I SA/Sz 618/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w osobie: Referendarza sądowego Iwony Golec po rozpoznaniu w dniu 10 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. H. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z [...] nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległość podatkową w podatku akcyzowym za czerwiec 2001 r. wraz z odsetkami za zwłokę oraz koszty postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a 1) przyznać wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym wpis od skargi ponad kwotę [...] zł, 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. S. H. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł, złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że nie posiada środków na uiszczenie wpisu sądowego, gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną B. H., a na utrzymaniu małżonków pozostaje czworo dzieci w wieku: 15, 10, 8, 1 lat. Skarżący oświadczył, że posiada z żoną odrębność majątkową od 2000 roku, zajmuje się wychowaniem dzieci, pomaga żonie. Nie wskazał żadnych źródeł dochodów zarówno w odniesieniu do swojej osoby, jak i żony B.. Odnośnie do stanu majątkowego skarżący oświadczył, że posiada mieszkanie o powierzchni ok. 70 m² ( spółdzielcza własność z żoną ), nie ma innych nieruchomości, zgromadzonych oszczędności oraz przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270, ze zm. ), dalej: p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 4 p.p.s.a. częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z konstrukcji tego przepisu wynika więc, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy i od tego co udowodni zależy sposób rozstrzygnięcia w tym przedmiocie. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane w sytuacji, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. ( sygn. akt FZ 478/04 ( niepubl. ), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Wskazać w tym miejscu należy, że, jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I Cz 37/67, opubl. LEX nr 6155 oraz Naczelny Sad Administracyjny w postanowieniach o sygn. akt II FZ 43/05, I FZ 403/05, I FZ 826/05, małżonkowie mają obowiązek – wynikający z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – wzajemnej pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych, a obowiązek ten istnieje niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego. Pozostawanie więc wnioskodawcy we wspólnym gospodarstwie domowym ze współmałżonkiem, usprawiedliwia ocenę możliwości płatniczych w odniesieniu do sytuacji majątkowej całej rodziny. Zgodnie z przepisem art. 255 p.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Stosownie do powyższego, wezwaniem z 19 września 2007 r. wezwano skarżącego do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń, t.j.: 1) rocznego zeznania podatkowego skarżącego za 2006 rok wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym, 2) rocznego zeznania podatkowego małżonki skarżącego za 2006 rok wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym, 3) dokumentu potwierdzającego istnienie ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej, 4) zaświadczenia z urzędu pracy potwierdzającego czy skarżący posiada status osoby bezrobotnej z prawem/bez prawa do zasiłku, 5) zaświadczenia jednostki organizacyjnej gminy ds. opieki społecznej o korzystaniu/ nieskorzystaniu przez skarżącego i jego rodzinę z pomocy społecznej i o wysokości uzyskanej ewentualnie pomocy w okresie ostatnich sześciu miesięcy, 6) dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanego dochodu przez małżonkę skarżącego w okresie ostatnich sześciu miesięcy ( zaświadczenia pracodawcy o wysokości dochodów, bądź – w przypadku prowadzenia przez żonę skarżącego działalności gospodarczej – oświadczenia żony skarżącego o wybranej formie opodatkowania i stawce podatku wraz z dowodem wpłaty podatku za miesiące maj, czerwiec, lipiec, sierpień 2007 r. albo za II kwartał 2007 roku ), 7) dowodów potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów związanych z koniecznym utrzymaniem siebie i rodziny ( w szczególności czynsz za mieszkanie, opłaty za energię elektryczną, wodę, gaz, itp. ) 8) wykazu posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych ( w tym lokat ) oraz wyciągów z rachunków bankowych za okres od 1 lipca 2007 r. do 31 sierpnia 2007 r. w terminie 14 dni od dnia doręczenia niniejszego wezwania, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe skarżący przedłożył zeznania podatkowe – swoje i małżonki – za 2006 rok, umowę majątkową małżeńską z 29.06.2000 r., zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w S. potwierdzające, że skarżący nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych tego urzędu. S. H. wykonując wezwanie przedłożył zaświadczenie Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. potwierdzające, że rodzina skarżącego nie korzysta z pomocy finansowej tego Ośrodka. Składając oświadczenie i stosowne dokumenty, zaznaczając, że małżonka przedstawiła je "chociaż nie mała takiego obowiązku", skarżący wykazał, że B. H. jest przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą pod firmą A B. H., uzyskuje przychody i rozlicza się z urzędem skarbowym na zasadach ogólnych. Do akt sprawy dołączono dowody dokonanych przez B. H. wpłat tytułem podatku dochodowego od osób fizycznych oraz podatku VAT za miesiące maj, czerwiec, sierpień 2007 r. oraz deklarację żony skarżącego na zaliczkę miesięczną na podatek dochodowy za sierpień 2007 r. ( przychód od początku roku w wysokości 64.794,48, koszty uzyskania przychodów 42.763,61 zł, dochód 42.763,61 zł ). Skarżący przełożył dowody potwierdzające wysokość ponoszonych "kosztów podstawowych" na utrzymanie siebie i rodziny wskazując, że stanowią one miesięczne kwotę średnio ok. 1.520,00 zł ( m. in. czynsz, energia, gaz, telefon, bilet sieciowy, odsetki od kredytu ). Skarżący oświadczył, że posiada jeden rachunek bankowy w PBH S.A./Oddział S., na którym posiada zadłużenie z tytułu kredytu w rachunku bieżącym w wysokości 30.500 zł przyznanego w 2000 roku. Zadłużenie z tytułu kredytu powstało, jak wskazał skarżący, w latach 2003-2006, t.j. w okresie kiedy skarżący znajdował się w trudnej sytuacji finansowej i aktualnie spłacane są przez niego odsetki od kredytu w wysokości ok. 400 zł miesięcznie. S. H. wraz ze złożeniem dodatkowych dokumentów oświadczył, że w roku szkolnym 2005/2005 i 2006/2007 troje dzieci otrzymywało stypendium szkolne z uwagi na niskie dochody na członka rodziny, które nie przekraczały kwoty 300 zł. Oświadczył przy tym, że aktualnie nie jest nigdzie zatrudniony, co jest spowodowane koniecznością wychowywania dzieci. Wychowanie i wykształcenie czwórki dzieci ( M. 15 lat, F. 10 lat, P. 8 lat, P. 1,5 roku ) jest, jak podał S. H., priorytetem małżonków, dlatego jedna osoba nie ma możliwości podjęcia pracy – troje dzieci uczęszcza do szkoły, a najmłodszy syn pozostaje pod opieką skarżącego i jego żony. Wnioskodawca podkreślił, że żadne dziecko nie uczęszczało do żłobka i przedszkola. Dodał nadto, że dwoje dzieci uczęszcza do szkoły podstawowej i są oni jednymi z najlepszych uczniów w szkole, a syn M. uczęszcza do trzeciej klasy gimnazjum i jest jednym z najlepszych uczniów w szkole. Skarżący zwrócił uwagę na fakt poniesienia dużych wydatków w związku z rozpoczętym rokiem szkolnym na zakup podręczników szkolnych, wyposażenia szkolnego oraz niespodziewanego wydatku na zakup mundurków szkolnych, co dodatkowo nadwyrężyło budżet domowy. Wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując na ciążący aktualnie na skarżącym obowiązek uiszczenia wpisów sądowych w ośmiu zawisłych przed tut. Sądem sprawach w łącznej wysokości 4.000,00 zł, S. H. oświadczył, że nie jest w stanie ich uregulować, ponieważ ich nie posiada. Analiza przedstawionej sytuacji rodzinnej i finansowej skarżącego prowadzi do wniosku, że nie wykazał on, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej całkowite uwzględnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym koszty sądowe w sprawie. Ze złożonego oświadczenia i przedłożonych dokumentów wynika, że skarżący świadomie nie podejmuje czynności zarobkowych zajmując się wychowaniem dzieci. Skarżący nie wykazał, że jest niezdolny do podjęcia zatrudnienia, nie jest też osobą zarejestrowaną w urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy, a z urzędu wiadomym jest, że jeszcze w latach 2004 i 2005 skarżący prowadził działalność gospodarczą, pełnił funkcje w organach zarządzających i nadzorczych spółek prawa handlowego (oświadczenie złożone w tutejszym sądzie w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 508/04 oraz treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Zaznaczyć należy, że możliwość utrzymywania sześcioosobowej rodziny skarżącego przez jednego ze współmałżonków otrzymujących średni miesięczny dochód w wysokości ok. 5.345,50 zł, oznacza, że nie można rodziny skarżącego zaliczyć do ubogich – rodzina skarżącego nie korzysta z pomocy społecznej, a z oświadczenia skarżącego nie wynika, że rodzina zalega z bieżącymi płatnościami. Biorąc jednak pod uwagę wysokość ciążących aktualnie na skarżącym kosztów sądowych w ośmiu zarejestrowanych w tutejszym Sądzie sprawach o sygn. akt I SA/Sz 618-625/07 sprowadzających się na obecnym etapie postępowania do wpisów od skarg w łącznej kwocie 4.000,00 zł, stwierdzić należy, że zasadne jest częściowe uwzględnienie złożonego w niniejszej sprawie wniosku. Oceniając możliwości płatnicze skarżącego z uwzględnieniem sytuacji rodzinnej i wysokości dochodów małżonki skarżącego – zgodnie z przywołanymi powyżej orzeczeniami SN i NSA - należy stwierdzić, że skarżący jest w stanie uiścić wpis od skargi w kwocie 160 zł bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze powyższe, należało na podstawie art. 245 § 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznać wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym część wpisu od skargi ponad kwotę 160 zł, a w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. Dodatkowo wskazać należy, że zgodnie z art. 249 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może być cofnięte, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć.