I SA/Sz 627/14

Dnia 28 kwietnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA – Kazimierz Maczewski po rozpatrzeniu w dniu 28 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z Jego skargi na decyzję Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności ONW na rok 2013 p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 28 stycznia 2015 r. o sygn. akt I SA/Sz 627/14, oddalił skargę J. W. na decyzję Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] , w przedmiocie odmowy przyznania płatności ONW na rok 2013. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku, pismem z dnia 19 lutego 2015 r. Skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy, wskazując na swoją trudną sytuację finansową. Następnie, w celu uzupełnienia braków formalnych złożonego wniosku, w dniu 10 marca 2015 r. do Sądu złożono dwa urzędowe formularze PPF, zaś w dniu 27 marca 2015 r., wraz ze skargą kasacyjną od ww. orzeczenia, wpłynął trzeci (niepodpisany) formularz PPF. W złożonych formularzach Skarżący zwrócił się do Sądu o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek, Skarżący podniósł, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego (opłaty kancelaryjnej i wpisu od skargi kasacyjnej), gdyż oprócz zajętej w drodze egzekucji renty z ZUS w kwocie[...] zł nie posiada żadnych innych dochodów. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym na formularzach, Skarżący podał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, posiada "gospodarstwo rolne z licznymi postępowaniami egzekucyjnymi", nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych a jego miesięczny dochód brutto stanowi kwota[...] zł - "renta ZUS II grupa". Skarżący wskazał też, że ponosi wydatki z tytułu opłat za: prąd ([...] zł), wodę ([..] zł), leki ([...] zł), żywność ([...] zł). Z uwagi na fakt, iż przedstawione wyżej oświadczenie Skarżącego okazało się niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", Sąd wezwał Stronę do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów w postaci: 1) aktualnego dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanej przez Skarżącego renty ZUS, uwzględniającego zajęcie komornicze; 2) dokumentów potwierdzających zajęcie majątku Skarżącego i aktualny stan prowadzonej egzekucji; 3) zeznania podatkowego Skarżącego o wysokości osiągniętego dochodu w 2013 r. albo - o ile zostało już złożone we właściwym urzędzie skarbowym - zeznania podatkowego Skarżącego o wysokości osiągniętego dochodu w 2014 r.; 4) wyciągów z posiadanych przez Skarżącego wszystkich rachunków bankowych, oszczędnościowych (w tym dotyczących lokat, kart kredytowych) z ich stanem z okresu ostatnich 3 miesięcy; 5) zaświadczenia z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy, czy Skarżący korzysta z pomocy społecznej, czy ubiegał się o jej przyznanie w okresie ostatnich trzech miesięcy; 6) wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie Skarżącego wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość z ostatnich trzech miesięcy; 7) kopii decyzji w sprawie podatków lokalnych za 2014 r. i 2015 r., 8) dodatkowego oświadczenia w przedmiocie posiadanego przez Skarżącego gospodarstwa rolnego, tj.: powierzchni posiadanych gruntów rolnych (z uwzględnieniem występujących na nim obiektów budowlanych) i tytułu prawnego do tych gruntów (np. własność, dzierżawa); sposobu, w jaki są wykorzystywane; czy Skarżący otrzymuje z tego tytułu dochody, w jakiej wysokości. W wezwaniu pouczono Skarżącego, że wskazane powyżej dokumenty i oświadczenia należy nadesłać sądowi w terminie 10 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie dokumentów i oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy. W wyznaczonym przez Sąd terminie, pełnomocnik Skarżącego nadesłał wyłącznie kserokopie: – decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 marca 2015 r., z której treści wynika, że wysokość przyznanej Skarżącemu renty po rewaloryzacji od 1 marca 2015 r. wynosi [...] zł, świadczenie to zmniejsza się z powodu potrąceń świadczeń alimentacyjnych o kwotę [...] zł, oraz że od 1 marca 2015 r. wysokość świadczenia do wypłaty wynosi miesięcznie [...] zł; – odpisu księgi wieczystej (według stanu z dnia 27 czerwca 2014 r.) należącej do Skarżącego nieruchomości, tj. działki nr [...] położonej w M., gmina D., powiat p., o powierzchni [...] ha, z którego to odpisu wynika, że wskazana nieruchomość obciążona jest hipoteką umowną kaucyjną na rzecz wierzyciela - Banku Powszechnej Kasy Oszczędności B. P. S.A., w kwocie [...] zł (stanowiącej zabezpieczenie spłaty kredytu zaciągniętego przez Skarżącego 7 maja 2009 r.). Ponadto, w piśmie przewodnim z 13 kwietnia 2015 r., pełnomocnik Skarżącego wskazał, że: – obecnie przed Sądem Apelacyjnym w S. toczy się postępowanie odwoławcze w sprawie o zapłatę z powództwa wierzyciela hipotecznego; – obecnie Skarżący posiada dochód jedynie z tytułu uzyskiwanej renty, nie korzysta on z rachunków bankowych, zaś w jego posiadaniu nie znajdują się żadne lokaty ani karty kredytowe; – Skarżący nigdy nie ubiegał się o uzyskanie żadnych świadczeń z pomocy społecznej; – wydatki na media, dostarczanie gazu, energii elektrycznej i wody kształtują się w wysokości ok. [...] zł miesięcznie; wśród niezbędnych miesięcznych wydatków Skarżącego znajduje się zakup leków na kwotę ok. [...] zł oraz zakup żywności na kwotę ok.