I SA/Sz 543/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w dniu 8 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. Nr [...]w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 r. od dochodu nieznajdującego pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu lub pochodzącego ze źródeł nieujawnionych p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym [...], reprezentowana przez adwokata, wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej ustalającą zryczałtowany podatek dochodowy od osób fizycznych za 2001 r. w kwocie [...]zł od dochodu nieznajdującego pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu lub pochodzącego ze źródeł nieujawnionych, złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 16 lipca 2009 r. wpis od skargi został ustalony w kwocie [...]zł. Z uzasadnienia wniosku, oświadczenia majątkowego, o stanie rodzinnym i dochodach oraz załączonych dokumentów źródłowych wynika, co następuje: Skarżąca jest wdową i od śmierci męża samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jedynym źródłem utrzymania skarżącej jest emerytura w kwocie [...]zł (przekazy pocztowe – k. 21), której znaczną część przeznacza na pokrycie kosztów utrzymania mieszkania, wynoszących średniomiesięcznie ok. [...] zł, w tym na: - koszty zarządu mieszkaniem w kwocie [...] zł, - fundusz remontowy w kwocie [...] zł, - energię elektryczną w kwocie ok. [...] zł, - gaz – w zależności od sezonu: w okresie zimowym kwotę ok. [...]zł miesięczne, w okresie letnim kwotę ok. [...]zł miesięcznie. Powyższe wydatki skarżąca udokumentowała fakturami za energię elektryczną, za gaz, dowodami wpłat na fundusz remontowy i zaliczkę za zarząd nieruchomością. Skarżąca wskazała, że pozostałe środki finansowe przeznacza na wyżywienie oraz zakup leków w związku z pozostawaniem pod stałą opieką lekarską. W oświadczeniu majątkowym skarżąca podała, że nie posiada żadnego majątku, oszczędności ani wartościowych przedmiotów, które mogłaby spieniężyć celem poniesienia kosztów postępowania. Skarżąca jest właścicielem mieszkania o powierzchni 72,78 m kw. położonego w [...] (w którym zamieszkuje) oraz działki budowlanej o powierzchni 1.700 m kw. położonej w [...]. Wezwaniem referendarza sądowego z dnia 23 lipca 2009 r., skarżąca została zobowiązana do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących jej sytuacji majątkowej tj: wykazu posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych ( w tym lokat) wraz z wyciągami z ich stanu, z okresu od 22 kwietnia 2009 r. do 22 lipca 2009 r., oświadczenia skarżącej, dotyczącego posiadanego wcześniej majątku w postaci własności działek o nr [...]o pow.2,5939 ha w [...], a także użytkowania wieczystego działek o nr [...]o pow.0,5649 ha w [...]i, czy skarżąca zbyła powyższy majątek, czy w inny sposób rozporządziła tym majątkiem, czy uzyskała przychód z tego tytułu, bądź w jaki sposób wykorzystywany jest ten majątek przez skarżącą lub inne osoby wraz z dokumentami potwierdzającymi powyższe okoliczności, a także oświadczenia, w jaki sposób jest wykorzystywana nieruchomość w postaci działki budowlanej o pow.1700 m kw. w [...], odpisu decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za 2009 r. oraz odpisu rocznego zeznania podatkowego skarżącej za 2008 r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżąca oświadczyła, iż działki o nr [...]w [...] nie stanowią jej własności, ponieważ zostały one darowane w dniu 30 września 2009 r., aktem notarialnym Rep. [...], córce skarżącej, natomiast użytkowanie wieczyste działek o nr [...]przeniosła na rzecz córki oraz jej partnera w zamian za zwolnienie z długu, będącego następstwem wybudowania przez córkę i jej partnera budynku mieszkalnego na tych działkach. Z przedłożonego aktu notarialnego z dnia [...]r. (Rep nr [...]) wynika, iż [...], będący konkubentem córki skarżącej, w zamian za przeniesienie użytkowania wieczystego, zobowiązał się do zapłaty wynagrodzenia w kwocie [...] zł w terminie do dnia 31 grudnia 2010 r., poddając się jednocześnie odnośnie wykonania tego zobowiązania egzekucji, zgodnie z art. 777 § 1 pkt 4 k.p.c. (akt notarialny – k. 51-56). Z aktu tego wynika także, że skarżąca zwolniła córkę z zapłaty jej części wynagrodzenia w kwocie [...]zł, dokonując potrącenia wierzytelności córki wobec skarżącej z tytułu pożyczki. Skarżąca oświadczyła także, iż działka budowlana o pow. [...] kw. w [...] nie jest wykorzystywana na żadne cele i nie przynosi żadnych pożytków, jest na niej ustanowione zabezpieczenie w postaci wpisu hipoteki przymusowej w kwocie [...]zł na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego. Ponadto skarżąca przedłożyła wyciąg z rachunku bankowego posiadanego w [...] za okres od [...]r. do [...]r., którego saldo końcowe wyniosło 0 zł. Wnioskodawczyni, wbrew wezwaniu, nie przedłożyła rocznego zeznania podatkowego za 2008 r., ponieważ, jak oświadczył jej pełnomocnik, nie składała osobiście rocznego zeznania podatkowego albowiem jest emerytką i dokonał za nią tego organ emerytalny. Postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, rozpoznając wniosek [...]odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz sądowy analizując sytuację materialną i rodzinną skarżącej stwierdził, iż skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego swojego utrzymania. Od powyższego postanowienia skarżąca reprezentowana przez adwokata [...] wniosła w ustawowym terminie sprzeciw. W jego uzasadnieniu wskazała, że Sąd nie przywiązał większej wagi do tego, że skarżąca jest wdową i od śmierci męża, samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, ponosząc wszystkie koszty związane z własnym utrzymaniem. Wbrew temu, na co wskazuje Sąd, córka wnioskodawczyni [...]nie ma żadnego wpływu na jej sytuację finansową. Wnioskodawczyni nawet nie jest w stanie wykazać, jakie jest źródło i wysokość dochodów uzyskiwanych przez córkę. W ocenie strony konieczność ponoszenia wydatków na opłaty związane z codziennym życiem, nie wspominając już o podstawowych artykułach żywnościowych i wydatkach związanych z profilaktyką zdrowotną, przy uwzględnieniu poziomu cen i ich wzrostu powodują, iż możliwości poniesienia przez nią ustalonego wpisu bez uszczerbku dla jej koniecznego utrzymania, wiążą się z uzasadnionymi trudnościami. Nadto strona wskazała na zagwarantowane w Konstytucji, prawo każdego człowieka do Sądu oraz prawo do zabezpieczenia społecznego ,wskazując na orzecznictwo sądowe. Wobec wniesionego sprzeciwu, pismem z dnia 28 sierpnia 2009 r. strona została zobowiązana do nadesłania dodatkowych dokumentów, potwierdzających przekazane dane oraz uzupełniających złożone oświadczenie ( zgodnie z art.255 ustawy-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), tj: wykazu wszystkich posiadanych rachunków bankowych ( w tym lokat) z okresu 6 ostatnich miesięcy, udokumentowani faktu, iż działka budowlana o pow. [...] m2 jest obciążona hipoteką, odpisu bądź kopii rocznego zeznania podatkowego za 2008 r. oraz rachunków za lekarstwa. W odpowiedzi na powyższe wezwanie strona oświadczyła, że posiada jeden rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy w [...], założony w dniu 26 maja 2009 r., na dowód czego przedłożyła kopię umowy rachunku bankowego wraz z wyciągiem za miesiąc lipiec 2009 r. z którego wynika saldo końcowe 0 zł, odpis z księgi wieczystej [...] wskazujący na aktualność obciążenia hipotecznego działki położonej w [...] oraz dwa zaświadczenia z [...]z których wynika , iż wysokość pobieranego świadczenia emerytalno-rentowego wynosiła za miesiąc styczeń i luty [...]zł ( brutto) a od marca 2009 r. do września 2009 r. [...]zł ( brutto).Strona oświadczyła, że nie posiada rachunków za lekarstwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż ył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153,poz.1270 ze zm.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest - stosownie do treści przepisu art. 199 wspomnianej ustawy, ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).Przez uszczerbek utrzymania, o którym mowa jest w przywołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Jednocześnie, zawarte w omawianym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa. Dokonując weryfikacji oświadczeń złożonych przez skarżącą uwzględnić należy zasady logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, informacje znane Sądowi z urzędu, a także wnioski płynące z analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Sąd zauważa, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywoływania uszczerbku dla koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Do osób tych niewątpliwe należy zaliczyć, np: bezrobotnych, czy też osoby uzyskujące bardzo niskie dochody, korzystające z pomocy społecznej, rodziny żyjące w ubóstwie. Po przeanalizowaniu oświadczenia [...]oraz załączonych dokumentów, Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała , iż poniesienie kosztów sądowych spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z oświadczenia majątkowego skarżącej wynika, że prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie ma nikogo na utrzymaniu, a z tytułu emerytury osiąga stały, miesięczny dochód w wysokości [...] której część przeznacza na pokrycie kosztów utrzymania mieszkania, wynoszących średniomiesięcznie ok[...]zł. Skarżąca w oświadczeniu o stanie majątku wskazała, że jest właścicielem mieszkania o powierzchni [...]m2 kw. położonego w [...], w którym zamieszkuje sama oraz właścicielem działki budowlanej o pow. [...] m2 kw. położonej w [...], na której ustanowiona jest hipoteka przymusowa kaucyjna. W swoim oświadczeniu o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, iż pozostaje pod stałą opieką lekarską i część środków finansowych wydatkuje na zakup leków, jednakże w wykonaniu wezwania Sądu z dnia [...] r. skarżąca oświadczyła, że nie posiada rachunków za lekarstwa. Nadto z analizy wyciągu rachunku bankowego wynika, że konto skarżącej zostało w dniu [...]r. zasilone kwotą [...] zł z innego rachunku bankowego, nie wiadomo z jakiego tytułu, czy to nie jest jakiś stały, dodatkowy dochód. Skarżąca korzysta również z usług profesjonalnego pełnomocnika, co także wiąże się z koniecznością ponoszenia wydatków. W tym stanie rzeczy nie sposób przyjąć, aby aktualny stan majątkowy i sytuacja dochodowa strony zostały zobrazowane w sposób dostatecznie dokładny. Nie bez znaczenia jest również fakt posiadania przez skarżącą znacznej wierzytelności z tytułu przeniesienia prawa użytkowania wieczystego gruntu, w łącznej kwocie [...]zł, której zapłata została rozłożona na okres do 31.12. 2010 r. W ocenie Sądu, w świetle powyższych okoliczności należy uznać, iż skarżąca nie wykazała , że poniesienie kosztów sądowych spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie. Nie ulega wątpliwości, że skarżąca powinna liczyć się z koniecznością uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi oraz innych kosztów postępowania. Opłaty związane z wniesieniem sprawy do sądu, nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności ich zaspokojenia. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej , stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Sąd podkreśla, że obowiązek niesienia pomocy spoczywa również na innych członkach rodziny, w tym dorosłych dzieciach ( art.87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Dlatego także i te okoliczności muszą być brane pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy ( ONSA WSA 2005, nr 1,poz.6). Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.