I SA/Sz 583/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Kazimiera Sobocińska, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.),, Sędzia WSA Kazimierz Maczewski, Protokolant Anna Kaliska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenie odsetek i należności głównej z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników wraz z kosztami upomnienia stwierdza nieważność decyzji w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników wraz z kosztami upomnienia. Decyzją z dnia [...] znak [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071, ze. zm.) i art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tj. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291)-dalej u.s.r., Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej KRUS) po rozpoznaniu wniosku D.B. o ponowne rozpatrzenie sprawy, wniesionego od decyzji z dnia [...] znak: [...] umorzył odsetki za okres od 1 kwietnia 1999 r. do 4 kwietnia 2002 r. w kwocie [...]. oraz w związku z wnioskiem strony z dnia 17 lipca 2008 roku odmówił umorzenia należności głównej za okres od 1 kwietnia 1999 r. do 4 kwietnia 2002 r. wraz z kosztami upomnień na kwotę [...]. W uzasadnieniu decyzji Prezes KRUS wskazał, że decyzją z dnia [...] nr [...] odmówił D.B. umorzenia odsetek od należności z tytułu nieopłacenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 3 kwartału 1998 r. do 4 kwartału 2002 r. w kwocie [...]. Dnia 5 grudnia 2007 r. Strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] Prezes KRUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Na powyższą decyzję D.B. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wyrokiem z dnia 5 czerwca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił przedmiotową decyzję wskazując, iż organ nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego, którego wynik dawałby podstawę do uznania, w kontekście zbadania ,,ważnego interesu" oraz ,,możliwości płatniczych skarżącego" tj. przesłanek określonych w art. 41 a ust. 1 pkt 1 u.s.r. Ponadto, zaskarżoną decyzją Prezes Kasy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, dotkniętą wadami w zakresie uzasadnienia faktycznego, czym naruszono art. 107 § 3 kpa. Sąd stwierdził naruszenie przez organ odwoławczy art. 7 kpa, oraz nie dopełnienie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa) a także oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa). W końcowej części uzasadnienia Sąd wskazał, iż rozpatrując sprawę ponownie organ rentowy przeprowadzi merytoryczne postępowanie w sprawie i mając do dyspozycji przepis art. 138 § 1 kpa rozważy, czy zachodzą przesłanki do zastosowania pkt 2 powyższego przepisu. W dniu 17 lipca 2008 r. wpłynął do organu wniosek skarżącej, w którym powołując się na ww. wyrok, wniosła o umorzenie należności głównej wraz z odsetkami. W odpowiedzi organ pismami z dnia 30 lipca 2008 r. powiadomił skarżącą, iż w związku z jej wnioskiem zostało wszczęte postępowanie wyjaśniające odnośnie umorzenia należności głównej natomiast jej wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, wniesiony od decyzji z dnia [...] dotyczący umorzenia odsetek będzie poddany ponownej ocenie. W dniu 17 września 2008 r. Prezes KRUS, działając jako organ II instancji, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wniesionego od decyzji z dnia [...] wydał wymienioną na wstępie decyzję, w której umorzył odsetki za okres od I kwartału 1999 r. do IV kwartału 2002 r. w kwocie [...] oraz odmówił umorzenia należności głównej za okres od pierwszego kwartału 1999 r. wraz z kosztami upomnień na kwotę [...] do czwartego kwartału 2004 r. na kwotę [...]. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ podał, że D.B. nieopłacanie składek na ubezpieczenie społeczne rolników uzasadniła swoją bardzo trudną sytuacją materialną i rodzinną. Przeprowadzona wizytacja w gospodarstwie płatnika w dniu 2 września 2008 r. potwierdziła bardzo trudną sytuację materialną Państwa B. Mając na uwadze powyższe Prezes KRUS stwierdził, że opłacenie aktualnie całego zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników (należności głównej wraz z odsetkami), mogłoby pozbawić D.B. możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, dlatego też postanowił umorzyć odsetki w wysokości wskazanej w zaskarżonej decyzji. Natomiast odnosząc się do wniosku o umorzenie całości należności składkowych Prezes KRUS wskazał, że posiadając i prowadząc gospodarstwo rolne o powierzchni powyżej 1 hektara przeliczeniowego, w przypadku Państwa B. była to umowa dzierżawy zawarta od 28 lutego 1998 r. do 30 listopada 2002 r. na powierzchnię gruntów 4,33 ha fizyczne, co stanowiło 1,96 ha przeliczeniowego, i nie podlegając ubezpieczeniu społecznemu z innego tytułu, płatniczka spełniała w okresie od 28 lutego 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. wraz