[...] zł, ale Skarżący nie posiada dowodów zakupu ww. artykułów, gdyż w ciągu ostatnich trzech miesięcy nie widział konieczności ich przechowywania; – Skarżący, będąc producentem rolnym, jest zwolniony od ponoszenia podatku od nieruchomości rolnych; – w wykonaniu zobowiązania do złożenia dodatkowego oświadczenia w przedmiocie posiadanego przez Skarżącego gospodarstwa rolnego - jest to gospodarstwo rolne zabudowane, w części nie nadaje się ono do użytku ze względu na zły stan techniczny, a pozostała część - lokal mieszkalny pozostaje zajęty przez osoby trzecie, które z tytułu najmu ww. lokalu od ponad roku nie opłacają na rzecz Skarżącego czynszu. Wobec tego, aktualnie przeciwko wymienionym osobom toczy się postępowanie o opróżnienie lokalu. Sąd z urzędu dołączył do akt sprawy wydruki z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej (dotyczącej firmy "P." J. W., NIP[...] , adres głównego miejsca wykonywania działalności: ul. B. L. [...] lok. [...] S. S.) oraz z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego (dotyczącej "C." Spółki z o.o. z siedzibą w S. S., w której członkiem zarządu jest J. F. W., PESEL[...] ). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje: Na wstępie wskazania wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zwolnienie od kosztów sądowych jest bowiem odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przy czym, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 243 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego wynika, że przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych jest okoliczność, że strona postępowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku nie jest w stanie wygospodarować wolnych środków finansowych na pokrycie tych kosztów, albowiem całość środków zużywana jest na niezbędne (tj. niedające się wyeliminować albo czasowo ograniczyć) wydatki związane z utrzymaniem strony i jej rodziny. Z przytoczonej regulacji wynika również, że ciężar dowodu spoczywa na osobie fizycznej, albowiem zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że podmiot składający wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zobligowany z mocy ustawy do wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, gdyż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów postępowania. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Jak wskazano powyżej, ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Z kolei, niedopełnienie obowiązku przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz ustalenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy (vide np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 19 stycznia 2010 r. o sygn. akt I GZ 1/10; 18 października 2011 r. o sygn. akt II GZ 460/11; 15 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 175/12 –orzeczenia dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy, należy stwierdzić, że Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych, które na obecnym etapie sprowadzają się do kwoty[...] zł ([...] zł opłata kancelaryjna + [...] zł wpis od skargi kasacyjnej), bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Wskazania wymaga, że w swoim wniosku Skarżący podniósł, iż wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych z uwagi na swoją trudną sytuację finansową. W formularzach PPF Skarżący oświadczył, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, jedynym źródłem utrzymania jest renta w kwocie[...] zł, przy wydatkach miesięcznych stanowiących łącznie ok.[...] zł (prąd, woda, leki, żywność), zaś jego jedyny majątek stanowi (cyt.) "gospodarstwo rolne z licznymi postępowaniami egzekucyjnymi". Z uwagi na fakt, że wskazane informacje okazały się zbyt ogólne, aby ocenić, czy Skarżący jest w stanie i w jakim zakresie ponieść ww. koszty, został on zobowiązany przez Sąd do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń. Z nałożonego zobowiązania Skarżący wywiązał się wybiórczo, przedstawiając tylko kserokopię decyzji organu rentowego, z której wynika, że od 1 marca 2015 r. wysokość świadczenia do wypłaty wynosi miesięcznie [...] zł, oraz odpisu księgi wieczystej (według stanu na dzień 27 czerwca 2014 r.) należącej do Skarżącego działki nr [...] położonej w M., z którego wynika, że nieruchomość ta jest obciążona hipoteką umowną kaucyjną w kwocie [...] zł. Skarżący nie przedłożył natomiast rocznego zeznania podatkowego za 2013 r. i 2014 r., co uniemożliwia zweryfikowanie informacji o posiadanym obecnie jednym źródle przychodu w