I SA/Sz 564/12

Dnia 31 października 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia WSA – Kazimierz Maczewski po rozpoznaniu w dniu 31 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z Jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn p o s t a n a w i a przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. K. O. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. skargę na powołaną powyżej decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S.. Skarżący, wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie[...] zł, wystąpił do Sądu o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnienia wniosku Skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z czwórką dzieci: .M. O. (ur.[...] r.), K. O. (ur. [....] r.), K. O. (ur.[...] r.) oraz K. O. (ur. [...] r.); nie posiada majątku w postaci nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych; korzysta z części domu położonego w S., przy ul. [...] na podstawie ustanowionej przez K. W.-O. (była żona) służebności osobistej. Z akt sprawy wynika, że właścicielami wskazanej nieruchomości jest dorosły syn skarżącego M. O. (w [..] części) oraz K. W.-O.. Nieruchomość wymaga kapitalnego remontu. Ponadto we wniosku Skarżący wskazał, że od dnia 27 sierpnia 2007 r. jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, a cała rodzina utrzymuje się ze środków z pomocy społecznej oraz alimentów wypłacanych z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie[/..] zł. Dodatkowo, wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia 16 lipca 2012 r. skarżący nadesłał: – oświadczenie, w którym wyjaśnił, że pomimo wysiłku nie udało mu się uzyskać zaświadczenia o kontynuowaniu nauki przez dzieci oraz o wysokości alimentów otrzymywanych przez dzieci. Wnioskodawca oświadczył także, że jego rodzina żyje na krawędzi ubóstwa i nie posiada żadnych rachunków bankowych, lokat, kart kredytowych; – oświadczenie skarżącego, że jego dzieci: K. O., K. O, K. O. w roku szkolnym 2011/2012 nie otrzymywali żadnych stypendiów z tytułu nauki, a M. O. nie pobierał nauki w żadnej szkole; – oświadczenie K. O, że M. O. ze względu na pełnoletniość nie otrzymuje alimentów, a pozostałe dzieci wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z 2010 r. mają zasądzone alimenty po [....] zł miesięcznie; – zaświadczenie MOPS w S. z dnia 23 lipca 2012 r., stwierdzające, że K. O. nie pobiera świadczeń rodzinnych ani świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dzieci; – zaświadczenia MOPS w S. z dnia 23 lipca 2012 r., stwierdzające, że K. O. nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej ani z pomocy w formie dopłaty do wydatków mieszkaniowych. Mając powyższe na uwadze, postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2012 r., referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Oceniając złożone w sprawie oświadczenia i dokumenty źródłowe, referendarz stwierdził bowiem, że wykazane przez Stronę dane są niepełne, zbyt ogólnikowe i budzą wątpliwości, co nie pozwala ustalić faktycznej sytuacji Skarżącego i jego możliwości finansowych, a – tym samym – wyłącza możliwość uznania, że w przypadku Strony zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "P.p.s.a." Odpis postanowienia z dnia 23 sierpnia 2012 r. wraz z uzasadnieniem i pouczeniem doręczono Skarżącemu w dniu 30 sierpnia 2012 r. W dniu 4 sierpnia 2012 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) K. O. wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, w którym wskazał, że w formularzu PPF opisał, z czego utrzymuje się jego rodzina i, zgodnie z wymaganiem referendarza, przesłał te dokumenty, które udało mu się zgromadzić, a nie przedstawił tylko dokumentów dotyczących pobierania stypendiów przez dzieci (z uwagi na okres wakacyjny) oraz o wysokości alimentów. Wskazał również, że: – z dokumentów z MOPS jasno wynika, że nie pobiera żadnych zasiłków, a utrzymuje się ze zbieractwa puszek po piwie; – nie jest jego winą, że jako [...] -letni mężczyzna od 2007 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, zaś urząd pracy nie ma dla niego żadnych ofert zatrudnienia; – jego syn M. jest osobą pełnoletnią i od 1 maja 2012 r. podjął pracę sezonową, i utrzymuje się samodzielnie; – syn K. w roku szkolnym 2011-2012 zdał egzamin maturalny i postanowił, że od października br. będzie kontynuował naukę; – stan finansowy jego rodziny uniemożliwia uiszczenie wpisu od skargi. W związku z tym, że oświadczenia