z małżonkiem, w okresie od 1 listopada 2001 r. do 31 grudnia 2001 r. i od 16 kwietnia 2002 r. do 30 czerwca 2002 r., warunki do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy. Zadłużenie na koncie Państwa B. powstało w wyniku nie wywiązywania się przez nich z obowiązku opłacania składek na to ubezpieczenie w ustalonej wysokości i ustawowo określonym terminie. Prezes KRUS podkreślił, że Placówka Terenowa KRUS w G. systematycznie informowała D.B. o narastającym zadłużeniu. Wskazano, że Państwu B. wielokrotnie udzielano ulgi w spłacie zadłużenia w postaci zawieranych układów ratalnych: trzykrotnie rozkładano zaległości na raty i trzykrotnie z powodu niedotrzymywania warunków spłaty układy ratalne zostały zerwane. Ponadto w październiku 2005 r. Państwu B. umorzono odsetki za okres od 1998/1-2002/4 kw. w kwocie [...] pod warunkiem spłaty pozostałego zadłużenia w układzie ratalnym. Z powodu jednak nie wywiązania się z ustalonych zobowiązań umorzenie warunkowe odsetek zostało zerwane w dniu 20.11.2006r. Prezes KRUS wskazał również, że w dniu 28 lipca 2005 r. do Urzędu Skarbowego został skierowany tytuł wykonawczy na zaległości za okres od 1998/1 kw. do 1998/4 kw. wystawiony na J.B. Niniejszy tytuł ze względu na zawierane układy ratalne był dwukrotnie zawieszany. Z uwagi jednak na nie wywiązywanie się z ustalonych płatności dwukrotnie następowało wznowienie realizacji tytułu wykonawczego. W marcu 2008 r. tytuł został w całości wyegzekwowany przez Urząd Skarbowy. Następnie decyzją z dnia [...] D.B. po raz kolejny udzielono ulgi w spłacie zadłużenia w postaci rozłożenia zaległości za okres od 1 kwietnia 1999r. do 4 kwietnia 2002r. w kwocie [...] na 26 rat. Na poczet zawartego układu ratalnego dokonano jedynie wpłaty jednej raty, brak wpłaty kolejnych siedmiu rat. Pomimo tego układ nadal jest utrzymany. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego Prezes KRUS ustalił, że wysokość otrzymywanych świadczeń oraz ponoszonych wydatków Państwa B. wykazują możliwość zapłaty należności głównej, ponadto w okresie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników nie wystąpiły okoliczności w wyniku, których zobowiązana poniosła straty materialne, uzasadniające odstąpienie od opłacenia należnych składek; klęski żywiołowe lub inne nadzwyczajne zdarzenia losowe. D.B. w dniu 7 października 2008 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na powyższą decyzję, wnosząc o uchylenie. Skarżąca wskazała, że decyzja jest dla niej wysoce krzywdząca i pozostaje w oczywistej sprzeczności ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym oraz ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażonym w orzeczeniu z dnia 5 czerwca 2008 r. V SA/Wa 881/08. W skardze zarzucono naruszenie: -art.391 i art. 473 § 1, art.475 § 1 kodeksu cywilnego, -art.773 § 1, art.776, art. 777 pkt 5, art. 785, art. 784, art. 787, art. 829, art. 831 pkt 2, art. 833 § 1, art.841, art. 882 kodeksu postępowania cywilnego -art. 87 § 3 i 87 - kodeksu pracy -art. 59 § 2, art. 17 § 1 w związku art. 59 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1968 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skarżąca podała, że KRUS bezpodstawnie dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę jej męża, który nie był dłużnikiem ani poręczycielem solidarnym. Ponadto podała iż dochód brutto jej i małżonka miesięcznie wynosi [...], a po opłaceniu rachunków na życie zostaje [...]. W końcowej części skargi skarżąca wniosła na podstawie art. 363 kc. o naprawienie szkody, jaką wyrządziła KRUS na skutek stosowania niedozwolonych i sprzecznych z prawem praktyk rynkowych. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie podnosząc argumenty wskazywane w rozstrzygnięciu. Pismem z dnia18 listopada 2008 r. skarżąca w odpowiedzi na odpowiedź organu na skargę, powtórzyła zarzuty zawarte w skardze załączając kopię odpisu wyroku WSA w Warszawie z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt VSA/Wa 881/08/. Ponadto skarżąca dodała, że pomoc córki zarabiającej za granicą jest skromna gdyż pomaga ona nie tylko im ale też swojemu bratu, który ma na utrzymaniu dziecko i żonę. W piśmie procesowym z dnia 28 marca 2009 r. skarżąca wskazała, iż organ skierował do egzekucji należność ze składek przeciwko jej mężowi bez wezwania go do zapłaty aby uniemożliwić zaskarżenie tejże decyzji, co jej zdaniem jest niezgodne z orzecznictwem Sądu Najwyższego. Do pisma dołączyła umowę dzierżawy nieruchomości rolnej, protokół zdawczo-odbiorczy, wezwanie do zapłaty przedegzekucyjne orz wykaz należności głównej i średnich cen pszenicy. Wojewódzki Sąd Administracyjnym uznał, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) Sąd dokonuje kontroli zgodności ostatecznych decyzji administracyjnych z prawem. Kontrola zaskarżonej decyzji, dokonana według ww. kryterium, dostarczyła podstaw do uznania skargi za skuteczną, choć z innej przyczyny niż w niej wskazane. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). W rozpatrywanej sprawie zaistniała konieczność wyjścia poza zarzuty skargi, zaskarżona decyzja została bowiem wydana z rażącym naruszeniem prawa, poprzez orzeczenie w sprawie wniosku skarżącej z dnia 15 lipca 2008 roku (17 lipca 2008 r. - data wpływu do organu), o umorzenie należności głównej, przez Prezesa KRUS jako organu odwoławczego, co wynika z podstawy prawnej decyzji, którą odmówiono umorzenia przedmiotowych należności - tj. art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego(t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz.1071 ze zm.), tj. bez zachowania zasady dwuinstancyjności rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, co stanowi rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Zakres rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej decyzją odwoławczą wyznaczony jest zakresem rozstrzygnięcia sprawy decyzją organu I instancji. Organ odwoławczy nie może zmieniać rodzaju sprawy, a zatem w postępowaniu odwoławczym może być rozpoznana i rozstrzygnięta wyłącznie tożsama pod względem podmiotowym i przedmiotowym sprawa. Organ odwoławczy nie może orzekać w zakresie innym niż to uczynił przed nim organ pierwszoinstancyjny. Zmiana podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej prowadzi do zmiany przedmiotowej tożsamości sprawy. Oznacza to naruszenie zasady dwuinstancyjności. W przedmiotowej sprawie jak wynika z zaskarżonej decyzji została ona wydana po ponownym rozpoznaniu sprawy przez Prezesa KRUS dotyczącej odmowy umorzenia odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników, po uchyleniu wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt V SA/Sz 881/08, decyzji z dnia [...] nr [...]. Po uchyleniu zatem przez Sąd decyzji nr [...] tj. dotyczącej odmowy umorzenia odsetek - jak wynika to z rozstrzygnięcia tego Sądu, sprawa wróciła do organu odwoławczego celem ponownego rozważenia przesłanek uzasadniających umorzenie tych odsetek. Jak wynika to z akt sprawy, decyzja Prezesa KRUS z dnia [...] nr [...] dotycząca rozłożenia na raty należności głównej stała się prawomocna i nie była przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Wniosek zatem skarżącej z dnia 15 lipca 2008 roku (wpływ do organu 17 lipca 2008 r.) o umorzenie należności głównej - jako nowy w sprawie, winien być rozpoznany z zachowaniem zasady dwuinstancyjności postępowania przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, działającego jako organ I instancji i ewentualnie ponownie przy wniesieniu stosownego wniosku przez stronę. Tymczasem organ rozpoznając ponownie sprawę w przedmiocie odsetek, powołując się na przepis art. 138 § 1 pkt 1 kpa i orzekając jako organ II instancji, orzekł w decyzji wydanej po wyroku Sądu z dnia 05 czerwca 2008 r. nie tylko o odsetkach, ale również o odmowie umorzenia należności głównej za okres od pierwszego kwartału 1999 r. wraz z kosztami upomnień na kwotę [...] do czwartego kwartału 2004 r. na kwotę [...]. W rozpoznawanej sprawie zaskarżona decyzja o odmowie umorzenia należności głównych wydana została przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) jest on centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi właściwemu do spraw rozwoju wsi. Rozstrzygnięcie wydane przez organ o tak wskazanej pozycji ustrojowej jest zatem rozstrzygnięciem administracyjnym, a zgodnie z art. 1 ust. 1 k.p.a. w postępowaniu poprzedzającym jego wydanie znajdą zastosowanie przepisy tego aktu. Uznać zatem należy, iż do postępowań w sprawach decyzji wydawanych przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stosować należy zasady wyrażone w kpa, w tym zasadę dwuinstancyjności postępowania oraz tryb właściwy dla centralnych organów administracji rządowej, wskazany w art. 127 § 3 k.p.a., zgodnie z którym strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie decyzji. Trybu takiego nie zastosowano w rozpoznawanej sprawie. Dotychczasowy przebieg postępowania, treść wniosku i treść zaskarżonej decyzji nakazują natomiast uznać, że zaskarżona decyzja jest decyzją organu II instancji. W związku z powyższym strona została pozbawiona prawa do rozpatrzenia jej sprawy przez dwie instancje, bowiem wydana decyzja z dnia [...] rozstrzygająca o odmowie umorzenia należności głównej za okres od pierwszego kwartału 1999 r. wraz z kosztami upomnień na kwotę [...] do czwartego kwartału 2004 r. na kwotę [...] jest ostateczna. Z uwagi zatem na naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, wyrażonej w art. 15 kpa, nie przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, na podstawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) należało stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji.