I SA/Sz 523/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marzena Kowalewska Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.) Sędzia WSA Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 września 2015 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 20 lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie podziału kwoty uzyskanej z egzekucji oddala skargę. Naczelnik Urzędu Skarbowego w M., będący organem egzekucyjnym w zakresie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, prowadził egzekucję wobec majątku Przedsiębiorstwa [...] Spółki z o.o. w likwidacji na podstawie wystawionych tytułów wykonawczych następujących wierzycieli: Naczelnika Urzędu Skarbowego w M., Burmistrza Miasta i Gminy P. Burmistrza Miasta i Gminy w M. oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Sz. Inspektorat w M. W toku prowadzonej egzekucji organ egzekucyjny, zawiadomieniami z dnia 22.11.2013 r., 13.12.2013 r. oraz 14.08.2014 r. dokonał zajęć wierzytelności zobowiązanej z tytułu najmu pomieszczeń u dłużnika zajętej wierzytelności tj. [...], , z siedzibą w M. przy ul. [...]. Do przedmiotowej wierzytelności egzekucję w trybie sądowym skierował również komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w M. Postanowieniem z dnia [...] r. sygn. akt I Co [...] Sąd Rejonowy w M. rozstrzygnął, iż dalszą egzekucję z zajętego prawa ma prowadzić komornik sądowy. Z kolei w wyniku złożonego zażalenia Sąd Okręgowy w Sz. Wydział II Cywilny Odwoławczy, postanowieniem z dnia [...] r. sygn. akt II Cz [...] zmienił powyższe rozstrzygnięcie i powierzył dalsze łączne prowadzenie egzekucji z przedmiotowej wierzytelności Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w M. Po poinformowaniu dłużnika zajętej wierzytelności o prawomocnym rozstrzygnięciu zbiegu egzekucji administracyjnej z sądową do zajętego prawa majątkowego, w dniu 21.11.2014 r. na konto organu egzekucyjnego wpłynęła kwota [...] zł tytułem realizacji zajęcia wierzytelności pieniężnej przez [...] z siedzibą w M. W następstwie powyższego, Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. postanowieniem z dnia [...] r. znak: [...], na mocy art. 115 i art. 115a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zwanej dalej u.p.e.a., dokonał podziału kwoty [...] zł, uzyskanej z realizacji prawa zbywalnego stanowiącego wierzytelność pieniężną z tytułu najmu pomieszczeń przez [....] s.c. w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec [...] Spółki z o.o. w likwidacji (obecnie w upadłości). Na powyższe rozstrzygnięcie [...] Bank [...] w B. złożył zażalenie z dnia 09.12.2014 r., wnosząc o jego uchylenie oraz przyznanie w całości kwoty [...] zł skarżącemu jako wierzycielowi hipotecznemu, posiadającemu zabezpieczenie hipoteczne na nieruchomości dłużnika położonej w M. przy ul. [...]. Zdaniem skarżącego, wierzytelność z tytułu najmu pomieszczeń w [...] s.c. od momentu zajęcia nieruchomości w postępowaniu egzekucyjnym stanowiła przedmiot obciążenia hipoteką, a zatem w całości była należna skarżącemu z racji posiadanego zabezpieczenia hipotecznego. Strona uważa, iż komornik sądowy powinien był zająć z mocy prawa wszelkie należności czynszowe przypadające dłużnikowi od najemców bądź dzierżawców na rzecz egzekwującego wierzyciela hipotecznego. Tym samym nie zgodził się z dokonanym przez organ egzekucyjny podziałem kwoty uzyskanej z realizacji zajętej wierzytelności twierdząc, że w postępowaniu dotyczącym zbiegu egzekucji administracyjnej z sądową został bezprawnie pominięty mimo, iż składał odrębne wnioski o przeprowadzenie egzekucji sądowej ze spornej wierzytelności. Dyrektor Izby Skarbowej w Sz. wydał postanowienie z dnia [...] r. na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, zwanego dalej k.p.a., w związku z art. 18 u.p.e.a., którym uchylił w całości zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W ocenie organu odwoławczego, za nieprawidłowe należało uznać nieprzeprowadzenie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. postępowania wyjaśniającego w kierunku ustalenia kręgu wierzycieli cywilnoprawnych uprawnionych do uczestnictwa w podziale kwoty uzyskanej z egzekucji, wskutek wystąpienia zbiegu. W związku z tym nie zostały poczynione pełne ustalenia w zakresie istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, co uniemożliwiło rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Postanowienie to doręczono wszystkim wymienionym w postanowieniu uczestnikom postępowania. Na powyższe rozstrzygnięcie [...] Bank [...] w B., reprezentowany przez radcę prawnego E. K., złożył w dniu 26 marca 2015 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. W skardze zarzucono: 1. naruszenie art. 7, art. 77, art 80 i art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez niezgromadzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych, niezbędnych do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy; 2. naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie wobec braku wskazania przepisów postępowania, które organ pierwszej instancji naruszył oraz okoliczności, których wyjaśnienie ma istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy; 3. naruszenie art. 124 § 1 i § 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nie wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których oparł oraz przyczyn, powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz brak wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa; 4. naruszenie art. 130 § 1, art 108 w zw. z art. 123 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie przez organ pierwszej instancji i pominięcie odniesienia się do uchybienia przez organ drugiej instancji, polegającego na wypłacie sumy podlegającej podziałowi na podstawie nieostatecznego postanowienia organu pierwszej instancji nawet przed jego doręczeniem stronom, gdy przed upływem terminu do wniesienia odwołania istnieje zakaz wykonania postanowienia nieostatecznego przez organ egzekucyjny i w braku nadania postanowieniu rygoru natychmiastowej wykonalności; 5. brak zbadania przez Dyrektora Izby Skarbowej w Sz. przedmiotu zaskarżenia w granicach danej sprawy oraz brak ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w zażaleniu, które miało wpływ na wynik sprawy, czyli brak odniesienia się przez organ odwoławczy do zarzucanego: a) naruszenia przepisu art. 115 § 1 pkt 3 u.p.e.a., poprzez jego niezastosowanie do należności Banku [...] jako wierzyciela posiadającego wierzytelności zabezpieczone hipoteką, które ciążyły na nieruchomości przed dokonaniem w księdze wieczystej wpisu o wszczęciu egzekucji i brak przyznania należnej kwoty w kategorii III; b) naruszenia przepisu art. 115 § 2a u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie do należności o świadczenia uboczne objęte zabezpieczeniem hipotecznym wpisanym w księdze wieczystej na rzecz Banku [...] jako wierzyciela hipotecznego; c) przepisu art. 115 § 5 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, iż plan podziału dotyczy realizacji prawa zbywalnego, obciążonego, gdyż zgodnie z art. 929 § kpc rozporządzenia przedmiotami podlegającymi zajęciu razem z nieruchomością po ich zajęciu są nieważne; d) naruszenia przepisu art. 115 § 6 u.p.e.a. poprzez przyznanie w planie należności wierzycielom, których wierzytelności podlegają zaspokojeniu w dalszej kolejności i po zupełnym zaspokojeniu należności wcześniejszej kategorii, tj. Banku [...] w B., wobec braku wystarczających środków na zaspokojenie w całości wszystkich należności; e) pominięcie w postanowieniu dokładnego określenia nieruchomości, na której wynajmowane są pomieszczenia [...] spółki cywilnej, z podaniem jej księgi wieczystej, ustalenie zajęcia nieruchomości i Banku [...] w B. jako wierzyciela na którego rzecz zajęcie nieruchomości nastąpiło ze skutkiem wobec pożytków cywilnych rzeczy z tytułu umów najmu (art. 929 k.p.c. w związku z art. 88 ustawy o księgach wieczystych i hipotece); f) błędne określenie trzecio-dłużnika wobec braku posiadania osobowości prawnej przez spółki cywilne i konieczności wskazania przedsiębiorców, którzy taką spółkę na mocy umowy zawiązali. 6) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy a mianowicie przepisu art. 115 § 1 pkt 3 u.p.e.a., poprzez błędną jego wykładnię a w konsekwencji przyjęcie, że zajęta wierzytelność Przedsiębiorstwa [...] Spółki z o.o. w likwidacji z tytułu najmu nieruchomości nie stanowi należności objętej hipoteką; 7) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie przepisu art. 115 § 1 pkt 5 u.p.e.a., poprzez błędną jego wykładnię, a w konsekwencji przyjęcie, że wierzytelność zabezpieczona hipoteką może być zaspokojona jedynie w przypadku sprzedaży rzeczy (nieruchomości); 8) naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 88 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji jego niezastosowanie, co skutkowało przyjęciem przez organ, że wierzytelność Przedsiębiorstwa [...]Spółki z o.o. w likwidacji nie stanowi należności objętej hipoteką. Skarżący jednocześnie wniósł : 1) na podstawie art. 61 § 2 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej p.p.s.a. o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia w całości; 2) o zażądanie i dołączenie do akt niniejszego postępowania akt komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w M. L. W. KM [...] i Km [...] prowadzonych w sprawach egzekucyjnych z wniosku [...] przeciwko [...] Sp. z o.o. w likwidacji - na okoliczność wszczęcia egzekucji z nieruchomości dłużnika o KW nr [...] przez Bank [...] jako wierzyciela hipotecznego, pominięcia Banku [...] przy rozstrzyganiu zbiegu egzekucji sądowej z administracyjną i pominięcie tego faktu przez organy obu instancji, 3) o zażądanie i dołączenie do akt niniejszego postępowania akt Sądu Okręgowego w Sz. Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia 24.10.2014 r. sygn. akt II Cz [...] i poprzedzających go akt o sygn. I Co [...] Sądu Rejonowego w M. - na okoliczność pominięcia Banku [...]przy rozstrzyganiu zbiegu egzekucji sądowej z administracyjną i pominięcie tego faktu przez organy obu instancji, 4) na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c p.p.s.a., o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia, 5) na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. o uchylenie w całości poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. z dnia [...] r. ([...]) i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi, 6) na podstawie art. 200 p.p.s.a. o zasądzenie od Dyrektora Izby Skarbowej w Sz. na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przypisanych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Sz. wniósł o oddalenie skargi w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Skarga jest niezasadna. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie organu odwoławczego, wydane na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 144 k.p.a. Jak potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., organ odwoławczy może jedynie udzielić wskazówek co do zakresu postępowania dowodowego w pierwszej instancji. Nie może natomiast ingerować w rozstrzygnięcie sprawy przez ten organ. Przepis art. 138 § 2 k.p.a. zdanie drugie, pozostawia uznaniu organu odwoławczego wskazanie, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrywaniu sprawy przez organ pierwszej instancji. Z kolei z art. 138 § 2 k.p.a. nie wynika, by organ pierwszej instancji był związany poglądem prawnym, wyrażonym w uzasadnieniu decyzji kasacyjnej (por. np. wyrok WSA w Łodzi, z dnia 20 stycznia 2015 sygn. akt II SA/Łd 1094/14). Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących naruszenia przepisów postępowania poprzez niezgromadzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych, niezbędnych do dokładnego ustalenia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, należy wskazać, iż w istocie wskazując na naruszenie przepisów proceduralnych, strona zarzuca w treści skargi organom pierwszej i drugiej instancji, że nie wzięły pod uwagę, iż cała suma podziału uzyskana z egzekucji z wierzytelności z tytułu najmu pomieszczeń w [...] s.c. winna przypaść skarżącemu jako wierzycielowi hipotecznemu – co stanowi