K. O. zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożone na dalszym etapie postępowania okazały się niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej, na podstawie art. 255 P.p.s.a., Sąd wezwał Stronę do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Odpowiadając na wezwanie Sądu, Skarżący przesłał pismo z dnia 8 października 2012 r., w którym oświadczył, że z byłą żoną pozostaje w separacji i w miejscu zamieszkania przebywa tylko w nocy. Jako bezrobotny od 2007 r. bez prawa do zasiłku nie posiada żadnych dochodów, a w miejscu zameldowania nie korzysta z żadnych urządzeń. Natomiast rodzina utrzymuje się z tego, że synowie M. i K. podjęli się prac sezonowych, a pozostałe dzieci – K. i M. uczęszczają do gimnazjum, gdzie otrzymują obiady. Nie pobierają żadnych stypendiów. Skarżący wskazał także, że jest zobowiązany przez sąd do płacenia alimentów na K. oraz K. w kwocie po[...] zł na osobę, jednakże należności tych nie uiszcza ze względu na brak dochodów. W związku z tym, że całość prowadzenia domu ciąży na byłej małżonce, Skarżący nie jest w stanie podać kosztów utrzymania rodziny oraz wydatków związanych z opłatami. Skarżący oświadczył, że większość czasu spędza u swoich rodziców (lat[...] ), którzy są bardzo schorowani i otrzymują niską emeryturę. Od nich otrzymuje wsparcie w postaci (cyt.) "kawałka chleba oraz tależa zupy". We wrześniu Strona złożyła wniosek do MOPS-u w S, o przyznanie zapomogi na opał i otrzymała zasiłek w wysokości [...] za co kupiła [...] węgla do ogrzania pokoju w zimie. Do pisma Skarżący załączył kserokopie: zaświadczenia z Urzędu Pracy w S. z dnia 5 października 2012 r., potwierdzającego, że K. O. od dnia 27 sierpnia 2007 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku; protokołu z dnia 1 czerwca 2011 r. z posiedzenia sądowego, na którym K. O. zawarł ugodę z byłą małżonką i zobowiązał się podwyższyć alimenty na rzecz K. K. i K. O. z kwoty po [...] zł do [...] zł na każde z dzieci. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Wobec tego, że w ustawowym terminie Skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia z dnia 23 sierpnia 2012 r., stosownie do art. 260 P.p.s.a., rozstrzygnięcie to utraciło moc, zaś sprawa przyznania prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3). Na mocy przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podnieść należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Natomiast istotą instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji tym podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej, uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie składającym wniosek o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Z kolei wszystkie przedłożone dowody, w tym także oświadczenia strony, Sąd poddaje ocenie zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów. Kryteria tej oceny stanowią wskazania wiedzy i doświadczenia życiowego. Rozpoznając wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, analizie i ocenie poddano zarówno dokumenty i oświadczenia wnioskodawcy, które zostały zgromadzone na wcześniejszych etapach postępowania, jak i złożone w odpowiedzi na wezwanie z dnia 28 września 2012 r. Na tej podstawie Sąd uznał, że sytuacja materialno-finansowa Skarżącego jest na tyle zła, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z akt sprawy wynika bowiem, że Skarżący: jest osobą rozwiedzioną; nie posiada stałego źródła dochodów; od 2007 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku; utrzymuje się ze zbieractwa puszek po piwie i pomocy rodziców, którzy zapewniają mu wyżywienie; we wrześniu br. uzyskał pomoc finansową z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. (w kwocie [...] zł), którą wydatkował na zakup opału. Ponadto Skarżący nie posiada żadnego majątku, a w związku z brakiem dochodów nie wywiązuje się ze swoich zobowiązań alimentacyjnych (jest zobowiązany płacić co miesiąc łącznie[...] zł na troje dzieci) i nie łoży na utrzymanie domu, w którym była żona i syn ustanowili na jego rzecz nieodpłatną służebność mieszkania (według oświadczenia Strony w miejscu tym Skarżący tylko nocuje). W tej sytuacji cały ciężar utrzymania domu oraz dwojga małoletnich dzieci (dwaj starsi synowie podjęli prace sezonowe) spoczywa na byłej żonie Strony. W tym stanie sprawy, uznając, że zaistniały przesłanki do uwzględnienia wniosku Skarżącego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a. i art. 260 P.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.