I SA/Sz 537/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Sędzia NSA - Zygmunt Chorzępa po rozpoznaniu w dniu [...] r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. B. na przewlekłość postępowania administracyjnego Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego postanawia: odrzucić skargę. W dniu [...] r. (data stempla pocztowego) skarżąca D. B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. skargę o naruszenie praw strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu administracyjnym bez nieuzasadnionej zwłoki. Powołując się na przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843) oraz orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia [...] r., sygn. akt III SPZP/05 wniosła o stwierdzenie, że w postępowaniu administracyjnym nastąpiła nieuzasadniona przewlekłość postępowania z winy Prezesa KRUS w S., na skutek naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki polegającej na nieuwzględnieniu dostarczonych dowodów, które miały istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Według skarżącej powyższe było powodem pozbawienia jej prawa do obrony i możności działania, co skutkuje nieważnością postępowania -art. 10 ust. 1 i 3, art. 15 ust. 2. W związku z powyższym skarżąca złożyła wniosek o stwierdzenie przewlekłości postępowania administracyjnego w sprawie dotyczącej wydania decyzji z dnia [...] r. nr [...] na skutek nieuzasadnionej zwłoki Prezesa KRUS. W piśmie uzupełniającym skargę z dnia [...] r. skarżąca, powołując się na liczne orzeczenia sądowe, podniosła, iż każda strona ma prawo do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji a postępowanie sądowe jest dwuinstancyjne. Wskazała także, iż w przypadku stwierdzenia przewlekłości postępowania strona ma prawo domagać się odszkodowania z tego tytułu. Podsumowując skarżąca wniosła o uznanie jej skargi na przewlekłość za uzasadnioną. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o oddalenie skargi zaś z ostrożności procesowej wniósł o jej odrzucenie z uwagi na to, iż zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego skarga na przewlekłość postępowania nie należy do kognicji sądu a pismo skarżącej nie jest również skargą na bezczynność organu. Odnosząc się merytorycznie do zarzutów skargi organ stwierdził, że postępowania dowodowe w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] r. nie przekroczyło przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego terminów. Ponadto organ zgodnie z wymogami kpa informował skarżącą o konieczności przesunięcia terminu wydania decyzji w sprawie w związku z czym argumentacja przedstawiona przez skarżącą jest nietrafna. Zarządzeniem sędziego z dnia [...] r. wezwano skarżącą do podania czy wniesiona przez nią do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. skarga z dnia [...] r., uzupełniona pismem z dnia [...] r., stanowi skargę na bezczynność Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w trybie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skargę w trybie art. 227 Kodeksu postępowania administracyjnego na działalność organu (Prezesa KRUS) w postaci przewlekłego załatwiania spraw czy też skargę na przewlekłość postępowania sądowoadministracyjnego prowadzonego w sprawie I SA/Sz 583/08 uregulowaną w ustawie z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843 ze zm.) - w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem przyjęcia, iż jest to skarga na przewlekłość postępowania administracyjnego. Poinformowano również stronę o treści art. 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W odpowiedzi skarżąca pismem z dnia [...] r. poinformowała, iż jej skarga dotyczy przewlekłości postępowania administracyjnego na skutek nieważności postępowania w związku z pozbawieniem jej prawa do obrony i możności działania poprzez zmianę warunków umownych bez wypowiedzenia, na skutek rozszerzenia żądania i wystąpienie z nowymi roszczeniami przeciwko osobie i rzeczy, które nie były objęte umową i tytułem wykonawczym. Dodatkowo skarżąca podkreśliła, iż na skutek przewlekłości postępowania bez uwzględnienia prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki i na podstawie przepisów ustawy poprzez niedostarczenie wezwania do zapłaty, od którego przysługiwał środek odwoławczy, a którego została pozbawiona, na skutek rażącego naruszenia prawa doszło do wyegzekwowania należności, które się od tej osoby i rzeczy nie należały. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje: Skarga D. B. nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Właściwość sądów administracyjnych została określona w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz.1270 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 3 § 1 wymienionej ustawy sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art. 3 § 2 cytowanej ustawy kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4a. Powyższe oznacza, że sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznawania spraw, które nie zostały wymienione w cytowanym przepisie. W szczególności nie jest on władny do rozpoznawania skarg w potocznym tego słowa znaczeniu na sposób funkcjonowania organów administracji publicznej. Należy wskazać, iż ustawa, na którą powołuje się skarżąca, tj. ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179 poz. 1843 ze zm.) nie może stanowić podstawy prawnej jej skargi. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy reguluje ona zasady i tryb wnoszenia oraz rozpoznawania skargi strony, której prawo do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki zostało naruszone na skutek działania lub bezczynności sądu lub prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze. Przepisy ustawy stosuje się odpowiednio, gdy na skutek działania lub bezczynności sądu albo komornika sądowego doszło do naruszenia prawa strony do przeprowadzenia i zakończenia bez nieuzasadnionej zwłoki sprawy egzekucyjnej lub innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (ust. 2). W przypadku uwzględnienia skargi sąd stwierdza, że w postępowaniu którego skarga dotyczyła, nastąpiła przewlekłość postępowania i na żądanie skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa sumę pieniężną w wysokości od [...] zł (art. 12 ust. 2 i 4). Zgodnie z art. 3 pkt 6 ustawy uprawnionym do wniesienia skargi jest w postępowaniu sądowadministracyjnym skarżący oraz uczestnik postępowania na prawach strony, zaś sądem właściwym do rozpoznania sprawy jest Naczelny Sąd administracyjny jeśli skarga dotyczy przewlekłości postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Należy wskazać, iż ustawa o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki nie ma zastosowania do postępowania prowadzonego przed organami niesądowymi Odnosi się to przede wszystkim do etapu postępowania przedsądowego, a więc postępowania przygotowawczego w procesie karnym oraz, jak w niniejszej sprawie, postępowania przed organami administracyjnymi. Jak wynika z treści skargi D. B. skarży przewlekłość postępowania administracyjnego prowadzonego przez Prezesa KRUS w związku z wydaniem decyzji z dnia [...] r. dotyczącej umorzenia odsetek z tytułu składek jednocześnie domagając się odszkodowania w przypadku takiego stwierdzenia. Należy wskazać, iż przewlekłość postępowania administracyjnego nie mieści się w kognicji sądów administracyjnych. W rozpoznawanej sprawie postępowanie administracyjne w zakresie rozpoznania wniosku o umorzenie należności z tytułu składek było prowadzone przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) jest on centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi właściwemu do spraw rozwoju wsi. Rozstrzygnięcie wydane przez organ o tak wskazanej pozycji ustrojowej jest zatem rozstrzygnięciem administracyjnym, a zgodnie z art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.) - powoływana dalej jako kpa - w postępowaniu poprzedzającym jego wydanie znajdą zastosowanie przepisy tego aktu. Uznać zatem należy, iż do postępowań w sprawach decyzji wydawanych przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stosować należy zasady wyrażone w kpa, w tym zasadę dwuinstancyjności postępowania oraz tryb właściwy dla centralnych organów administracji rządowej. Samodzielny tryb postępowania skargowego w dziale VIII kpa zasadniczo nie podlega regulacji tego kodeksu dotyczących jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego. Na zasadach określonych w art. 221 § 1 i następnych kpa w ramach prawa zagwarantowanego każdemu w Konstytucji RP petycje, skargi i wnioski mogą być składane do organów państwowych, organów jednostek samorządu terytorialnego, organów