I SA/Sz 547/12

Dnia 28 września 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w dniu 28 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku AJ o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Pismem z dnia 27 czerwca 2012 r. skarżąca Aa J wniosła o przyznanie prawa pomocy o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżąca (49 lat), zamieszkała w T (ul. M ) podała, że jest inwalidką znacznego stopnia, otrzymuje rentę w wysokości 1200 zł, jest osobą ciężko chorą (dane dotyczące choroby k. 20). Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem (54 lat) oraz dwójką dzieci w wieku 25 i 20 lat. Źródłem utrzymania całej rodziny jest renta skarżącej w wysokości 1200 zł, przy czym 200 zł pobiera komornik. Mąż skarżącej nie ma dochodów – opiekuje się skarżącą, syn M prowadzi działalność gospodarczą ale nie ma dochodów, a córka K studiuje w P i również nie ma dochodów. Odnośnie posiadanego majątku skarżąca oświadczyła, że dom i inne nieruchomości są zajęte przez bank i wierzycieli. Skarżąca nie wykazała oszczędności, czy wartościowych przedmiotów. Do wniosku skarżąca dołączyła: - dokumentację medyczną o jej stanie zdrowia (orzeczenie komisji lekarskiej z dnia 5 czerwca 2012 r. o niezdolności do pracy, ekspertyzy histopatologiczne, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności) – k.20, - potwierdzenie przyjęcia wniosku męża skarżącej z 25 maja 2012 r. o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej oraz wydruk z tej ewidencji potwierdzający zawieszenie z dniem 25 maja 2012 r. prowadzonej od 1997 r. działalności gospodarczej (roboty budowlane związane ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych), - decyzja ZUS z 24 kwietnia 2012 r. o wysokości renty skarżącej. Uznając złożone oświadczenie za niewystarczające do oceny możliwości płatniczych skarżącej oraz uwzględniając dane z administracyjnych akt sprawy i dane z akt sprawy II SA/Sz 824/12 dotyczące działalności gospodarczej (skarga Ay J na postanowienie Okręgowego Inspektoratu Pracy z dnia [....] 2012 r.), wezwaniem referendarza sądowego z dnia 17 sierpnia 2012 r. zobowiązano Aę J do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej skarżącej i jej rodziny. Wezwanie dotyczyło: 1) zeznań podatkowych skarżącej i męża skarżącej o wysokości osiągniętego dochodu w 2011 r., 2) wyciągów z rachunków bankowych żony skarżącej i męża skarżącej za okres od 15 czerwca do 15 sierpnia b.r., 3) dokumentów potwierdzających zakończenie prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej (sklep mięsny w T), w przypadku kontynuowania działalności gospodarczej - dokumentów potwierdzających wysokość dochodów z tego tytułu za ostatnie trzy miesiące (odpis ewidencji przychodów i kosztów oraz ewidencji środków trwałych), 4) dokumentów potwierdzających brak dochodów syna Ma z prowadzonej działalności za okres ostatnich trzech miesięcy (odpis ewidencji przychodów i kosztów oraz ewidencji środków trwałych), 5) dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów związanych z utrzymaniem siebie i rodziny za okres ostatnich trzech miesięcy (w szczególności wydatki na opłaty związane z utrzymaniem mieszkania, utrzymaniem studiującej córki w P, itp.), 6) aktualnego wykazu posiadanych przez skarżącą i jej męża nieruchomości (prawo własności, prawo wieczystego użytkowania itp.) z podaniem ich powierzchni oraz wartościowych rzeczy ruchomych (w szczególności samochody) z dokumentami potwierdzającymi ich zajęcie, 7) zaświadczenia z właściwej ds. opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy o tym, czy skarżąca (i jej rodzina) korzysta z pomocy społecznej i jaka była ewentualna pomoc udzielona rodzinie skarżącej w okresie ostatnich sześciu miesięcy. W odpowiedzi na powyższe skarżąca przedłożyła dokumenty potwierdzające wysokość pobieranej renty (potwierdzenie wypłaty za czerwiec 2012 r. w wysokości 1.075,29 zł, zawiadomienie z ZUS z dnia 28 czerwca 2012 r. o dokonywaniu potrącenia z przysługującej renty kwoty w wysokości 318,48 zł miesięcznie, począwszy od lipca 2012 r., decyzja o przyznaniu renty z dnia 24 kwietnia 2012 r.), oraz złożyła pisemne wyjaśnienia. Po raz kolejny oświadczyła, że nie prowadzi działalności gospodarczej z powodu przebywania od 21 września 2011 r. przez okres 182 dni na zwolnieniu lekarskim, a obecnie pobiera "rentę inwalidzką". Podała, że nie ma wraz z mężem żadnych oszczędności na rachunku bankowym. Co do syna podała, że nie prowadzi on ze skarżącą i jej mężem wspólnego gospodarstwa domowego, nie ma żadnych dochodów, "sam utrzymuje siebie". Co do kosztów utrzymania podała, że jest zadłużona i nie opłaca rachunków za gaz, energię elektryczną, wodę. Oświadczyła nadto, że w zakresie tych opłat prowadzona jest egzekucja komornicza. Skarżąca oświadczyła, że jest zadłużona również z tytułu podatków od nieruchomości. Z drugiej strony oświadczyła, że wraz z mężem nie posiadają żadnego majątku, są bezdomni. Aa J oświadczyła, że jej rodzina nie otrzymuje żadnej pomocy ze strony ośrodka pomocy społecznej z uwagi na wysokość renty (1.200 zł). Z oświadczenia skarżącej wynika, że jej mąż nie pracuje ze względu na stan zdrowia skarżącej, która wymaga opieki drugiej osoby (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 1 czerwca 2012 r.). Wbrew wezwaniu skarżąca nie nadesłała dokumentów potwierdzających zajęcie nieruchomości i wartościowych rzeczy ruchomych (samochody) przez banki i wierzycieli. Nie potwierdziła też złożonego oświadczenia o zadłużeniu z tytułu podatku od nieruchomości, opłat za wodę, gaz, energię. Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W dniu 11 września 2012 r. skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata oraz zwolnienia w całości z opłaty sądowej od wniesionego sprzeciwu. W uzasadnieniu wskazała, że Sąd w swoim postanowieniu odmówił jej prawa do pomocy prawniczej pomimo nowych okoliczności i dowodów medycznych jak: orzeczenie WZd/sO w Szczecinie, uzyskanie renty obniżonej z 900 zł do kwoty 700 zł, sprawowanie opieki przez męża, likwidacja działalności przez niego działalności gospodarczej, dostanie się przez córkę na studia w P oraz innych dowodów potwierdzających jej dramatyczną sytuację. Końcowo podniosła, iż bez pomocy prawnej nie jest w stanie prowadzić sprawy sądowej. Skarżąca do sprzeciwu nie załączyła żadnych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej: "p.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na wstępie wskazać należy, odnosząc się do wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych, że zgodnie z treścią art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Niniejsza sprawa należy do kategorii spraw wymienionych w powołanym przepisie. W tej sytuacji wobec ustawowego zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych, rozpoznawanie wniosku strony o zwolnienie od kosztów i wydawanie w tym zakresie orzeczenia było zbędne. Stosownie do treści z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przesłanki przyznania przez sąd osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym zostały określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Z przepisu tego wyraźnie wynika, iż jedynym kryterium, jakim kieruje się sąd rozpatrując wniosek strony w tym przedmiocie, są możliwości zarobkowe i potrzeby finansowe strony i jej rodziny. Powołany przepis nie pozostawia również wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy, świadczy o tym użyty we wskazanym przepisie zwrot: "...gdy osoba wykaże..". Znajduje to dodatkowe potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach oraz, w przypadku wniosku osoby fizycznej, o stanie rodzinnym. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Należy również wskazać, że zgodnie z przepisem art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną do podjęcia działań umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej strony, ale również stanowi regulację, która pozwala stronie na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie okażą się wystarczające do stwierdzenia zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Reasumując, informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy winny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa. Biorąc pod uwagę powyższe oraz okoliczność, że skarżąca uzasadniając swój wniosek podała jedynie ogólnikowo, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, wynikającej z faktu zajęcia w trakcie egzekucji konta bankowego oraz posiadanych nieruchomości przez komornika, a także, że jest nieuleczalnie chora - zasadnie, zdaniem Sądu, pismem z dnia 17 sierpnia 2012 r. została wezwana do przedłożenia określonych dokumentów i oświadczeń. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca nie nadesłała, istotnych dla ustalenia zaistnienia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., danych dotyczących wysokości dochodów, jak i ponoszonych miesięcznie wydatków na utrzymanie. Skarżąca nie uczyniła tego również w sprzeciwie, nie odnosząc się w jakikolwiek sposób do wezwania w tym zakresie, podając jedynie, iż nie uzyskuje żadnych dochodów od 2011 r. Mając na uwadze powyższe okoliczności, należy uznać, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, sprowadzających się na obecnym etapie postępowania do opłat za czynności adwokata, bez uszczerbku dla koniecznego swojego utrzymania. Bez dokumentów dotyczących ponoszonych wydatków i wysokości dochodów z wykazanego źródła dochodów, Sąd nie ma podstaw do zastosowania instytucji prawa pomocy. Niezastosowanie się przez skarżącą do wezwania skutkowało niewyjaśnieniem wątpliwości co do jej możliwości finansowych i uniemożliwiło poczynienie ustaleń w tej kwestii. To zaniechanie ze strony skarżącej skutkowało zatem nieuwzględnieniem jej wniosku o ustanowienie adwokata, o co wnosiła w sprzeciwie. Należy podkreślić, że uchylanie się strony od obowiązków związanych z wykazywaniem sytuacji majątkowej, nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów, i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy wnioskodawcę stać na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. To sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ to na nim spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 20 stycznia 2006 r., sygn. akt I OZ 1551/05, to do Sądu należy uznanie, czy złożone oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach ma charakter wyczerpujący i dostateczny. W kompetencji Sądu pozostaje również uznanie, jakie informacje niezbędne są dla stwierdzenia istnienia przesłanek dla przyznania prawa pomocy. (...). Przepis art. 255 p.p.s.a. nakłada bowiem na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych na wezwanie Sądu. W konsekwencji strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania Sądu, nie ma podstaw oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego z wnioskiem. Mając powyższe na uwadze, Sąd - na podstawie przepisów art. 260 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - wobec tego, że podane we wniosku informacje o stanie majątkowym skarżącej są ogólnikowe, nie do końca jasne i nie mogą przemawiać za przyznaniem prawa pomocy - postanowił jak w sentencji.