meritum sporu. Tymczasem podkreślić trzeba, że zaskarżone postanowienie ze względu na swój charakter, nie odnosi się do istoty sprawy i nie przesądza o jej wyniku. Z tego samego względu nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 124 k.p.a. Zgodnie z brzmieniem art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie; przy czym przekazując sprawę organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Jak wynika z analizy treści zaskarżonego postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej w Sz. stwierdził, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy uniemożliwił ocenę prawidłowości dokonanego przez organ egzekucyjny podziału kwoty uzyskanej z realizacji zajętego prawa stanowiącego wierzytelność pieniężną, do którego wystąpił zbieg egzekucji. Uznał, że wydanie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. postanowienia w trybie art 11 u.p.e.a., nie zostało poprzedzone przeprowadzeniem niezbędnego postępowania wyjaśniającego, mającego na celu ustalenie przede wszystkim kręgu podmiotów uczestniczących w podziale wyegzekwowanej kwoty. Jest to teza częściowo zbieżna ze stanowiskiem skarżącego. Organ odwoławczy wskazał, że ustalenia w tym zakresie organ pierwszej instancji oparł jedynie na wskazaniach komornika sądowego, zawartych w piśmie z dnia 24.11.2014 r. o sygn. Km [...]. Zauważył, że w aktach sprawy brak dowodów, które potwierdzałyby że w rozpatrywanej sprawie wystąpiły dalsze zbiegi egzekucji administracyjnej z sądową do zajętego prawa, co uzasadniałoby uwzględnienie w podziale kwoty uzyskanej z egzekucji pozostałych wierzycieli cywilnoprawnych, nie biorących udziału w rozstrzygnięciu zbiegu egzekucji administracyjnej z sądową do przedmiotowej wierzytelności pieniężnej. Należy wskazać, że zarówno skarżący jak i organ odwoławczy wskazują, że postanowienie sądu dotyczące zbiegu egzekucji do zajętej wierzytelności rozstrzyga jedynie w odniesieniu do administracyjnego postępowania egzekucyjnego oraz egzekucji sądowej prowadzonej z wniosku jednego wierzyciela cywilnoprawnego B. Cz. W zaskarżonym postanowieniu stwierdzono, iż organ pierwszej instancji w sposób nieuprawniony zaniechał powyższych ustaleń, a nadto nie zebrał w sposób prawidłowy dowodów stanowiących podstawę do zaliczenia sum przypadających do podziału wierzycielom cywilnoprawnych jako zwrot zaliczek tytułem poniesionych wydatków w egzekucji sądowej. Trafnie wskazał organ odwoławczy, że postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, a zatem organ odwoławczy nie może zastępować organu pierwszej instancji w zakresie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, które umożliwiłoby prawidłowe załatwienie sprawy. Postępowanie odwoławcze jest postępowaniem weryfikującym rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji i ewentualnie w niezbędnym zakresie uzupełniającym materiał dowodowy zgromadzony przed organem niższej instancji. Podejmowane w drugiej instancji czynności dowodowe nie mogą prowadzić do ukształtowania w postępowaniu odwoławczym podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, co do istoty sprawy, odmiennej od uznanej za udowodniona w pierwszej instancji, gdyż to w konsekwencji pozbawiłoby stronę prawa do zaskarżenia orzeczenia. Co za tym idzie nie może ono wchodzić w rolę postępowania administracyjnego ogólnego załatwiającego sprawę strony, ponieważ naruszałby to prawo strony do rzetelnej kontroli rozstrzygnięć organów niższego rzędu (por. wyrok NSA z dnia 29 listopada 2011 sygn. akt I OSK 2086/10). W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Dyrektor Izby Skarbowej w Sz. wskazał, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wymagał w znacznym stopniu uzupełnienia, a konieczny do wyjaśnienia przez organ pierwszej instancji zakres sprawy ma istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Wynikało to z naruszenia przepisów postępowania przez organ pierwszej instancji. Zgodzić należy się, że organ odwoławczy w zaskarżonym postanowieniu nie wskazał wprost, które z przepisów postępowania naruszył organ pierwszej instancji. Dopiero w odpowiedzi na skargę wskazał, iż były to art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Jednak brak wskazania tych przepisów w zaskarżonym postanowieniu organu odwoławczego, zdaniem Sądu nie miał wpływu na wynik postępowania, czyli na uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji wobec stwierdzonych braków w materiale dowodowym sprawy. Nadto organ odwoławczy wskazał też motywy jakimi kierował się przy podejmowaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. W związku z powyższym zarzut naruszenia art. 138 § 2 k.p.a., należy uznać za chybiony. Nie można się zgodzić, ze stroną, że w przypadku uchylenia zaskarżonego aktu przez organ odwoławczy aktem wydanym na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. organ pierwszej instancji jest związany nie tylko okolicznościami jakie należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, ale także ocenami prawnymi organu odwoławczego. Należy wskazać, że również w przywoływanym przez stronę wyroku NSA z dnia 21 lutego 2012 r., sygn.. akt II GSK 9/11 wyraźnie wyjaśniono, że następstwem wydania decyzji kasacyjnej jest powrót sprawy na drogę postępowania przed organem I instancji. Ponowne postępowanie, jakie się przed nim toczy nie jest dalszym ciągiem, ani "przedłużeniem postępowania" odwoławczego. Po uchyleniu decyzji przez organ odwoławczy na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. sprawa wraca do poprzedniego stanu i postępowanie przed organem pierwszej instancji toczy się od początku. Na nowo zostaje ustalony stan sprawy – zarówno faktyczny i prawny. Sąd nie podziela też zarzutów strony, iż zaskarżone postanowienie nie jest rozstrzygnięciem kasacyjnym, lecz przemawiającym za utrzymaniem w mocy zaskarżonego postanowienia. Decyduje o tym bowiem sentencja zaskarżonego postanowienia z której jasno wynika, że organ odwoławczy uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, nie zaś utrzymał je w mocy. Natomiast wskazywane przez skarżącego ustalenia prawne organu odwoławczego, które skarżący uznaje za nieprawidłowe i krzywdzące, jak już wielokrotnie w wskazywano nie wiążą organu pierwszej instancji ponownie rozpatrującego sprawę. Dlatego mając na uwadze powyższe i to, że organ odwoławczy wydając rozstrzygniecie na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. nie rozstrzygał o istocie sprawy, należy wskazać, że również wskazane w pkt 5-8 skargi kwestie dotyczące m.in. kolejności zaspokojenia poszczególnych wierzycieli uczestniczących w podziale kwoty uzyskanej z realizacji przedmiotowej wierzytelności, objęcia wierzytelności hipoteką, nie powinny były podlegać merytorycznej ocenie na tym etapie postępowania. Jakkolwiek organ odwoławczy, mimo braku takiej potrzeby, wyraził szereg poglądów prawnych dotyczących kwestii dotyczących meritum sporu, w tym prowadził polemikę ze stanowiskiem skarżącego co do charakteru prowadzonej egzekucji, to należy ponownie wskazać, że organ pierwszej instancji nie jest związany poglądami prawnymi w tej kwestii, wyrażonymi w zaskarżonym postanowieniu przez organ odwoławczy. Zdaniem Sądu nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 130, art. 108 w związku z art. 123 k.p.a. poprzez niezastosowanie przez organ pierwszej instancji i pominięcie odniesienia się do niego przez organ odwoławczy w sytuacji wypłacenia sumy podlegającej podziałowi na podstawie nieostatecznego postanowienia organu I instancji, któremu nie nadano rygoru natychmiastowej wykonalności. Wobec uchylenia zaskarżonego postanowienia ocena taka byłaby bowiem bezprzedmiotowa. Należy tu zauważyć, że przedmiotem skargi było postanowienie organu uchylające postanowienie organu pierwszej instancji, nie zaś czynność organu pierwszej instancji polegająca na wypłacie sumy podlegającej podziałowi. W takiej sytuacji zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Sz. należało uznać za nie naruszające prawa w stopniu powodującym konieczność jego uchylenia i z tych względów na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalono.