że klęska suszy w 2006 r. spowodowała utratę spodziewanych dochodów i przyniosła straty, na dowód czego przedłożył w załączeniu protokoły strat poniesionych w gospodarstwie w latach 2005, 2006, zatwierdzonych przez Wojewodę. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wnioskodawca wskazał, że we wspólnym gospodarstwie pozostaje wraz z dwoma córkami : K.K. (ur. 1984 r.) i I.K. (ur. 1988 r.), posiada mieszkanie o pow. 60 m kw, (adaptowane z pomieszczeń socjalnych w budynku gospodarczym) oraz nieruchomość rolną o pow. 164,55 ha, w tym dzierżawy o pow. 105,17 ha, nie posiada zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.). Jest natomiast właścicielem samochodu osobowo-ciężarowego marki Hyundai, ciągnika rolniczego, kombajnu zbożowego, maszyn rolniczych niezbędnych do uprawy roli. Wnioskodawca podał, że jego córki nie posiadają majątku. W rubryce urzędowego formularza dotyczącej dochodów, E.K. wskazał, że uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego, bez wskazania ich wysokości. W swoim wniosku, skarżący wymienił także zwolnienia lekarskie potwierdzające niezdolność do pracy w okresach: - od 7.10.2006 r. do 11.11.2006 r., - od 9.01.2007 r. do 22.01.2007 r., - od 23.01.2007 r. do 21.02.2007 r., - od 27.02.2007 r. do 28.03.2007 r., - od 29.03.2007 r. do 27.04.2007 r. Do wniosku skarżący załączył Kartę informacyjną leczenia szpitalnego [...] w okresie od 7.10.2006 r. do 13.10.2006 r. oraz kserokopie wyżej wymienionych zaświadczeń lekarskich wystawionych przez lekarza. Wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony na urzędowym formularzu powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym ( ... ) (art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153 poz. 1270, ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a), jeżeli jednak oświadczenie strony zawarte w w/w wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodu lub stanu rodzinnego ( art. 255 powołanej ustawy ). W związku z przysługującym uprawnieniem, wynikającym z w/w art. 255 cyt. ustawy, Sąd wezwał skarżącego pismem z dnia 17 sierpnia 2007 r. do przedłożenia dodatkowych dokumentów potwierdzających przedstawioną sytuację oraz uzupełniających dane, tj. - dodatkowego oświadczenia o stanie rodzinnym: czy nadal pozostaje w związku z małżeńskim, czy mieszka z małżonką – D.K., czy istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, wraz z dokumentami potwierdzającymi te okoliczności, czy wraz ze skarżącym zamieszkują jego dzieci, czy są osobami uczącymi się, czy pracują, czy pozostają w związkach małżeńskich, - oświadczenia skarżącego o stanie majątkowym pozostałych osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe: małżonki i dzieci oraz o wysokości uzyskiwanych przez powyższe osoby dochodów, - aktualnego wykazu wydatków na konieczne utrzymanie skarżącego i pozostałych członków rodziny wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy, - oświadczenia o wysokości osiąganych przez skarżącego dochodów (strat) z gospodarstwa rolnego w 2006 r. i od początku 2007 r., - zaświadczenia z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, iż skarżący E.K. jest producentem rolnym oraz informacji o wysokości, uzyskanych przez wyżej wymienionego, dopłat do gospodarstwa rolnego w latach 2005 – 2007, - odpisu rocznego zeznania podatkowego za 2006 r. żony skarżącego – D.K. wraz z potwierdzeniem złożenia w urzędzie skarbowym, - dokumentu potwierdzającego, czy D.K. w miesiącach od stycznia do sierpnia 2007 r. dokonała i w jakiej wysokości wpłat należnego podatku (zaliczki) dochodowego od osób fizycznych oraz w jakiej stawce (zaświadczenie z właściwego urzędu skarbowego lub dowody wpłaty), - wykazu posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę oraz pozostałych członów rodziny prowadzących wspólne gospodarstwo domowe rachunków bankowych oraz wyciągów z ich stanem z ostatnich trzech miesięcy. tj. za okres od 17 maja 2007 r. do 17 sierpnia 2007 r. w terminie 14 dni od doręczenia niniejszego wezwania, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. E.K., wykonując zobowiązanie Sądu z dnia 17 sierpnia 2007 r., złożył oświadczenie z dnia 3.09.2007 r., w którym wyjaśnił (w związku z wynikającą z akt sprawy informacją, iż pozostaje w związku małżeńskim), iż z małżonką – D.K. posiada rozdzielność majątkową (do oświadczenia załączył akt notarialny z dnia 26.08.2004 r.), nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Wskazał również, że na jego utrzymaniu pozostają uczące się córki. Córka K. studiuje na dwóch kierunkach w W. Przeciętnie na utrzymanie córki studiującej medycynę (m.in. opłacenie stancji) strona przekazuje jej kwotę ponad 2.000 zł. Natomiast utrzymanie drugiej córki I. to kwota 1.000 zł. Skarżący podniósł, że w związku z trwającym okresem wakacyjnym nie jest w stanie przedstawić stosownych zaświadczeń (wskazując na zaświadczenia przedłożone w trakcie postępowania administracyjnego). Podał, iż swoje i córek utrzymanie wynosi go łącznie ok. 3500 zł. E.K. podniósł także, że ponosi znaczne wydatki na leczenie, co udokumentował załączonymi kserokopiami faktur na leki. Przedstawił także zestawienie kosztów związanych z prowadzonym gospodarstwem rolnym i swoim utrzymaniem, załączając do niego faktury i rachunki, obejmujące okres od stycznia do lipca 2007 r., w którym wymienił wydatki na: - środki ochrony roślin w kwocie 60.035,50 zł, - nawozy w wysokości 17.033,63 zł, - oleje i paliwa w wysokości 41.231,12 zł, - energię elektryczną w wysokości 2.030,12 zł, - ubezpieczenie upraw za 2007 r. w kwocie 1.241,00 zł, - materiały budowlane na pokrycie obiektu gospodarstwa w kwocie 23.307,44 zł, - telefony: stacjonarny i komórkowy w kwocie 1.840,46 zł, - składki KRUS za 3 kwartały (po 252 zł) w wysokości 753 zł, - koszty remontów parku maszynowego, części zamienne, naprawy – 3.000 zł miesięcznie, za okres 8 miesięcy w kwocie 24.000 zł, - podatek rolny za 2007 r. w kwocie 12.041,00 zł, - leczenie i leki w kwocie 1.043,21 zł, - wodę w kwocie 640,38 zł, - kwalifikowany materiał siewny w kwocie 1.920 zł co łącznie wyniosło w tym okresie 187.116,87 zł. Wnioskodawca nadesłał także odpisy decyzji z dnia [...] i z [...] Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. o przyznaniu płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2005 i 2006, w kwotach 15.867,90 zł i 15.798,99 zł oraz o przyznaniu płatności bezpośredniej do gruntów rolnych z dnia 22.02.2006 r. i z dnia 8.12.2006 r. na rok 2005 i 2006 w kwotach 84.499,14 zł i 99.127,72 zł. E.K. nie przedłożył natomiast odpisu rocznego zeznania podatkowego za 2006 r. swojej żony, prowadzącej działalność gospodarczą, ani też dokumentów dotyczących dochodów uzyskanych przez nią od początku 2007 r., czy też popartego dokumentami oświadczenia w zakresie stanu cywilnego córek i oświadczenia o wysokości osiąganych dochodów z gospodarstwa rolnego w 2006 r. i 2007 r., jak również wykazu i wyciągów z posiadanych przez skarżącego, jego małżonkę oraz pozostałych członków rodziny prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, rachunków bankowych. W związku z tym, że skarżący w swoim wniosku wskazał na dokumenty dotyczące jego sytuacji, złożone w postępowaniu przed organem podatkowym, Sąd, po ich przeanalizowaniu załączył do niniejszego postępowania część z nich, a mianowicie: - zaświadczenie Burmistrza Miasta i Gminy B. z dnia [...] o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej