I SA/Sz 598/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie – Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. Spółka jawna z siedzibą w S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2009 r. p o s t a n a w i a: odmówić Skarżącej przyznania prawa pomocy. P. Spółka jawna z siedzibą w S., po wezwaniu do uiszczenia wpisu w kwocie [...] zł, od skargi wniesionej na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S., złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku Spółka podała, że prowadzi działalność w zakresie robót budowlanych związanych ze wznoszeniem budynków mieszkalnych. Skarżąca wskazała, że pozostaje w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Od chwili wejścia w prawa i obowiązki wspólników M.M. i M.K. Spółka skupiona jest na odzyskaniu majątku, co uniemożliwiają trwające procedury sądowe. Wskazano, że od 2010 r. prowadzone jest śledztwo przez Prokuraturę [...] pod obecną sygn. [...], gdzie Spółka ma status pokrzywdzonej o działanie na jej szkodę oraz przywłaszczenie mienia przez poprzednich wspólników. Przedmiotem postepowania jest m.in. zagarnięcie środków pieniężnych w kasie w kwocie ok. [...]. Wskazano także na zawieszenie procesu o zapłatę przeciwko P. sp. z o.o., z uwagi na brak zarządu po stronie pozwanej oraz bezskuteczność egzekucji prowadzonej wobec wspólnika tej spółki. Spółka, wobec braku środków finansowych, nie prowadzi czynnej działalności gospodarczej, a jej wspólnicy odpowiadają subsydiarnie za jej zobowiązania. Spółka nie posiada środków trwałych, oprócz prawa do udziału w nieruchomości, gdzie od 2011 r. trwają postępowania z wniosków o zniesienie współwłasności. Wskazano także, że Spółka posiada zobowiązania na kwoty, których wysokości nie są znane z uwagi na brak wielu dokumentów i z tego też powodu nie może sporządzić bilansu; dopiero opinia rzeczoznawcy w postępowaniu przygotowawczym, która nie została jeszcze skończona, pozwoli na uzyskanie danych, pozwalających na uzupełnienie bilansu. W oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka wykazała wysokość kapitału zakładowego na kwotę [...] zł, odnośnie do wartości środków trwałych oraz wysokości zysku lub straty za ostatni rok obrotowy wpisała "brak". Skarżąca wskazała, że posiada jeden rachunek bankowy, którego saldo na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosiło "[...]". Wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia 4 lipca 2016 r., do nadesłania dodatkowych dokumentów źródłowych, obrazujących sytuację finansową Spółki oraz jej wspólników, przedłożono: 1. oświadczenie repezentującego Spółkę wspólnika M.K., z którego wynika, że: Spółka od 2010 r. nie prowadzi pełnej księgowości, a wynika to z faktu niewydania kompletu dokumentów niezbędnych do dokonania zapisów księgowych przez J.K. (były wspólnik) i jest dopuszczalne na gruncie ustawy o rachunkowości; Spółka nie prowadzi czynnej działalności, nie ma przychodów i nie jest w stanie przedstawić żądanych dokumentów (ksiąg rachunkowych z bieżącego okresu, zestawienia należności i zobowiązań); cała dokumentacja Spółki została zatrzymana przez właściciela lokalu przy ul. [...] w S., który wymienił w dniu 24 lutego 2016 r. zamki i nie reaguje na wezwania o ich wydanie, zatem możliwe jest przedstawienie tylko deklaracji VAT; odnośnie żądania przedstawienia wyciągów z rachunku bankowego - z uwagi na brak obrotów nie jest możliwe wygenerowanie wydruku z konta, pomimo posiadania loginu dostępu i aktywnego hasła; co jest spowodowane prawdopodobnie brakiem uregulowania opłat bankowych; odnośnie majątku Spółki wskazano, że jest to [...] udziałów w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości zabudowanej przy ul. [...], nie została zniesiona współwłasność na tym prawie, ani nie jest prowadzone w tym temacie żadne postępowanie; odnośnie dokumentacji dotyczącej postępowań egzekucyjnych, wskazano, że całość dokumentacji znajduje się w Sądzie Rejonowym w S., według wiedzy wspólnika M.K. toczą się dwa postępowania egzekucyjne, zaś jedno z postępowań zostało umorzone wobec jego bezskuteczności; odnośnie postępowania zmierzającego do wyegzekwowania od spółki P. wierzytelności wskazano, że jest to [...] zł oraz, że ze wskazywanych już powodów nie są dostępne żadne dokumenty w tym zakresie; 2. oświadczenie o sytuacji finansowej wspólnika M.K., który wskazał, że nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada ruchomości o znacznej wartości, nie posiada pojazdu mechanicznego, posiada udziały w Sp. P. o wartości [...] zł, zajęte od 2011 r. przez komornika sądowego (sprawa [...] posiada udziały w B. sp. z o.o. z siedzibą w K.o wartości [...]zł (firma od 1999 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, nie została wyrejestrowana z KRS, zostanie wykreślona z RHB w sposób trwały wskutek braku aktywności prezesa jej zarządu A.K., według wiedzy wspólnika nie posiada żadnego majątku); wspólnik nie posiada żadnych innych papierów wartościowych, nie posiada oszczędności, zasobów pieniężnych, jest zadłużony z tytułu zobowiązań alimentacyjnych wobec Z.K. na kwotę ok. [...] zł oraz wobec Urzędu skarbowego z tytułu zobowiązań podatkowych, mieszka w mieszkaniu mamy H.K., w ½ części poniemieckiego domu, która wymaga remontu; większość kosztów utrzymania ponosi matka wspólnika, ze świadczenia emerytalnego w kwocie ok. [...] zł; wspólnik z prowadzonej działalności gospodarczej otrzymuje kwotę ok. [...] zł miesięcznie, które w miarę możliwości przeznacza na koszty utrzymania (zakup opału, opłacenie rachunków za prąd, wodę) oraz spłatę zobowiązań; wspólnik oświadczył także, że nie wykonywał żadnych operacji na posiadanym osobistym rachunku bankowym, zaś saldo rachunku jest dodatnie, gdyż nastąpił zbieg egzekucji, a wykazywane środki nie zostały pobrane przez odpowiedniego komornika; wspólnik oświadczył także, że przedłożył wszystkie możliwe dokumenty oraz że nie jest w stanie przedłożyć dokumentów dotyczących drugiego wspólnika M.M.; wezwanie zostało przekazane drugiemu wspólnikowi przez pocztę elektroniczną i nie otrzymano żadnej odpowiedzi; 3. kopie deklaracji VAT7K za I, II kw. 2016 r., oraz IV kw. 2015 r., w których deklarowano jedynie kwotę nadwyżki podatku do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy (dostawy, usługi, nabycia [...] zł) ; 4. wyciągi z osobistego rachunku bankowego wspólnika M.K. z saldem na dzień 21.07.2016 r. w kwocie [...] zł; roczne zeznanie PIT-36L M.K. za 2015 r. wraz z informacją PIT/B (przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, dochód [...] zł). Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Wniosek strony o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.), dalej zwanej "P.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a referendarz sądowy (sąd) na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia wymaga także fakt, że w myśl powołanego wyżej przepisu art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, referendarz sądowy (sąd) nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia osobie prawnej dostępu do sądu. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ich uiszczania, mający zastosowanie jedynie w sytuacjach, gdy jest to konieczne dla zapewnienia stronie skarżącej prawa do sądu. Z tego powodu wspomniana strona musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i wykazać, czyli udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od obowiązku uiszczania kosztów oraz o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Podstawę zaś do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 P.p.s.a.). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów (art. 255 P.p.s.a.). Strona ma więc obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. Taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie – wniosek Spółki nie mógł zostać uwzględniony - gdyż dane zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego skarżącej i jej możliwości płatniczych. Dlatego też pismem z dnia 4 lipca 2016 r. wezwano spółkę do nadesłania dodatkowych dokumentów dotyczącej jej kondycji finansowej oraz sytuacji jej wspólników. Z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu PPPr wynikało bowiem, że Skarżąca nie prowadzi czynnej działalności, nie posiada majątku, poza udziałami w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej współwłasność, ani środków pieniężnych, prowadzi procesy sądowe z byłymi wspólnikami oraz z kontrahentami (wierzytelność wobec P. sp. z o.o.), prowadzone są egzekucje. Reprezentujący spółkę wspólnik M.K. oświadczył, że nie są mu znane kwoty zobowiązań Spółki. Wskazał także, że nie jest możliwe sporządzenie bilansu z powodu zatrzymania dokumentacji księgowej przez prokuraturę. Na urzędowym formularzu PPPr nie podał żadnych konkretnych danych liczbowych poza wartością kapitału zakładowego w kwocie [...] zł. Jak wynika z akt sprawy, Spółka nie przedłożyła też ze swoim wnioskiem żadnych dokumentów, umożliwiających dokonanie weryfikacji jej twierdzeń odnośnie powyższych oświadczeń. Na wystosowane do niej wezwanie, które obejmowało właśnie m.in. dokumenty obrazujące przychody Spółki, jej wydatki, wartość majątku, zobowiązań, wierzytelności, dotyczące prowadzonych egzekucji, udzieliła odpowiedzi głównie w formie gołosłownych oświadczeń, nadsyłając jedynie deklaracje VAT-7K. Nie jest jasna kwestia posiadanego udziału we współwłasności w użytkowaniu wieczystym nieruchomości położonej w S., Spółka nie wykazała bowiem, czy i przez kogo nieruchomość jest wykorzystywana, czy mogłaby ona stanowić źródło przychodów i ewentualnie zdobycia przez nią środków na poniesienie kosztów sądowych, ograniczając się jedynie do podania ogólnej informacji w zakresie prowadzonego postępowania o zniesienie współwłasności. Udzielając odpowiedzi na wezwanie, Spółka konsekwentnie uzasadniania niemożność wykonania nałożonego zobowiązania, okolicznością braku dostępu do jakichkolwiek dokumentów księgowych, spowodowany ich zatrzymaniem bądź to przez byłych wspólników, bądź prokuraturę, komornika albo najemcę lokalu biurowego. Odnośnie niemożności nadesłania wyciągów z rachunków bankowych wskazano zaś brak dostępu do konta