I SA/Sz 620/17

Dnia 15 września 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA – Ewa Wojtysiak po rozpoznaniu w dniu 15 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Szczecinie od postanowienia starszego referendarza sądowego WSA w Szczecinie z dnia 9 sierpnia 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 28 kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od sierpnia do grudnia 2011r. p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. "[...]" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] wraz ze skargą na ww. decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia 28 kwietnia 2017 r., złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu ( PPP r). Wniosek o przyznanie prawa pomocy Skarżąca uzasadniła brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, w tym na wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika oraz wskazała na stopień skomplikowania sprawy. Spółka wskazała, że brak środków jest następstwem zajęcia przez organ podatkowy rachunku bankowego i przejęcia środków z tego rachunku na pokrycie zaległych zobowiązań podatkowych oraz nadania Skarżącej statusu przedsiębiorcy zalegającego z opłatami podatkowymi, co uniemożliwiło zaktualizowanie koncesji na obrót paliwami i w konsekwencji spowodowało utracenie koncesji oraz zakończenie prowadzonej działalności. W oświadczeniu o majątku i dochodach Skarżąca wykazała kapitał zakładowy w wysokości [...] zł, wartość środków trwałych "0" zł, stratę za ostatni rok obrotowy w kwocie [...] zł. Skarżąca wskazała, że posiada jeden rachunek bankowy w [...], którego stan na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, wg oświadczenia, wynosił "0" zł. Wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia 20 lipca 2017 r., Skarżąca dodatkowo przedłożyła następujące dokumenty: 1. kopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu za rok podatkowy 2016 r., w którym zadeklarowała przychody w wysokości [...] zł, koszty uzyskania w kwocie [..;] zł, stratę w kwocie [...] zł; 2. kopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu za rok podatkowy 2015 r., w którym zadeklarowała przychody w wysokości [...] zł, koszty uzyskania w kwocie [...] zł, stratę w kwocie [...] zł; 3. kopie bilansu na dzień 31.12.2015 r. oraz na dzień 31.12.2016 r.; 4. kopie rachunku zysków i strat za okres od 01.01.2015 r. do 31.12.2015 r. oraz za okres od 01.01.2016 r. do 31.12.2016 r.; 5. kopie deklaracji VAT-7 za kwiecień 2017 r., maj 2017 r., czerwiec 2017 r.; 6. kopie wyciągu z rejestru VAT zakupów i sprzedaży za okres od 01.01. 2017 r. do 30.06.2017 r.; 7. kopię z zapisów na koncie kasowym za okres od 01.01.2017 r. do 30.06.2017 r.; 8. kopie dziennika księgowań za okres sprawozdawczy od 01.01.2017 r. do 30.06.2017 r.; 9. wyciąg z rachunku bankowego w [...] SA za okres od 01.01.2017 r. do 30.06.2017 r. (saldo końcowe 0 zł). Straszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2017 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W ocenie rozpoznającego wniosek, analiza złożonych przez Skarżącą oświadczeń oraz dokumentów finansowych pozwala stwierdzić, że nie wykazała ona, że nie posiada żadnych środków pieniężnych, aby ponieść jakiekolwiek koszty sądowe niniejszej sprawy, ani też nie wykazała, iż nie jest w stanie ich zdobyć. Nadto, na obecnym etapie postępowania nie ma obowiązku działania przez profesjonalnego pełnomocnika, a każdy skarżący powinien liczyć się z ewentualną koniecznością poniesienia pełnych kosztów postępowania. Od powyższego postanowienia, Spółka w ustawowym terminie złożyła niepodpisany sprzeciw. Zarządzeniem z dnia 24 sierpnia 2017 r. wezwano Spółkę do uzupełnienia braków formalnych sprzeciwu poprzez jego podpisanie bądź nadesłanie podpisanego odpisu tego sprzeciwu, w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania pod rygorem odrzucenia sprzeciwu na podstawie art. 259 § 2 p.p.s.a. Zobowiązanie Sądu zostało wykonane w terminie. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżącą wskazała, że referendarz sądowy nie wziął pod uwagę przedstawionych przez nią argumentów. Spółka ponownie wskazała, że nie posiada żadnego majątku, nie posiada również koncesji która stanowiła podstawę prowadzenia jej działalności gospodarczej. Spółka wskazała, iż wprawdzie formalnie nie prowadzi postępowania likwidacyjnego, jak też upadłościowego, ale faktycznie nie prowadzi żadnej działalności. Zdaniem Skarżącej, przedmiot działalności Spółki ujawniony w KRS, a określony w umowie Spółki należy odnieść do faktycznie wykonywanej działalności przez Spółkę, nie zaś do wskazanego w umowie Spółki katalogu tej działalności. Katalog ten, praktycznie prócz działalności w obrocie paliwami, był katalogiem pustym - niewykorzystywanym przez podmiot. Skarżąca wskazała, że nie jest prawdą, iż nie dochodziła roszczeń od swoich kontrahentów, gdyż złożyła wnioski do sądu wobec swoich nierzetelnych kontrahentów, jednakże 14 grudnia 2016 r. zgodnie z wezwaniem nr [...] Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...], przekazano wszelkie informacje dotyczące m.in. dłużników Spółki w celu zabezpieczenia wierzytelności przez [...] Urząd Skarbowy. W połowie 2016 roku firma [...] z którą współpracowała Skarżąca odmówiła dalszego finansowania kredytem kupieckim dostaw paliw, a Spółka systematycznie traciła klientów z uwagi na brak środków do dalszej sprzedaży. Pomimo prób nawiązania współpracy z innymi dostawcami ze względu na decyzję UKS dotyczącą kontroli za 2011 r., Spółka nie mogła uzyskać zaświadczenia o niezaleganiu w podatkach co spowodowało, iż inni dostawcy nie wyrażali chęci na podjęcie współpracy. Spółka ponosiła dalsze koszty nie mając przychodów jednakże nie została ogłoszona jej upadłość ani zawieszenie, ponieważ odwołując się od decyzji UKS,. zarząd Spółki wierzył w pozytywne rozpatrzenie tego odwołania. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Energii z dnia 15.12.2016 r. wszystkie podmioty posiadające koncesję na Obrót Paliwami Ciekłymi były zobligowane do zaktualizowania wniosków o przedłużenie koncesji. Jednym z wymogów było uzyskanie zaświadczenia o niezaleganiu w podatkach, którego Spółka nie mogła uzyskać z uwagi na decyzję Naczelnika Urzędu Kontroli Skarbowej. W załączeniu, Spółka przedstawiła pismo z Urzędu Regulacji Energetyki informujące o wygaśnięciu koncesji oraz Postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej o odmowie wstrzymania wykonania decyzji. Spółka wyjaśniła również, iż wspólnicy Spółki nie podjęli decyzji o jej dekapitalizowaniu, ponieważ nie posiadają na to środków finansowych. Końcowo Spółka wskazała, że spełnia warunki, o których mowa w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. 2017.1369 zw. dalej: " p.p.s.a.") do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, gdyż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W załączeniu Spółka przedłożyła: potwierdzenie zamknięcia rachunku w PKO BP, zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, wezwanie do udzielenia informacji z [...] Urzędu Skarbowego, postanowienie o odmowie wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, wygaśnięcie koncesji na obrót paliwami ciekłymi z dnia 9 lutego 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Zaznaczyć należy, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy istnieje realne zagrożenie niezrealizowania przez stronę przysługującego jej prawa do sądu. Stanowisko to potwierdzone zostało w orzecznictwie i piśmiennictwie (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, pod red. R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C.H.Beck, wydanie 2, Warszawa 2013 r., s. 855-856). Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Skarżąca Spółka nie zgadza się z odmową przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym uznając, że spełnia warunki, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, gdyż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając zatem na względzie zakres sprzeciwu, jak również przywołane na wstępie regulacje, Sąd utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego w całości, nie znajdując podstaw do jego uwzględnienia. Przed wyłożeniem motywów podjętego rozstrzygnięcia przypomnieć należy, iż rozpoznanie wniosku o prawo pomocy polega na porównaniu stanu majątkowego posiadania wnioskującej strony z wysokością ciążących na niej kosztów sądowych. W niniejszej sprawie, jest to wydatek w wysokości [...] zł, na który składa się wpis sądowy od wniesionej skargi. W ocenie Sądu, skarżąca Spółka nie wykazała ani w postępowaniu zakończonym postanowieniem starszego referendarza sądowego, ani wraz ze złożeniem sprzeciwu, iż spełnia przesłanki do udzielenia jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Prawidłowo rozpoznający wniosek starszy referendarz sądowy zwrócił uwagę, że Spółka nie znajduje się w stanie upadłości czy likwidacji, zaś analiza przedłożonych materiałów księgowych wskazuje, że Spółka kontynuuje działalność gospodarczą, pomimo wskazywanych trudności finansowych. Ponadto, jak słusznie zauważył to starszy referendarz sądowy, zakres działalności Spółki obejmuje nie tylko obrót paliwami i nie jest to przeważająca działalność gospodarcza skarżącej. W informacji KRS jako przedmiot działalności widnieje także na przykład handel hurtowy i komisowy, transport drogowy towarów, przeładunek, magazynowanie i przechowywanie towarów, wynajem środków transportu lądowego. Gołosłowne oświadczenie Spółki, że wprawdzie formalnie nie prowadzi postępowania likwidacyjnego, jak też upadłościowego, ale faktycznie nie prowadzi żadnej działalności, jest niewystarczające. Tym bardziej, iż z nadesłanych kopii deklaracji VAT-7 za miesiące kwiecień 2017 r., maj 2017 r. i czerwiec 2017 r., z ewidencji sprzedaży i zakupu VAT za okres do 30 czerwca 2017 r., a także z zapisów w księdze rachunkowej, wynika że Spółka osiąga obroty, prowadzi rozrachunki z dostawcami, usługodawcami, osiąga przychody z wynajmu cysterny i autocysterny, ponosi wydatki (np. opłaty leasingowe). Wskazać należy, iż w orzecznictwie sądowym wskazuje się, iż osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). Ponadto, nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. Z definicji działalności gospodarczej – zawartej w art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t. j. Dz. U z 2016 r. poz. 1829 ze zm.) – wynika, iż działalnością gospodarczą jest działalność zarobkowa. Oznacza to, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wnosi o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14). Ponadto, z przedłożonego bilansu za 2016 r., wynika, że na dzień 31 grudnia 2016 r. Spółka posiadała środki pieniężne w kwocie [...] zł, zaś z wydruku z zapisów na koncie 110 KASA z dnia 27 lipca 2017 r. wynika saldo końcowe Ma w kwocie [...] zł. Z przedłożonych dokumentów wynika, że Spółka osiągała w latach 2015 r. i 2016 r. znaczne przychody, a tym samym w ostatnim okresie posiadała znaczny potencjał do gromadzenia środków finansowych umożliwiających zabezpieczenie środków finansowych wielokrotnie przekraczających skalę wymaganych niniejszej sprawie kosztów sądowych ( [...] zł). O tym, że skarżąca nie utraciła płynności finansowej świadczą zapisy w bilansie sporządzonym na dzień 31 grudnia 2016 r., według którego spółka wprawdzie nie posiadała aktywów trwałych, ale dysponowała aktywami obrotowymi w wysokości [...] zł, w tym zapasami o wartości [...] zł. Posiadała również należności krótkoterminowe w wysokości [...] zł, w tym z tytułu dostaw i usług o okresie spłaty do 12 miesięcy oraz z tytułu należności publicznoprawnych. Odnosząc się do wykazywanej przez Spółkę straty podatkowej z roku 2015 i 2016 podnieść trzeba, iż okoliczność ta nie może znaleźć uznania w świetle reguł jakimi należy kierować się przy ocenie zdolności majątkowych przedsiębiorców. Jak to się bowiem podkreśla w orzecznictwie, w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13). W postanowieniach z dnia 22 marca 2011 r. o sygn. akt II GZ 112/11 i z dnia 19 listopada 2004 r. o sygn. akt I FZ 436/04, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Jeżeli chodzi natomiast o podnoszoną we wniosku PPPr. kwestię zajęcia przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie rachunku bankowego Skarżącej i przejęcia środków na tym rachunku na pokrycie zaległych zobowiązań podatkowych, wskazać należy, iż okoliczność ta nie mogła sama z siebie świadczyć o spełnieniu ustawowych przesłanek udzielenia prawa pomocy. W orzecznictwie podnosi się bowiem, iż w tej kwestii istnieje możliwość zastosowania przez stronę skarżącą środka wynikającego z przepisu art. 166a § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm.) z którego wnika, że istnieje możliwość dokonywania wypłat z zajętego rachunku bankowego za zgodą organu egzekucyjnego w celu poniesienia wydatków związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą Por. postanowienie NSA z dnia 14 maja 2015 r. o sygn. akt I FZ 67/15). Na koniec warto przypomnieć, iż zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.), umową spółki można zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). W postanowieniu z dnia 24 czerwca 2015 r. o sygn. akt II GZ 294/15 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Brak zaś dofinansowania Spółki przez wspólników należy odczytywać jako niechęć wspólników do kontynuowania procesu, co nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku spółki o prawo pomocy (por. także postanowienie NSA z dnia 13 września 2012 r. o sygn. akt I FZ 287/12 – i powołane tam orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 19 września 1937 r. o sygn. akt CII 618/37, publ. Zb. Urz. 1938, poz. 193, oraz postanowienia NSA z dnia 20 lutego 2014 r. o sygn. akt II FZ 145/14 i II FZ 146/14). Stwierdzając zatem, że przedstawiona przez Spółkę sytuacja finansowa nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zasadne jest utrzymanie w mocy orzeczenia starszego referendarza sądowego o odmowie zwolnienia Spółki od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu. O powyższym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.