dotyczące żony skarżącego D. K., z którego wynika, iż od powyższej daty prowadzi ona działalność gospodarczą między innymi w zakresie transportu pojazdami specjalizowanymi, wynajmu, naprawy pojazdów, budowy dróg, usług związanych z uprawami rolnymi, sprzedaży kwiatów, roślin, nasion, nawozów, zboża, pasz dla zwierząt, chowu i hodowli bydła, uprawy rolnej, itp. - zaświadczenie Zespołu Szkół im. [...] w P. z dnia 19.01.2007 r. dotyczące córki skarżącego I.K., zaświadczające, iż w roku szkolnym 2006/2007 była uczennicą 3 klasy Liceum Ogólnokształcącego, - zestawienie miesięcznych wydatków na utrzymanie I.K., z którego wynika, iż na wyżywienie, opłatę za internat, telefon, pomoce szkolne, odzież, obuwie, kosmetyki, środki higieniczne, leki, skarżący wydaje kwotę 1.000 zł, - dwa zaświadczenia Akademii Medycznej w W. z dnia 17.01.2006 r. dotyczące K.K., zaświadczające, iż w roku akademickim 2006/2007 była studentką IV roku Wydziału lekarskiego i II roku Fizjoterapii, - zestawienie miesięczne wydatków na utrzymanie K.K., z którego wynika, iż na zakwaterowanie, wyżywienie, bilety komunikacji, dojazdy do domu, telefon, podręczniki, pomoce naukowe, leki, środki higieniczne, kosmetyki skarżący wydaje kwotę 1.715,00 zł, - zaświadczenia Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia 29.09.2006 r., potwierdzające, że skarżący w 2006 roku nie korzystał z pomocy społecznej, - wyciąg z rachunku bankowego D. i E.K. prowadzonego przez Bank Spółdzielczy w B. z okresu 1.01.2006 r. do 5.10.2006 r., z którego wynika zaciągnięcie kredytu klęskowego w kwocie 80.000 zł, - dowód wpłaty składki na obowiązkowe ubezpieczenie rolnicze w kwocie 179 zł (za 3 kwartał 2006 r.) wystawiony na małżonkę D.K. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W powyższym przepisie mowa jest wyłącznie o wykazaniu takiej wyjątkowej sytuacji, w której osoba bezrobotna, niepobierająca zasiłku, ze względu na okoliczności życiowe jest pozbawiona całkowicie środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe, jej sytuacja bytowa jest zachwiana w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie samodzielnie lub z pomocą innych osób lub instytucji, w żaden sposób minimum warunków socjalnych. Przyznanie prawa pomocy uzasadniają przede wszystkim takie nadzwyczajne okoliczności np. jak stan zdrowia, sytuacja osobista, rodzinna, wiek, zawód, które w sposób obiektywny uniemożliwiają wykorzystanie swej zdolności zarobkowej, albo wyłączają korzystanie z niej z innych przyczyn społecznie uzasadnionych. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, nie wykazał bowiem, że znajduje się w wyżej opisanej sytuacji. Podkreślić raz jeszcze należy, że przesłanki przyznania prawa pomocy odnoszą się jedynie do należycie udokumentowanej sytuacji finansowej i rodzinnej wnioskodawcy, a skarżący nie wykonał z należytą starannością zobowiązania Sądu do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Przede wszystkim należy wskazać, że skarżący, w swoim wniosku podaje szereg istotnych informacji dotyczących jego sytuacji majątkowej i osobistej, pomijając najistotniejszą, tj. dotyczącą wysokości uzyskiwanych dochodów z prowadzonego gospodarstwa rolnego, pomimo wezwania Sądu w tym zakresie. Jak wynika, z przedstawionych dokumentów, dotyczących ponoszonych wydatków na jego utrzymanie (rocznie ok. 187 tys. zł) jest to gospodarstwo o znacznych rozmiarach, co również potwierdza wysokość przyznanych skarżącemu dopłat unijnych na rok 2005 (decyzje z roku 2006) w kwocie 100.298,13 zł, a na 2006 (decyzje wydane w 2007 r.) w kwocie 114,995,62 zł. Nie sposób zatem jest ocenić, czy wysokość tych dochodów w zestawieniu z koniecznymi wydatkami na utrzymanie rodziny skarżącego