I SA/Sz 564/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie – Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych Skarżący K.O., w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia opłaty sądowej w kwocie [...] zł od wniesionej skargi na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S., złożył na urzędowy formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z czwórką dzieci: [...] (ur. [...]),[...] (ur. [...]),[...] (ur. [...]) oraz [...] (ur. [...]), nie posiada majątku w postaci nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych, korzysta z części domu położonego w S., przy ul. [...], na podstawie ustanowionej przez K.W. (była żona) służebności osobistej. Z akt sprawy wynika, że właścicielami wskazanej nieruchomości jest dorosły syn skarżącego M.O. (w ½ części) oraz K.W.. Nieruchomość wymaga kapitalnego remontu. Skarżący od dnia 27 sierpnia 2007 r. jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, a cała rodzina utrzymuje się ze środków z pomocy społecznej oraz alimentów wypłacanych z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie [...] zł. Dodatkowo, wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia 16 lipca 2012 r. skarżący nadesłał: 1/ oświadczenie, w którym wyjaśnił, iż pomimo wysiłku nie udało mu się uzyskać zaświadczenia o kontynuowaniu nauki przez dzieci oraz o wysokości alimentów otrzymywanych przez dzieci. Wnioskodawca oświadczył także, że jego rodzina żyje na krawędzi ubóstwa i nie posiada żadnych rachunków bankowych, lokat, kart kredytowych; 2/ oświadczenie skarżącego, iż jego dzieci: K.O., K.O., K.O. w roku szkolnym 2011/2012 nie pobierali żadnych stypendiów z tytułu nauki, a M.O. nie pobierał nauki w żadnej szkole; 3/ oświadczenie K.O., że M.O. ze względu na pełnoletniość nie otrzymuje alimentów, a pozostałe dzieci wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z 2010 r. mają zasądzone alimenty po [...] zł miesięcznie; 4/ zaświadczenie MOPS w S. z dnia 23 lipca 2012 r., stwierdzające, że K.O. nie pobiera świadczeń rodzinnych ani świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dzieci. 5/ zaświadczenia MOPS w S. z dnia 23 lipca 2012 r., stwierdzające, że K.O. nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej ani z pomocy w formie dopłaty do wydatków mieszkaniowych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej zwana "p.p.s.a.") ze zm), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 tej ustawy). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest zależne od wykazania przez stronę będącą osobą fizyczną, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Wobec powyższego, każdy, kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 p.p.s.a. sąd (referendarz sądowy) może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. W rozpoznawanej sprawie skarżący został wezwany do nadesłania dokumentów i oświadczeń potwierdzających jego sytuację majątkową i rodzinną, ponieważ jego oświadczenie na urzędowym formularzu okazało się niewystarczające do dokonania prawidłowej oceny zdolności skarżącego do poniesienia kosztów sądowych. Skarżący wykazał bowiem, że nie posiada żadnego majątku, nie pracuje (jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku), a pięcioosobowa rodzina utrzymuje się wyłącznie ze świadczeń z pomocy społecznej i zasiłku alimentacyjnego w kwocie [...] zł. Skarżącego zobowiązano zatem do dostarczenia m.in. zaświadczenia z opieki społecznej, zaświadczeń ze szkół, w których uczą się dzieci, dokumentów obrazujących wydatki rodziny na utrzymanie oraz wyciągów z rachunków bankowych. Skarżący nie wykonał należycie powyższego zobowiązania, gdyż nie przedłożył wszystkich żądanych dokumentów, a niektóre spośród nadesłanych pozostają w sprzeczności z oświadczeniami zawartymi w formularzu PPF, co w świetle zasady, iż to wnioskodawca powinien wykazać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy, powoduje, że wniosek nie może zostać uwzględniony. Oceniając zaś złożone w sprawie oświadczenia i dokumenty źródłowe należy stwierdzić, że wykazane dane są zbyt ogólnikowe i budzą wątpliwości, co nie pozwala ustalić faktycznej sytuacji skarżącego i jego możliwości finansowych. Przede wszystkim wątpliwości budzi oświadczenie skarżącego o źródłach utrzymania rodziny. Z wniosku wynika bowiem, że pięcioosobowa rodzina utrzymuje się wyłącznie ze środków społecznych (zasiłki z MOPs-u i alimenty z funduszu alimentacyjnego), co nie odpowiada treści przedłożonych zaświadczeń z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., z których jednoznacznie wynika, że zarówno K.O., jak i troje jego dzieci nie otrzymują obecnie żadnych świadczeń socjalnych (w tym zasiłku alimentacyjnego). Ponadto skarżący nie potwierdził żadnym dokumentem źródłowym wysokości otrzymywanych przez dzieci alimentów, wskazując jedynie na ich zasądzenie wyrokiem sądu rejonowego w wysokości po [...] zł oraz na brak możliwości uzyskania stosownego zaświadczenia w sądzie w tym zakresie. W ocenie referendarza sądowego, jest to niewystarczające. W interesie skarżącego było umożliwienie zweryfikowania jego oświadczeń stosownym dokumentem źródłowych, którym mogła być np. kopia wyroku sądu, odcinek przekazu pocztowego, bankowe potwierdzenie otrzymania przelewu. Bierna postawa strony w tym zakresie nie może przemawiać na jej korzyść i prowadzić do uwzględnienia wniosku. Należy także stwierdzić, że skarżący nie podał pełnych danych dotyczących sytuacji rodzinnej i dochodów wszystkich osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Nie zostało bowiem wykazane, czy zamieszkujący wspólnie dorosły syn skarżącego M.O. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, co by oznaczało, że jest osobą poszukującą pracy. Skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnił, czy istnieją przeszkody w podjęciu przez dwudziestoletniego syna zatrudnienia (np. niezdolność do pracy), choćby dorywczego - co zapewne poprawiłoby budżet rodziny. Trudno w tej sytuacji jednoznacznie stwierdzić, czy skarżący zarówno samodzielnie czy przy pomocy dorosłego syna nie byłby w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego jego i jego rodziny. Ponadto wnioskodawca nie ujawnił wysokości stałych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem rodziny. Tymczasem dokonanie prawidłowej oceny, czy wnioskodawca może ponieść koszty sądowe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, wymaga uprzedniego ustalenia możliwości finansowych wnioskodawcy i osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe (źródeł dochodów i ich wysokości) i zestawienia dochodów tych osób z ich koniecznymi wydatkami na utrzymanie, a następnie porównania tych ustaleń z wielkością obciążeń tytułem kosztów postępowania. W tym stanie sprawy, wobec nieprzedstawienia przez skarżącego podstawowych informacji, o dochodach i wydatkach rodziny, w oparciu o które dokonać można oceny sytuacji ekonomicznej wnioskodawcy w kontekście przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., brak było podstaw do uwzględnienia jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia.