I SA/Sz 625/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 25 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia[...] . Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata W dniu 25 sierpnia 2010 r. skarżący L. G., w związku ze skargą na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia[...] . [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W treści uzasadnienia skarżący wskazał, że jest "długotrwale ułomny", prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami i siostrą, a w majątkowym, że nie posiada żadnego majątku nieruchomego, poza działką budowlaną o pow.[...] m kw., ani zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.), jak i wartościowych przedmiotów o wartości powyżej [...] euro. W rubryce formularza dotyczącej dochodów skarżący wpisał, że rodzice uzyskują dochody z emerytury nie podając ich wysokości, wskazał także, że zarówno on sam i jego siostra są bezrobotni. Ponadto skarżący wskazał na sygnatury dwóch spaw sądowoadministracyjnych, w których przyznano mu pomoc prawną – II SA 702/09 oraz I SA/Wa 1385/08. W uzasadnieniu wniosku znalazły się również argumenty uzupełniające jego skargę na wyżej powołane postanowienie. W związku z przysługującym uprawnieniem wynikającym z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) dalej w skrócie p.p.s.a., referendarz sądowy wezwał skarżącego pismem z dnia 10 września 2010 r. do przedłożenia: zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia skarżącego, stwierdzającego czy skarżący jest zdolny do podjęcia pracy, zaświadczenia z urzędu pracy, czy skarżący jest obecnie zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, zaświadczenia z urzędu pracy, czy siostra skarżącego B. G. jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, zaświadczenia z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy czy skarżący i członkowie jego rodziny prowadzący z nim wspólne gospodarstwo domowe korzystają od początku 2010 r. z pomocy społecznej oraz czy ubiegali się o jej przyznanie, aktualnych dokumentów, z których wynika miesięczna wysokość otrzymywanych emerytur przez rodziców skarżącego (np. kserokopii decyzji o ich przyznaniu, o waloryzacji, odcinki przekazów pocztowych, dowody otrzymania przelewów bankowych), wykazu ponoszonych miesięcznie koniecznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (obejmującego miesięczne opłaty za mieszkanie, wydatki na zakup żywności, lekarstw), a także - w miarę możliwości - dokumentów potwierdzających wysokość tych wydatków z ostatnich dwóch miesięcy (faktury, dowody wpłat, dowody przelewów itp.), wyciągów z posiadanych przez rodziców skarżącego rachunków bankowych z ich stanem z ostatnich trzech miesięcy, dodatkowego oświadczenia skarżącego dotyczącego posiadanej działki budowlanej o pow. [...] m kw. gdzie jest położona, w jaki sposób i przez kogo jest wykorzystywana, czy skarżący otrzymuje z niej jakieś korzyści materialne, w terminie 10 dni od doręczenia niniejszego wezwania pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy. Skarżący w zakreślonym terminie, ani dotychczas wymienionych dokumentów nie przedłożył. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, wówczas gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Podnieść należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno być zatem stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin są odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Ponadto, jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Sąd (referendarz sądowy) nie jest natomiast zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego albo gdy nie są one do końca jasne. Warto także przytoczyć inne stanowisko sądów, iż decydując o przyznaniu prawa pomocy, należy brać pod uwagę również możliwości finansowe współmałżonka i osób zobowiązanych do alimentacji. Oznacza to, że można oczekiwać zarówno od małżonków, jak i rodziców i dzieci udzielenia wnioskodawcy pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych (art. 23, art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że wniosek skarżącego, który ubiega się prawo pomocy w zakresie całkowitym, nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie wykazał on, iż nie jest w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Przedstawione we wniosku dane okazały się być niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej strony oraz jej możliwości płatniczych. Natomiast strona, wzywana do przedstawienia stosownych dokumentów i oświadczeń, nie wywiązała się należycie z nałożonego na nią zobowiązania, co sprawia, że jej oświadczenia są niepełne, bądź nie poddają się weryfikacji, a to – z kolei – uniemożliwia przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy, określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Skarżący w swoim wniosku podał ogólnikowe dane, z których wynika, że jest ułomny, bezrobotny, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami i siostrą, nie posiada większego majątku, ani oszczędności. Jednak nie podał wysokości dochodów z emerytury swoich rodziców nie wskazując na przyczyny tego braku. Nie sposób również było ocenić z czego faktycznie się utrzymuje, potwierdzenia również wymagało twierdzenie skarżącego o złym stanie zdrowia. Na marginesie należy wskazać, że skarżący opisując swoją sytuację osobistą i zdrowotną sam wskazał, że jeśli będzie trzeba poprze swoje twierdzenia opinią lekarską. Wobec tego skarżący został wezwany pismem z dnia 10 września 2010 r. (które otrzymał w dniu 30 września 2010 r.) do nadesłania dokumentów świadczących o trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, ze wskazaniem, o jakie konkretnie dokumenty chodzi. Niedostarczenie wymaganych dokumentów uniemożliwia merytoryczne rozpoznanie sprawy i pozytywne załatwienie wniosku. Dopiero bowiem ustalenie, czy skarżący samodzielnie (z własnych dochodów czy oszczędności) ani za pomocą innych osób (w tym zobowiązanych do alimentacji członków najbliższej rodziny), czy instytucji nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych, pozwoliłoby rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy. Odnosząc się do zawartej we wniosku uwagi skarżącego o przyznaniu mu prawa pomocy w innych sprawach sądowych, należy wyjaśnić, że nie oznacza to, że prawo pomocy będzie mu przyznane na tej samej zasadzie w każdym następnym postępowaniu sądowoadministracyjnym. W rozpoznawanej sprawie brak jest zatem podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku, dopóki skarżący nie przedstawi pełnej informacji o swojej sytuacji majątkowej i jego możliwościach płatniczych i nie uzupełni wniosku o określone dokumenty. Końcowo, należy też wyjaśnić, że referendarz sądowy w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, nie może odnieść się do argumentów skarżącego uzupełniających skargę, bowiem stanowiłoby to niedopuszczalne w tym postępowaniu wpadkowym rozstrzyganie co do istoty sprawy. W świetle powyższego należało uznać, iż skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.