jest niewystarczająca na zabezpieczenie kwoty 500 zł, należnej na tym etapie postępowania tytułem kosztów sądowych i może spowodować zachwianie sytuacji bytowej rodziny, prowadząc do jakiegoś uszczerbku w ich utrzymaniu. Wnioskodawca nie przedłożył także żadnych dokumentów dotyczących swojej małżonki, z którą wprawdzie posiada rozdzielność majątkową, ale zdaniem Sądu nie jest to okoliczność zwalniająca skarżącego z obowiązku przedstawienia informacji w tym zakresie. Należy wskazać, iż Sąd decydując o przyznaniu prawa pomocy, winien brać pod uwagę nie tylko sytuację majątkową wnioskodawcy, ale również możliwości finansowe współmałżonka oraz innych osób z rodziny zobowiązanych do alimentacji. Zdaniem Sądu małżonkowie mają obowiązek - wynikający z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - wzajemnej pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych, a obowiązek ten istnieje niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego. Pozostawanie wnioskodawcy we wspólnym gospodarstwie domowym ze współmałżonkiem, usprawiedliwia ocenę możliwości płatniczych w odniesieniu do sytuacji majątkowej całej rodziny. Jak wynika z orzecznictwa, takie stanowisko prezentowane jest również wobec małżonków wnioskodawców nie prowadzących od lat wspólnego gospodarstwa domowego, mieszkających oddzielnie – pozostających w tzw. separacji faktycznej. W związku z powyższym, oceniając przedłożone oświadczenie o stanie rodzinnym, z którego wynika, iż strona pozostaje w związku małżeńskim, ale nie mieszka z żoną – D. K. należało uznać, iż brak informacji o jej stanie majątkowym oraz wysokości uzyskiwanych dochodów z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej (podanych choćby w przybliżeniu), nie pozwala stwierdzić, czy poniesienie kosztów sądowych również przy pomocy małżonki jest niemożliwe, spowoduje zachwianie sytuacji bytowej strony i ich wspólnych dzieci. W tym miejscu należy także wskazać, że strona nie podała także istotnej informacji, mającej wpływ na ocenę sytuacji materialnej rodziny, dotyczącej stanu cywilnego swoich córek oraz odnośnie tego, czy prowadzą z kimś wspólne gospodarstwo domowe. Niezależnie od powyższego należy zwrócić uwagę na posiadany przez E.K. majątek w postaci nieruchomości rolnej związanej z prowadzoną działalnością rolniczą, obejmującą obszar o pow. 168,09 ha. Już samo posiadanie takiego majątku (dotowanego ze środków unijnych i krajowych) stanowi przecież zabezpieczenie sytuacji materialnej rodziny. Sąd podziela stanowisko wyrażone w orzeczeniu z 20.10.2004 r., sygn. akt FZ 454/04, iż posiadanie składników majątkowych nie wskazuje na to, iż wnioskodawca znajduje się niedostatku. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (mieszkania, gruntu rolnego) w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Końcowo zauważyć także należy, że powoływane się przez wnioskodawcę na klęskę suszy i poniesione straty w uprawach, nie kwestionując nadzwyczajnego charakteru tych okoliczności (na marginesie - w związku z którą strona otrzymała preferencyjny kredyt w kwocie 80 tys. zł, który przecież spłaciła w 2006 r.) oraz znaczne nakłady na prowadzone gospodarstwo rolne, to okoliczności, które zdaniem Sądu, stanowią zwyczajne ryzyko związane z prowadzeniem działalności rolniczej i nie mogą samodzielnie przesądzać o zasadności wniosku o przyznanie pomocy prawnej. Biorąc zatem pod uwagę całokształt okoliczności wynikających z akt sprawy, dotyczących sytuacji rodzinnej i majątkowej, należało stwierdzić, że wnioskodawca nie wykazał, iż nie stać go na poniesienie pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny, dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało odmówić przyznania prawa pomocy.