I SA/Sz 543/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie – Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 sierpnia 2009 r. wniosku M.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 r. od dochodu nieznajdującego pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu lub pochodzącego ze źródeł nieujawnionych p o s t a n a w i a: odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym Skarżąca M.B., reprezentowana przez adwokata, wraz ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 16 lipca 2009 r. wpis od skargi w niniejszej sprawie został ustalony w kwocie 2.000 zł. Z uzasadnienia wniosku oraz załączonych dokumentów źródłowych wynika, co następuje. Skarżąca jest wdową i od śmierci męża samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Wyłącznym źródłem utrzymania skarżącej jest emerytura w kwocie [...] (przekazy pocztowe – k. 21), której znaczną część przeznacza na pokrycie kosztów utrzymania mieszkania, wynoszących średniomiesięcznie ok. 700 zł, w tym na: - koszty zarządu oraz fundusz remontowy w łącznej kwocie 240 zł, - energię elektryczną w kwocie ok. 95 zł, - gaz – w zależności od sezonu: w okresie zimowym kwotę ok. 450 zł miesięczne, w okresie letnim kwotę ok. 220 zł miesięcznie. Powyższe wydatki skarżąca udokumentowała fakturami za energię elektryczną, za gaz, dowodami wpłat na fundusz remontowy i zaliczkę za zarząd nieruchomością (k. 21-28). Skarżąca wskazała, że pozostałe środki finansowe przeznacza na wyżywienie oraz zakup leków w związku z pozostawaniem pod stałą opieką lekarską. W oświadczeniu majątkowym skarżąca podała, że nie posiada żadnego majątku, oszczędności ani wartościowych przedmiotów, które mogłaby spieniężyć celem poniesienia kosztów postępowania. Skarżąca jest właścicielem mieszkania o powierzchni 72,78 m kw. położonego w S. (w którym zamieszkuje) oraz działki budowlanej o powierzchni 1.700 m kw. położonej w B.. Powyższe udokumentowała odpisem decyzji Wójta Gminy z dnia [...] w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2009 r. (k. 57). Wykonując zobowiązanie referendarza sądowego z dnia 23 lipca 2009 r., do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących jej sytuacji majątkowej (a konkretnie posiadanego wcześniej majątku w postaci działek budowlanych) i możliwości płatniczych, skarżąca wyjaśniła, iż działki o nr [...] o pow. 2,5939 ha w P. nie stanowią jej własności, ponieważ zostały one darowane w dniu 30 września 2009 r., aktem notarialnym Rep. [...], córce skarżącej, natomiast użytkowane wieczyste działek o nr [...] o pow. 0,5649 ha w O. przeniosła na rzecz córki oraz jej partnera w zamian za zwolnienie z długu, będącego następstwem wybudowania przez córkę i jej partnera budynku mieszkalnego na tych działkach. Z przedłożonego aktu notarialnego z dnia 25 października 2006 r. (Rep nr [...]) wynika, iż J.P., będący konkubentem córki skarżącej, w zamian za przeniesienie użytkowania wieczystego, zobowiązał się do zapłaty wynagrodzenia w kwocie [...]w terminie do dnia 31 grudnia 2010 r., poddając się jednocześnie odnośnie wykonania tego zobowiązania egzekucji, zgodnie z art. 777 § 1 pkt 4 k.p.c. (akt notarialny – k. 51-56). Z aktu tego wynika także, że skarżąca zwolniła córkę z zapłaty jej części wynagrodzenia w kwocie [...], dokonując potrącenia wierzytelności córki wobec skarżącej z tytułu pożyczki. Skarżąca oświadczyła także, iż działka budowlana o pow. 1700 m kw. w B. nie jest wykorzystywana na żadne cele i nie przynosi żadnych pożytków, jest na niej ustanowione zabezpieczenie w postaci wpisu hipoteki przymusowej w kwocie 1 mln zł na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. Ponadto skarżąca przedłożyła wyciąg z rachunku bankowego posiadanego w [...] Banku o nr [...] za okres od 1 czerwca 2009 r. do 30 czerwca 2009 r., którego saldo końcowe wyniosło 0 zł (na marginesie wezwanie obejmowało okres od 22 kwietnia 2009 r. do 22 lipca 2009 r.). Wnioskodawczyni, wbrew wezwaniu, nie przedłożyła rocznego zeznania podatkowego za 2008 r., ponieważ, jak oświadczył jej pełnomocnik, nie składała osobiście rocznego zeznania podatkowego albowiem jest emerytką i dokonał za nią tego organ emerytalny. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym może być przyznane gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu wystąpienia powyższych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Ponadto należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 stwierdził: "skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu". Niezależnie od tego, przy ocenie o niemożności poniesienia kosztów sądowych w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 u p.p.s.a., brak środków pieniężnych nie stanowi wystarczającej przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych, istotna jest także sytuacja majątkowa osoby ubiegającej się o przyznanie tej formy pomocy oraz członków jej rodziny. O zasadności wniosku nie decyduje subiektywne przekonanie o tym, iż wnioskodawca kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy, ale obiektywna ocena możliwości finansowych (posiadanie źródeł dochodu) i możliwości majątkowych wnioskodawcy (czy też najbliższych członków rodziny) przy uwzględnieniu niezbędnych (obiektywnie) dla utrzymania strony wydatków oraz kosztów sądowych jakie musiałby ponieść na danym etapie postępowania. Pojęcie "stanu majątkowego strony" nie jest przy tym tożsame z pojęciem "jej majątku". Jest ono zakresem zbliżone do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe (por. orz. NSA z dnia 17 maja 2006r., sygn. akt I OZ 657/06). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, oceniając wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym należy stwierdzić, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego swojego utrzymania. Jakkolwiek skarżąca w swoim oświadczeniu podała, że jej jedynym źródłem utrzymania jest emerytura w kwocie ok. [...] miesięcznie, z której po potrąceniu opłat "mieszkaniowych" na pozostałe utrzymanie zostaje skarżącej [...], niemniej jednak całokształt sytuacji majątkowej oraz rodzinnej strony świadczy o tym, że skarżąca jest w stanie zdobyć środki na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym od swojej córki. Zgodnie bowiem z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie. Jak wynika z akt sprawy skarżąca dysponowała znacznym majątkiem w postaci własności działek gruntu oraz prawa użytkowania wieczystego (w sumie 7 działek w P. i O.), których część sprzedała córce i jej konkubentowi (użytkowanie wieczyste), a część z nich darowała córce. Pozostawiła sobie jedynie działkę budowlaną o pow. 1700 m kw. w B., z której - jak twierdzi - nie uzyskuje żadnych pożytków, bowiem jest zabezpieczona hipoteką przymusową. Rozpoznającemu wniosek nie jest, co prawda, znane źródło ani wysokość dochodów córki skarżącej (poza tym, że w tut. Sądzie toczyły się wcześniej sprawy związane z jej działalnością gospodarczą), jednakże mając na uwadze fakt przekazania córce znacznego majątku (częściowo nieodpłatne), sądzić należy, iż powyższą pomoc w zakresie uiszczenia wpisu sądowego skarżąca będzie w stanie uzyskać. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.