elektronicznego, wynikający z braku obrotów i prawdopodobne istnienia zaległości w opłatach bankowych. Podnoszonych okoliczności nie można uznać za wiarygodne, nie zostały uprawdopodobnione żadnymi dokumentami, nie poddają się jakiejkolwiek weryfikacji. W oparciu o takie gołosłowne oświadczenia nie można dokonać rzetelnej oceny możliwości płatniczych strony. A to w jej interesie leżało przedstawienie wszelkich okoliczności i poparcie ich dokumentami, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że Skarżąca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Zauważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy nie prowadzi dochodzenia w sytuacji, gdy – wskutek uchylania się przez wnioskodawcę od złożenia stosownych dokumentów lub oświadczeń - dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane. Oczywiste przy tym jest, że rozpoznający wniosek referendarz sądowy nie jest związany subiektywną oceną strony co do jej sytuacji materialnej. Referendarz sądowy nie może ponadto sytuacji materialnej wnioskodawcy w jakikolwiek sposób domniemywać. W niniejszej sprawie, istotne również było, że w przypadku spółki jawnej zgodnie z art. 22 § 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1030, ze zm.), za jej zobowiązania odpowiadają solidarnie jej wspólnicy, a odpowiedzialność ta jest odpowiedzialnością subsydiarną (art. 31). Znaczenie zatem miało dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy, przedstawienie pełnej informacji na temat sytuacji materialnej i możliwości płatniczych wszystkich wspólników Skarżącej. Tymczasem przedłożono oświadczenia i dokumenty odnośnie sytuacji jedynie M.K., który uzyskuje niewielkie dochody z działalności gospodarczej i - jak twierdzi - jest zadłużony. Wobec tego, brak jakichkolwiek danych odnośnie sytuacji drugiego wspólnika pozwala przyjąć, że nie zostało w pełni wykazane, że sytuacja majątkowa wspólników nie pozwalała na uiszczenie kosztów sądowych obciążających Spółkę. Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy, nie można zatem uznać, aby Spółka udokumentowała, czy uprawdopodobniła w sposób wyczerpujący i jednoznaczny swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze, jak też zdolność do poniesienia kosztów sądowych przez wspólników. Nierzetelne wykonanie skierowanego do Skarżącej wezwania nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę jej sytuacji materialnej. Podkreślenia wymaga, że wszystkie dokumenty i oświadczenia, których przedłożenia oczekiwał orzekający, miały istotne znaczenie dla oceny przesłanek prawa pomocy. Pozwalałyby one bowiem na zobrazowanie rzeczywistej sytuacji materialnej Skarżącej i wspólników, a nie sytuacji wykreowanej przez wybiórcze przedstawienie niepełnych danych. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest natomiast możliwe, ani dopuszczalne. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i, jako taka, powinno być stosowne tylko w stosunku do podmiotów, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Nadto należy zauważyć, że pomimo wskazywanych problemów (w tym prowadzonych procesów, barku przychodów) działalność jest kontynuowana przez Spółkę, co wynika ze złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej (z art. 233 § 1 w zw. z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) oświadczenia o stanie majątkowym. Powyższe potwierdza także załączony do akt sądowych odpis z Krajowego Rejestru Sądowego. Nie wykazano, aby wobec Spółki zostało wszczęte postępowanie upadłościowe czy naprawcze. Skoro, w odniesieniu do strony skarżącej nie zainicjowano wymienionych wyżej postępowań, nie można mówić o występowaniu przesłanki niewypłacalności. Nie ulega wątpliwości, że każdy przedsiębiorca - osoba prawna, czy jednostka organizacyjna (w tym skarżąca) zobligowany jest do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej czy to w umowie, czy też w statucie. Określając cele i formy działania, jej wspólnicy czy też założyciele, powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa. Chcąc realizować działalność m.in. poprzez występowanie w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych musi się ona więc liczyć także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, zgodnie z regułą wynikającą z ww. art. 199 P.p.s.a. Odstąpienie od tej reguły i pozytywne załatwienie wniosku o przyznanie prawa pomocy jest możliwe dopiero, gdy zostanie wykazane w sposób wiarygodny, że płynność finansowa przedsiębiorcy jest zagrożona i nie ma on już żadnych realnych możliwości na zdobycie środków pieniężnych. W przeciwnym razie, przerzucenie ciężaru poniesienia kosztów sądowych na budżet państwa, czyli na ogół obywateli, w sytuacji gdy podmiot gospodarczy kontynuuje działalność, nie spełnia przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a. jak i jest niezgodne z art. 84 Konstytucji RP. Jak podnosi się bowiem w orzecznictwie, przedsiębiorca, który nie wykazał, że utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności, uznając, że Skarżąca nie wykazała, że nie posiada żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.