I SA/Sz 525/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Marzena Kowalewska po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 września 2013 r. wniosku S. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 25 kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji ustalającej wysokość stawki karty podatkowej na 2009 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. S. C. w piśmie z dnia 24 maja 2013 r. wniósł skargę na ww. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Odpowiadając na wezwanie Przewodniczącego Wydziału I do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości [...] zł od wniesionej skargi, zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając swój wniosek wskazał, że jest osobą bezrobotną, nie posiada żadnych oszczędności ani innych zasobów pieniężnych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z nim żona A. C. oraz czteroletni syn Ł. C. Jako posiadany majątek wykazał jedynie mieszkanie o pow. [...] m2, obciążone hipotecznie w związku ze spłatą kredytu. Wskazał także, że nie osiąga dochodów, a jego żona z tytułu umowy zlecenia otrzymuje miesięcznie kwotę ok. [...] zł. Wykonując wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów, obrazujących sytuację majątkową, Skarżący przedstawił oświadczenia S. C. i A. C. z dnia 8 sierpnia 2013 r., z których wynika, że nie posiadali kopii PIT-ów za rok 2012 oraz potwierdzeń ich złożenia w urzędzie skarbowym; dwa zaświadczenia ze Centrum Świadczeń z 8 sierpnia 2013 r., że A. B. (C.) oraz S. C. nie pobierali świadczeń rodzinnych i alimentacyjnych ani nie figurowali w ewidencji osób ubiegających się o te świadczenia, dwie kopie umowy zlecenia, tj. z dnia 2 czerwca 2013 r. i 1 lipca 2013 r. oraz rachunków za pracę zleconą wystawionych przez A. C. z dnia 3 lipca i 31 lipca 2013 r. na kwoty [...] zł i [...] zł, kopię aneksu do umowy kredytu hipotecznego w [...] Banku S.A. z dnia 11 października 2007 r. zaciągniętego w CHF oraz harmonogram spłat rat w wysokości [...] CHF oraz harmonogram spłat rat kredytu w BNP [...] Polska S.A. w kwocie [...] zł; pismo SM "K." informujące o wysokości opłat za mieszkanie obowiązujących w czerwcu i lipcu 2013 r. w kwocie [...] zł, kopie faktur za energię elektryczną z 26 czerwca 2013 r. na kwotę [...] zł i za gaz za lipiec 2013 r. na kwotę [...] zł, wyciąg z rachunku bankowego w Banku [...] za okres od 15 kwietnia 2013 r. do 12 sierpnia 2013 r.; zaświadczenie z dnia 8 sierpnia 2013 r. z którego wynikało, że S. C. nie figurował w rejestrze osób bezrobotnych oraz wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej z dnia 11 sierpnia 2013 r., w którym wskazano, że skarżący ma zawieszoną działalność gospodarczą od dnia 9 stycznia 2013 r. do dnia 8 stycznia 2015 r. Referendarz sądowy po rozpoznaniu wniosku skarżącego, postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2013 r. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sadowy wskazał, że na podstawie przedstawionych przez wnioskodawcę danych należało stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Analiza danych deklarowanych jako dochody w zestawieniu z wydatkami rodziny budziła bowiem wątpliwości co do ich rzetelności. Kierując się m.in. logiką i doświadczeniem życiowym, referendarz sądowy wskazał, że trzyosobowa rodzina dysponująca miesięcznym dochodem w wysokości ok. [...] zł (wg dokumentów w kwocie maksymalnie ok. [...] zł), bez dodatkowych źródeł utrzymania, nie byłaby w stanie ponosić łącznych wydatków w kwocie [...] zł (na opłaty i kredyty, bez kosztów wyżywienia). Natomiast skarżący wykazał, że wydaje więcej niż wykazany dochód, nie podając źródła pokrycia wydatków, co pozwalało uznać, że faktycznie dysponował kwotą większą niż podawał. W ocenie referendarza sądowego, miał dodatkowe możliwości finansowe, a twierdzenie to było uzasadnione zwłaszcza w kontekście dokonywanych na rachunek bankowy skarżącego w miesiącach kwietniu, maju, czerwcu, lipcu i sierpniu 2013 r. wpłat środków pieniężnych w kwotach [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł. Ponadto, referendarz sądowy dodał, że nie można ustalić w oparciu o podane przez skarżącego dane z jakiego źródła pokrywane były wydatki przewyższające wskazany dochód. Nie było też jasne skąd pochodziły dodatkowe wpłaty pieniężne na konto skarżącego. Świadczyło to o nierzetelności po stronie skarżącego w zakresie podania wszystkich źródeł dochodu i jego możliwości finansowych. Nie można przyznać prawa pomocy w sytuacji, w której skarżący stwierdził, że wydaje więcej niż wynosi wskazany przez niego dochód, z dokumentów wynikało zaś, że faktycznie dysponuje dodatkowymi środkami pieniężnymi poza wykazanymi. Skorzystanie ze zwolnienia jest prawem, jednakże wymaga po stronie wnioskodawcy należytego przedstawienia sytuacji majątkowej w tym finansowej jego i rodziny. Referendarz sądowy wskazał, że niespójność pomiędzy osiąganym dochodem a ponoszonymi wydatkami wyklucza przyznanie prawa pomocy. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej stopy życiowej, nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Skarżący od postanowienia referendarza sądowego wniósł sprzeciw, wskazując, że jest dla niego niezrozumiałe twierdzenie, że dane deklarowane jako dochody w zestawieniu z wydatkami rodziny budzą wątpliwości co do ich rzetelności. Wskazał, że z jego doświadczenia życiowego wynika, że jego rodzina nie jest jedyną rodziną w Polsce, która nie może utrzymać się i nie wynika to z lenistwa lub niechęci do pracy. Wnioskodawca oświadczył, że jest świadomy, iż powinien ponieść koszty postępowania, ale nie posiada środków finansowych na ich pokrycie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Stosownie do przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej: "p.p.s.a." w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Na mocy przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wstępie należy zaznaczyć, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie bowiem z tą zasadą, każdy skarżący, który wszczyna postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym, jest zobligowany z mocy ustawy do ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Z przytoczonej regulacji prawnej wynika także, że ustawodawca wprowadzając odstępstwo od ogólnej reguły, uzależnił prawo do skorzystania ze zwolnienia od ponoszenia kosztów postępowania od wykazania przez osobę ubiegającą się o to zwolnienie zaistnienia okoliczności, o których mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Użyty w tym przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, gdyż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów postępowania. Ogólnikowe stwierdzenie o trudnej sytuacji finansowej strony, nie jest wystarczającą przesłanką do uwzględnienia wniosku. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, że postanowienie referendarza wskutek wniesienia sprzeciwu, straciło moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez Sąd. W ocenie Sądu, wnioskodawca w nadesłanym urzędowym formularzu PPF oraz w przekazanych dokumentach nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych wydatków, należnych w związku z toczącym się postępowaniem sądowoadministracyjnym, tj. wpisu sądowego w wysokości 200 zł, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wprawdzie z oświadczenia skarżącego, złożonego na urzędowym formularzu PPF oraz z nadesłanych dokumentów wynika, że nie prowadzi działalności gospodarczej (została zawieszona do 8 stycznia 2015 r.) i nie osiąga żadnych dochodów, a miesięczne dochody jego żony w wysokości około [...] zł nie są wystarczające na zaspokojenie bieżących kosztów utrzymania, jednakże w ocenie Sądu wyjaśnienia te nie są wiarygodne bowiem mimo przewagi wydatków nad dochodami, wnioskodawca nie zalega z żadnymi opłatami, wszelkie należności są regulowane systematycznie. Sąd wskazuje, że przez zwrot "utrzymanie konieczne" rozumieć należy zapewnienie niezbędnego minimum środków finansowych i materialnych, które pozwolą na ponoszenie podstawowych i koniecznych kosztów wyżywienia, lekarstw, środków czystości i higieny oraz opłat związanych ze zwykłym korzystaniem z mieszkania (opłat za czynsz, wodę, prąd i gaz). Zatem wnioskodawca ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, winien wykazać, że nie jest w stanie uiścić kosztów postępowania bez poniesienia szkody w utrzymaniu koniecznym zarówno siebie jak i rodziny. Zauważyć należy, że wnioskodawca powinien przedstawić swoją sytuację w sposób rzetelny i zgodny z rzeczywistością. Jedynie bowiem w oparciu o pełną dokumentację, niebudzącą żadnych wątpliwości co do zgodności ze stanem faktycznym danych w niej zawartych, Sąd może ocenić czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty postępowania. Przedłożenie cząstkowej dokumentacji, z której wynika, że wnioskodawca wybiórczo przedstawił pewne informacje będzie skutkowało odmową przyznania prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca wykazał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i czteroletnim synem. Rodzina utrzymuje się jedynie z wynagrodzenia uzyskiwanego przez żonę w wysokości około [...] zł (według oświadczenia strony, a według przedłożonych dokumentów w wysokości około [...] zł). Natomiast miesięczne wydatki ponoszone na utrzymanie mieszkania (opłata za czynsz, energię elektryczną, gaz i telewizję) wynoszą około [...] zł oraz ratę kredytu około [...] zł, łącznie ponad [...] zł, przy czym wydatki te nie obejmują kosztów żywności, transportu, środków czystości, lekarstw itp. Jednakże należy zauważyć, że ponad połowę wykazanych wydatków stanowią koszty związane ze spłatą kredytów. Według Sądu, trudna sytuacja materialna spowodowana zaciąganiem kolejnych zobowiązań finansowych nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy, które jest formą wsparcia udzielonego ze środków pochodzących z Budżetu Państwa. W tym miejscu należy jeszcze raz podkreślić, że zwolnienie od ponoszenia kosztów jest przyznawane wyjątkowo, w sytuacji gdy skarżący z powodu uzasadnionego braku środków pieniężnych nie jest w stanie ich pokryć, a odmowa udzielenia mu pomocy, skutkowałaby ograniczeniem prawa do sądu. Jeżeli spłata jednego długu (kredytu) była dotkliwa dla skarżącego, to niezrozumiałe jest zaciągnięcie kolejnego długu. Ponadto, z zasad doświadczenia życiowego wynika, że zanim bank udzieli kredytu czy pożyczki, dokładnie i wnikliwie bada zdolność kredytową klienta, a zatem sprawdza czy pomimo wcześniej zaciągniętych pożyczek i kredytów, ponoszenia kosztów utrzymania mieszkania, żywności, ubrań, środków czystości oraz innych wydatków będzie możliwa terminowa spłata zadłużenia. W przypadku stwierdzenia, że zbyt niskie dochody klienta nie dają gwarancji terminowego spłacania rat kredytu, bank odmawia przyznania kredytu. Skoro banki znając sytuację finansową skarżącego, przyznały mu kolejne kredyty (o czym świadczy m.in. lista transakcji na rachunku w [...] bank, z którego są spłacane raty kredytów zaciągniętych w innych bankach – m.in. [...] Banku, [...] Banku), to uznały, że spłata rat w przyznanej wysokości nie będzie zagrażała jego egzystencji. Podkreślić należy, że skarżący nie wykazał, iż nieterminowo spłaca kredyty z powodu braku środków finansowych. W ocenie Sądu, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż jak słusznie podnosi się w orzecznictwie sądów administracyjnych, fakt spłacania zaciągniętego kredytu nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, albowiem zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 7 lutego 2006 r., sygnatura akt I OZ 83/06). Ponadto, na podstawie przedstawionych dokumentów stwierdzić należy, że uzyskiwane przez żonę wynagrodzenie nie jest jedynym dochodem rodziny, bowiem z przedłożonej listy transakcji w Millenium bank wynika, że na konto wnioskodawcy około 17. każdego miesiąca wpływały znaczne kwoty pieniężne, tj. ponad [...] zł ([...] zł, [...] zł, [...] zł). Ponadto, z przedłożonej dokumentacji wynika, że strona na bieżąca reguluje wszystkie płatności, nie zalega z uiszczaniem rat kredytów ani opłat związanych z utrzymaniem mieszkania. Skarżący nie wykazał także żadnych nadzwyczajnych okoliczności czy konieczności poniesienia znacznych wydatków, które uniemożliwiłyby mu terminowe ponoszenie opłat. Reasumując, wskazać należy, że S. C. nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku wykazania, że nie jest w stanie ponieść w całości kosztów postępowania. Wnioskodawca powołuje się jedynie na te okoliczności, które - w jego ocenie - mogą przemawiać na jego korzyść, tj. uzasadniać przyznanie mu prawa pomocy. Natomiast z przedłożonych dokumentów w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że ma on dodatkowe systematyczne wpływy środków pieniężnych na rachunek bankowy w wysokości pozwalającej na pokrycie wszelkich kosztów związanych z utrzymanie siebie i rodziny. Według Sądu powyższa okoliczność uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając powyższe na uwadze, należało na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzec jak na wstępie.