samorządowych jednostek organizacyjnych oraz do organizacji i instytucji społecznych. Tego właśnie rodzaju jest pismo skarżącej zawierające skargę na przewlekłość postępowania Prezesa KRUS. Tym samym skarga na nienależyte wykonywanie zadań przez właściwe organy czy też przewlekłe lub biurokratyczne załatwianie spraw, nie może stanowić podstawy zaskarżenia działania organu w trybie, o jakim mowa w przepisach ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bowiem określający zakres kognicji sądów administracyjnych przepis art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi możliwości takiej nie przewiduje. Pogląd ten jest słuszny tym bardziej, iż zgodnie z dyspozycją art. 228 kpa skargi składa się do organów właściwych do ich rozpatrzenia, a takim w niniejszej sprawie ( art. 229 pkt 9 kpa ) jest minister właściwy do spraw rozwoju wsi. Przepisy kpa przewidują tryb umożliwiający wniesienie przez stronę postępowania administracyjnego skargi przysługującej w każdym czasie wszystkim obywatelom we wszystkich sprawach i w stosunku do wszystkich ogniw aparatu państwowego i społecznego. Przedmiotem takiej skargi, zgodnie z art. 227 kpa mogą być wszelkie czynności prawne i faktyczne lub też brak czynności właściwych organów lub ich pracowników. W szczególności może nim być zaniedbanie lub nienależyte wykonywanie zadań przez właściwe organy albo przez ich pracowników, naruszenie praworządności, lub interesów skarżących, a także przewlekłe lub biurokratyczne załatwianie spraw. Tak wniesiona skarga uruchamia jednoinstancyjne postępowanie administracyjne o charakterze uproszczonym, kończące się czynnością faktyczną -zawiadomieniem (por. wyrok NSA z dnia [...] r., [...], niepublikowany) stosownie bowiem do art. 237 § 3 i art. 238 § 1 kpa formą załatwienia skargi jest zawiadomienie skarżącego. Zawiadomienie to nie stanowi jednak rozstrzygnięcia, aktu lub czynności, określonych w art. 3 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. A zatem skarga, o której mowa w art. 227 kpa, nie jest tożsama ze skargą, o której mowa w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jest ona bowiem odformalizowanym środkiem obrony i ochrony różnych interesów jednostki, które nie dają podstaw do żądania wszczęcia postępowania administracyjnego albo też nie mogą stanowić podstawy powództwa lub wniosku zmierzającego do wszczęcia postępowania sądowego. Skargi tego rodzaju są załatwione w samodzielnym jednoinstancyjnym postępowaniu uproszczonym, kończącym się czynnością faktyczną zawiadomienia skarżącego o sposobie załatwienia sprawy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia [...] r. (sygn. akt I OSK 457/2006, LexPolonica nr 408697) postępowanie ze skargi powszechnej ma charakter postępowania administracyjnego uproszczonego, w którym nie ma stron postępowania, nie wydaje się rozstrzygnięć adresowanych do skarżących, a tylko zawiadamia się ich o podjętych działaniach, nie ma toku instancji ani środków zaskarżenia. Postępowanie takie kończy się czynnością materialno-techniczną zawiadomienia skarżących o załatwieniu skargi. Odnosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż skarga wniesiona przez D. B. do tut. Sądu jest niedopuszczalna albowiem nie mieści się w kognicji Sądu. Jak to już wskazano wyżej do skargi tej nie będzie miała również zastosowania powoływana przez skarżącą ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. która dotyczy przewlekłości postępowania sądowoadministracyjnego i właściwym do jej rozpoznania jest Naczelny Sąd Administracyjny. Z wniesionej skargi wynika, iż skarżąca skarży przewlekłość postępowania administracyjnego prowadzonego przez Prezesa KRUS. W związku z powyższym skarżąca powinna wnieść skargę w trybie art. 227 kpa na przewlekłość postępowania Prezesa KRUS do organu wyższego stopnia właściwego do jej rozpoznania. Reasumując Sąd uznał, iż skarga D. B. na przewlekłość postępowania administracyjnego Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nie jest żadną ze spraw wymienionych w punktach 1 - 8 artykułu 3 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Oznacza to, iż sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Mając to na uwadze, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ww. ustawy, Sąd odrzucił jako niedopuszczalną powyższą skargę.