postaci świadczenia rentowego z ZUS. Zwłaszcza wobec stwierdzenia przez Sąd, na podstawie dołączonych do akt sprawy wydruków z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej oraz z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego, że Skarżący J. F. W. zamieszkały w S. S. przy ul. B. L. [...] (adres wskazany we wniosku o przyznanie płatności na rok 2013, skardze i formularzach PPF), posiadający nr PESEL [...] i NIP [...] (dane wynikające z ww. wniosku o przyznanie płatności), posiada aktywny status indywidualnej działalności gospodarczej prowadzonej pod firmą "P." J. W. (w zakresie robót budowlanych związanych ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych) oraz jest członkiem zarządu "C." Spółki z o.o. z siedzibą w S. S. (o szerokim przedmiocie działalności – 39 pozycji). Skarżący nie przedłożył również kopii decyzji w sprawie podatków lokalnych za 2014 r. i 2015 r., wskazując jedynie, że jako producent rolny jest zwolniony od ponoszenia podatku od nieruchomości rolnych. Nie udzielił także żadnych konkretnych informacji na temat posiadanego gospodarstwa rolnego, choć z zestawienia danych wynikających z przedłożonego odpisu z księgi wieczystej oraz z powołanego wyżej wniosku o przyznanie płatności na rok 2013 wynika, że oprócz gruntów ornych w M. (działka nr[..] ), posiadał - i być może posiada nadal - szereg działek zlokalizowanych w powiecie: s., g., d., p. Skarżący został zapytany o powierzchnię posiadanych gruntów rolnych (z uwzględnieniem występujących na nim obiektów budowlanych) i tytułu prawnego do tych gruntów (np. własność, dzierżawa), sposobu, w jaki są wykorzystywane, oraz czy Skarżący otrzymuje z tego tytułu dochody i w jakiej wysokości. Jego niczym nieudokumentowana odpowiedź ograniczyła się zaś do wskazania, że jego gospodarstwo stanowi gospodarstwo rolne zabudowane, przy czym w części nie nadaje się ono do użytku ze względu na zły stan techniczny, a pozostała część (lokal mieszkalny) jest zajęta przez osoby trzecie, które od ponad roku nie opłacają na rzecz Skarżącego czynszu z tytułu najmu i przeciwko którym aktualnie toczy się postępowanie o opróżnienie lokalu. Ponadto Skarżący, pomimo wskazania, że posiada "gospodarstwo rolne z licznymi postępowaniami egzekucyjnymi" i wbrew wezwaniu Sądu, przedłożył wyłącznie decyzję organu rentowego, z którego wynika, że prowadzona jest wobec niego egzekucja świadczeń alimentacyjnych (potrącenia w kwocie [..] zł miesięcznie). Żadnych innych postępowań egzekucyjnych Skarżący nie udokumentował. W ocenie Sądu, powyższe wyraźnie świadczy o tym, że Skarżący świadomie uchylił się od podania danych, pozwalających na ocenę jego obecnego stanu majątkowego. Podkreślić przy tym należy, że sam fakt bycia producentem rolnym nie mieści się w katalogu zwolnień czy wyłączeń z opodatkowania podatkiem rolnym przewidzianych w ustawie z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U.2013.1381 ze zm.) i nie dowodzi niemożności przestawienia przez Stronę kopii decyzji w sprawie podatków lokalnych za 2014 r. i 2015 r. Podkreślić również należy, że skarżący nie przedstawił wyciągów ze swoich rachunków bankowych, wskazując, że obecnie posiada dochód jedynie z tytułu uzyskiwanej renty i nie korzysta z rachunków bankowych. Tymczasem, w ocenie Sądu, opisane powyżej okoliczności (tj. wynikające z CEIDG oraz KRS, jak i oświadczenie Skarżącego, że jest producentem rolnym) wątpliwym czynią oświadczenie Skarżącego, który, nie przedkładając żądanych dokumentów, uniemożliwił Sądowi dokonanie ustaleń w zakresie posiadanych środków pieniężnych (oszczędności). Skarżący nie przedłożył także żadnych dokumentów, objętych wyżej opisanym wezwaniem, dotyczących ponoszonych wydatków na utrzymanie. O ile zrozumiałe może być nieprzechowywanie paragonów za zakup żywności, o tyle wątpliwe jest, że Skarżący, ponosząc wydatki z tytułu opłat za media, nie posiada żadnych dowodów, że opłat tych faktycznie dokonuje, i stąd nie może przedłożyć ich Sądowi. Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie Skarżący nie ujawnił wszystkich danych dotyczących jego sytuacji materialnej i finansowej, czym pozbawił Sąd możliwości pełnej oceny kondycji finansowej jego gospodarstwa domowego. Tymczasem do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie wystarczy ogólne twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej Skarżącego. Uwzględnienie żądania jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji w zakresie wysokości dochodów Strony skarżącej i wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie. Dopiero zestawienie tych wielkości umożliwia stwierdzenie, czy Stronę stać na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Natomiast bierna postawa i uchylenie się od przedłożenia wszystkich dokumentów poświadczających twierdzenia Skarżącego, skutkuje tym, że jego wniosek nie może zostać rozpoznany pozytywnie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.