I SA/Sz 620/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka,, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant Edyta Wójtowicz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 7 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek. I. oddala skargę II. przyznaje adwokatowi [...] od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie kwotę [...] złotych powiększoną o kwotę należnego podatku od towarów i usług z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład), decyzją z dnia [...] r. nr [...] , wydaną na podstawie 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: K.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.; dalej: u.s.u.s), po ponownym rozpoznaniu sprawy z wniosku K. K. o umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez osoby ubezpieczone niebędące płatnikami tych składek, utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] 2011 r., nr [...], którą umorzono postępowanie w sprawie zainicjowanej wnioskiem strony. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ administracji wskazał, że K.K., pismem z dnia 10 stycznia 2011 r., wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek, powołując się na swoją trudną sytuację finansową i zdrowotną. Jako przyczynę powstania zadłużenia strona wskazała kryzys gospodarczy, który dotknął również jej firmę. Z uwagi na malejący rynek zbytu i brak środków na spłatę wierzycieli, strona zmuszona była zakończyć działalność gospodarczą. Wnioskodawczyni podała również, że ze względu na zadłużenie wobec Zakładu nie mogła zarejestrować się w urzędzie pracy i obecnie korzysta z ubezpieczenia zdrowotnego męża, który jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Stan zdrowia i kryzys nie pozwala jej na znalezienie stałego zatrudnienia, stąd podejmuje się ona jedynie drobnych zajęć dorywczych. Mąż strony jest również osobą schorowaną, po operacjach, co uniemożliwia mu podjęcie pracy. Ponadto strona wskazała, że ona i jej małżonek utrzymują się dzięki pomocy najbliższej rodziny, a mianowicie: mieszkająca z nimi córka ponosi koszty utrzymania mieszkania, natomiast druga córka wspiera ich, kupując podstawowe artykuły żywnościowe. Prowadzone wobec strony postępowania egzekucyjne są bezskuteczne. Rozpoznając sprawę, Zakład ustalił, że zadłużenie figurujące na koncie rozliczeniowym K. K. dotyczy składek na ubezpieczenie własne jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą oraz składek za zatrudnionych przez nią pracowników. W zakresie składek na ubezpieczenie własne i składek za pracowników w części finansowanej przez stronę jako płatnika, Zakład wydał orzeczenie odmawiające ich umorzenia (decyzja z dnia[...] r. nr [...]). Natomiast w odniesieniu do pozostałych należności, tj. składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] r., Zakład umorzył postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe. Organ ten stwierdził bowiem, że zgodnie z art. 30 u.s.u.s., do należności tych nie stosuje się przepisów o umorzeniu, co oznacza, że nie podlegają one umorzeniu z mocy prawa. Stosownie zaś do art. 105 § 1 K.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z konstruktywnych elementów sprawy administracyjnej, w tym brak podstaw prawnych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Powyższe skutkuje tym, że nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Z tego względu wniosek strony w zakresie składek finansowanych przez pracowników nie podlegał rozpatrzeniu. K. K., pismem z dnia 19 kwietnia 2011 r., wystąpiła o ponowne rozpatrzenie sprawy. W jej ocenie bowiem, art. 30 u.s.u.s. nie mówi, że składki finansowane przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie podlegają umorzeniu z mocy prawa. Z artykułu tego wynika jedynie, że do powyższych należności nie stosuje się art. 28 i art. 29 u.s.u.s. Możliwość ich umorzenia wynika natomiast z innych przepisów, tj. z art. 31 u.s.u.s., który stanowi, że do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio m.in. art. 59 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (dalej: O.p.). Wskazany przepis stanowi zaś, że zobowiązanie podatkowe wygasa w całości lub w części wskutek umorzenia zaległości. Następnie przywołując treść art. 67a § 1 pkt 3 (dotyczącego umarzania na wniosek podatnika zaległości podatkowych) i art. 67d § 1 O.p. (dotyczącego udzielania z urzędu przez organ podatkowy ulg w spłacie zobowiązań podatkowych), strona stwierdziła, że przepisy te znajdują zastosowanie w sprawie o umorzenie zaległości z tytułu składek za pracowników przez nich finansowanych. Ponadto wskazała, że prowadzone przeciwko postępowanie egzekucyjne jest bezskuteczne, a przepisy nie przewidują możliwości licytacji nieruchomości wskazanej przez Zakład w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] r. o nr [...] , odmawiającej umorzenia należności. Zakład, po ponownym rozpoznaniu sprawy, stwierdził, że rozstrzygnięcie zawarte w decyzji z dnia [...] r. jest prawidłowe, zaś powołana przez stronę argumentacja nie daje podstaw do zmiany, czy uchylenia tej decyzji. Odnosząc się do kwestii przepisów, na podstawie których możliwe jest umorzenie zaległości z tytułu składek, organ ten wyjaśnił, że w przepisach art. 59 § 1 pkt 1, 3, 4, 8 i 9 O.p., mających zastosowanie do należności z tytułu składek, wymienione są jedynie przypadki, w których zobowiązanie wygasa. Jednym z tych przypadków jest umorzenie zaległości. Tymczasem instytucję umorzenia należności z tytułu składek reguluje szczegółowo ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych i to, jakie należności mogą być umarzane i na jakich warunkach, wynika z art. 28 ust. 1-3b, art. 30 i art. 32 u.s.u.s. Wskazany art. 30 u.s.u.s. wyłącza możliwość umarzania na podstawie art. 28 należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek. Składki te nie podlegają zatem w ogóle umorzeniu. W konsekwencji, jeżeli wniosek o umorzenie należności z tytułu składek obejmuje składki finansowane przez ubezpieczonych (pracowników), właściwym rozstrzygnięciem jest jedynie umorzenie postępowania na podstawie art. 105 K.p.a. Brak jest bowiem przedmiotu postępowania w tym znaczeniu, że nie istnieją należności, do których mógłby mieć zastosowanie art. 28 u.s.u.s. Z kolei, powołane przez stronę przepisy art. 67a § 1 pkt 3 i art. 67d § 1 O.p., zgodnie z art. 31 u.s.u.s., nie mają zastosowania do należności z tytułu składek. Organ ten wyjaśnił ponadto, że argumenty o bezskutecznej egzekucji i posiadaniu nieruchomości niepodlegającej licytacji nie mają znaczenia w sprawie, gdyż rozstrzygnięcie dotyczy kwestii umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego. Nadmienił przy tym, że postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec strony nie zostało umorzone, natomiast własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu podlega egzekucji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie K.K. podniosła, że zaskarża w całości ostateczną decyzję Zakładu i nie zgadzając się z argumentami organu, podtrzymuje swoje stanowisko. W odpowiedzi na skargę Zakład, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o oddalenie skargi w całości, jako oczywiście bezzasadnej. W uzasadnieniu organ przywołał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, podkreślając, że stwierdzony w u.s.u.s. zakaz umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek czyni wniosek skarżącej niemożliwym do rozpoznania w tym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skargę należało uznać za nieuzasadnioną, gdyż nie zachodzą podstawy do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja nie odpowiada przepisom prawa. Stosownie do przepisu art. 61 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: K.p.a.), postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu, przy czym datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Jak stanowi art. 104 K.p.a., organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, o ile przepisy kodeksu nie stanowią inaczej, przy czym decyzja rozstrzyga sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończy sprawę w danej instancji. Natomiast w sytuacji, gdy wszczęte postępowanie administracyjne z jakiejkolwiek przyczyny okazuje się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu tego postępowania (art. 105 § 1 K.p.a.). W rozpatrywanej sprawie przedmiotem skargi jest decyzja ostateczna wydana na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. i umarzająca, jako bezprzedmiotowe, postępowanie administracyjne wszczęte na skutek złożonego przez K. K. i zawartego w jej piśmie z dnia 10 stycznia 2011 r. żądania w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek ubezpieczeniowych finansowanych przez ubezpieczonych niebędących ich płatnikami, a więc należności pobieranych na podstawie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.; dalej: u.s.u.s). W związku z powyższym zauważyć należy, że stosownie do przepisu art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach, o jakich mowa art. 28 ust. 2, z tym wszakże zastrzeżeniem, że składki na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia w uzasadnionych przypadkach mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym szczegółowe zasady umarzania tychże składek określone zostały w rozporządzeniu ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego. Jednakże, jak wynika to z przepisu art. 30 u.s.u.s., wskazana wyżej regulacja dotycząca możliwości umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (art. 28) nie ma zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Przepis ten wyklucza więc możliwość podejmowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozstrzygnięć w zakresie umarzania bądź odmowy umorzenia składek w części finansowanej przez osoby ubezpieczone, niebędące płatnikami tych składek (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 14 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 483/10, LEX nr 673064; a także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 17/10, LEX nr 957943), a to – w konsekwencji – powoduje, że postępowanie administracyjne w tejże sprawie jest bezprzedmiotowe. Na gruncie rozpatrywanej sprawy stwierdzić zatem należy, że będąc zobowiązaną, jako płatnik, do uiszczania składek na własne ubezpieczenia społeczne, jak również składek na ubezpieczenia społeczne finansowane przez swoich pracowników, skarżąca miała uprawnienie do ubiegania się, w określonych warunkach, o umorzenie wyłącznie należności z tytułu składek na własne ubezpieczenie (co też w praktyce nastąpiło, jak wynika to z akt sprawy), natomiast nie przysługiwało jej prawo, jako płatnikowi składek, ubiegania się o umorzenie takich należności z tytułu składek na ubezpieczenie finansowanych przez inne osoby ubezpieczone. Skoro zatem zgłoszone przez skarżącą, jako płatnika składek finansowanych przez osoby ubezpieczone, żądanie umorzenia tychże należności dotyczy sprawy niepodlegającej rozstrzygnięciu przez organ co do jej istoty, wszczęte tym żądaniem postępowanie administracyjne okazało się postępowaniem bezprzedmiotowym i jako takie podlegało umorzeniu stosownie do art. 105 § 1 K.p.a. Nie znajdując w tych warunkach podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja ostateczna wydana została z naruszeniem wskazanych w niej przepisów prawa, w szczególności przepisu art. 105 § 1 K.p.a. oraz przywołanych wyżej przepisów u.s.u.s., stosownie do przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec o oddaleniu skargi jako nieuzasadnionej.