I SA/Sz 640/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 lipca 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego w sprawie ze skargi O. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty i marzec 2013 r. p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 7 lipca 2016 r. W związku z ww. skargą Spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego, wynoszącego w sprawie [...] zł (zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I z dnia 22 czerwca 2016r.). Uzasadniając wniosek Spółka wyjaśniła, że zajmuje się obrotem paliwami. W związku z prowadzonymi postępowaniami podatkowymi "utraciła chwilowo płynność finansową" ze względu m.in. na konieczność zapłaty kwoty zobowiązań podatkowych/odsetek w łącznej wysokości [...] zł. Wskazała na rozpoczęte w ubiegłym roku inwestycje budowy 3 zbiorników magazynowych, o łącznej wartości [...] zł, którą to kwotę musi zapłacić z własnych środków, z uwagi na brak możliwości uzyskania kredytu. Zwróciła również uwagę na należności od kontrahentów na łączną kwotę [...] zł brutto. W oświadczeniu o majątku i dochodach z dnia 20 maja 2016 r. wskazała, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...] zł; środki trwałe o wartości [...] zł, zysk za ostatni rok obrotowy w wysokości [...] zł, stan środków pieniężnych na wskazanych czterech rachunkach bankowych wynosi: (-)[...] zł. Dodatkowo Spółka wyjaśniła, że jej majątek jest w znacznej części obciążony zastawami na rzecz banków oraz zastawami skarbowymi. Stan środków w kasie na dzień 30 kwietnia br. wynosił [...] zł; stan zobowiązań z tytułu dostaw i usług na dzień 31 marca br.: [...] zł, stan zobowiązań z tytułu podatków, ceł, ubezpieczeń i innych świadczeń na dzień 31 marca br.: [...] zł. Spółka zwróciła uwagę na wysokie wydatki związane z podatkiem akcyzowym (za marzec br. uiszczona kwota [...] zł) oraz podatkiem od towarów i usług (za styczeń, luty, marzec br. uiszczono odpowiednio: [...] zł). Wraz z wnioskiem Spółka przedłożyła kopie następujących dokumentów: • bilansu i rachunku wyników Spółki na dzień 31 grudnia 2015 r., • bilansu i rachunku zysków i strat Spółki na dzień 31 marca 2016 r., • faktur i protokołów związanych z rozpoczętą w 2015 r. inwestycją, • dwóch nakazów zapłaty przeciwko dłużnikom Spółki na łączną kwotę przekraczającą [...]. zł, • wykaz 26 spraw o zapłatę prowadzonych przez Spółkę przeciwko dłużnikom, • deklaracji dla podatku akcyzowego, podatku akcyzowego od paliw opałowych, od paliw silnikowych za marzec br. z zadeklarowaną kwotą wpłat dziennych w wysokości [...] zł. • deklaracji dla podatku od towarów i usług za styczeń, luty, marzec br. z zadeklarowanym obrotem w wysokości odpowiednio: [...] zł. Mając powyższe na uwadze postanowieniem z dnia 7 lipca 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy z uwagi na to, że nie wykazała ona, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy. Oceniając złożone oświadczenia i dokumenty, referendarz sądowy stwierdził, że wartość środków jakimi Spółka dysponowała w ostatnim okresie, w porównaniu z wysokością należnych opłat sądowych, czyni zgłoszony przez nią wniosek nieusprawiedliwionym. Referendarz sądowy zwrócił uwagę na dodatkowy zakres działalności spółki obejmujący sprzedaż "win świata", ponad wskazany we wniosku obrót paliwami oraz skalę prowadzonej działalności Spółki. Z akt sprawy wynikało, że Spółka uzyskała w 2015 r. przychody w kwocie [...] zł, z kolei tylko w okresie trzech miesięcy bieżącego roku osiągnęła przychody w wysokości [...] zł. Z deklaracji VAT-7 wynikało z kolei, że miesięczne obroty kształtują się na poziomie powyżej [...] zł. Referendarz zwrócił uwagę, że przychód Spółki za 2015 r., jak i za pierwszy kwartał 2016 r. oraz posiadany majątek, wielokrotnie przewyższają kwotę wpisu od skargi. Odnosząc się do informacji Spółki o zajęciu majątku, referendarz wskazał, że pomimo tego, Spółka nadal może z tego majątku korzystać. Odnosząc się z kolei do podniesionej we wniosku konieczności uiszczenia przez Spółkę kwoty [...] zł w związku z rozpoczętą w 2015 r. inwestycją, referendarz uznał, że okoliczność ta nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w sprawie. Powołując się na ugruntowane orzecznictwo stwierdził, że nie znajduje żadnego uzasadnienia traktowanie innych zobowiązań (prywatnoprawnych jak i publicznoprawnych) z pierwszeństwem przed powinnością poniesienia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z dnia 28 maja 2014 r. sygn. akt II FZ 683/14, z dnia 30 października 2013 r. II FZ 846/13, dostępne w bazie orzeczeń NSA; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Uwzględniając wielkość rocznych przychodów Spółki (kwota przekraczająca 1 mld 300 mln zł) i zysku ( zysk netto [...] zł), stan posiadanych przez środków pieniężnych i innych aktywów pieniężnych na koniec marca 2016r. ([...] zł), wysokość oczekiwanych należności od innych podmiotów ([...] zł), wartość środków trwałych ([...] zł), referendarz stwierdził, że w niniejszym przypadku brak jest podstaw do przyznania Spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, gdyż nie znajduje to uzasadnienia w jej sytuacji finansowej i majątkowej. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem skarżąca pismem z dnia 20 lipca 2016 r. (data nadania) wniosła sprzeciw od ww. postanowienia, zarzucając mu naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 234 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że wykazane przez Spółkę we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności nie uzasadniają stwierdzenia, że spółka nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie wniosku zgodnie z pierwotnym żądaniem strony. W uzasadnieniu sprzeciwu Spółka podniosła, że w jej ocenie przedłożone dokumenty w sposób jednoznaczny wskazują, że nie posiada ona aktywów (w tym środków pieniężnych) w wysokości pozwalającej na uiszczenie wpisu. W ocenie Spółki powyższego nie może przesłaniać okoliczność prowadzenia przez działalności w znacznych rozmiarach. Zwróciła uwagę, że podstawę do oceny możliwości poniesienia kosztów sądowych w sprawie powinna stanowić sytuacja finansowa podmiotu, a nie skala prowadzonej działalności. Nie zgodziła się z referendarzem sądowym w zakresie, w jakim stwierdził że spółka może "swobodnie korzystać z majątku", na którym dokonano zajęcia i wskazał, że byłoby to bowiem sprzeczne z istotą instytucji zabezpieczenia majątku dłużnika. W ocenie skarżącej zupełnie niezwiązane z przedmiotem wniosku są dywagacje referendarza dotyczące sprzedaży win przez spółkę, Spółka nie znalazła logicznego powiązanie dla tego rodzaju wtrąceń i cytatów z witryny internetowej spółki. A referendarz nie wykazał, w jej ocenie, w żaden sposób, że ten przedmiot działalności pozostaje w związku z wnioskiem spółki o przyznanie prawa pomocy. Podobnie w ocenie skarżącej niezasadne jest dokonywanie oceny jej sytuacji finansowej wyłącznie przez pryzmat osiąganych przychodów i wysokości obrotów na jej rachunkach bankowych wynikających ze skali prowadzonej działalności. Powołując się na art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 15 lutego 1992 o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 851 z późn. zm.), zgodnie z którym za przychody związane z działalnością gospodarczą i z działami specjalnymi produkcji rolnej, osiągnięte w roku podatkowym, uważa się także należne przychody, choćby nie zostały jeszcze faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont; Spółka zwróciła uwagę, że skarżąca, jako osoba prawna, ma obowiązek zaliczenia w poczet przychodów wszystkich należności, w tym tych których faktycznie nie otrzymała, zatem ocena jej sytuacji finansowej oraz skali prowadzonej działalności gospodarczej, wyłącznie w oparciu o wykazany przez spółkę przychód czy wykonany obrót nie jest miarodajna. W ocenie skarżącej natomiast, szczególnie biorąc pod uwagę specyfikę branży paliwowej, która (mimo oceny referendarza) stanowi przeważający przedmiot działalności spółki, w której to branży niezbędne dla wykonania danych transakcji jest poniesienie wysokich kosztów, właściwym dla dokonania takiej oceny jest uwzględnienie wysokości zobowiązań Spółki, dokonanych obciążeń i zabezpieczeń na jej majątku oraz poczynionych inwestycji. Spółka podkreśliła, że inwestycje spółki istotnie uszczuplają jej majątek, bowiem spółka musi ponosić je z własnych bieżących środków pieniężnych. Rezygnacja z inwestycji doprowadziłaby do pogorszenia sytuacji finansowej spółki, bowiem wiązałaby się z koniecznością zapłaty wysokich kar umownych i utratą zawartych kontraktów handlowych. Ocena spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy nie może być dokonywana w oderwaniu od realiów gospodarczych, a na taki sposób rozpoznania wniosku wskazuje jego ocena dokonana przez referendarza sądowego. W ocenie Spółki, dochodzi do sytuacji, w której w istocie niemożliwym staje się skorzystania z prawa pomocy skoro przyjmuje się, że sam wysoki obrót czy możliwość zaciągnięcia kredytu winna uzasadniać odmowę udzielenia takiego prawa. Nie można oceny sytuacji finansowej spółki oprzeć wyłącznie na danych liczbowych ze sprawozdań finansowych, bez uwzględnienia znacznych kosztów, których poniesienie jest niezbędne nie tylko do tego, aby nadal funkcjonować, ale także aby nie pogorszyć bieżącej sytuacji finansowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi (art. 245 § 3 .p.s.a.). Zatem stosownie do art. 246 § 2 pkt 2) p.p.s.a. jej obowiązkiem było wykazanie, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Brzmienie powołanego przepisu wskazuje wprost, że przyznanie prawa pomocy może nastąpić gdy strona wykaże, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stwierdzić przy tym należy, iż dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2) p.p.s.a. znaczenie ma nie tylko sytuacja finansowa danego podmiotu na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja tegoż podmiotu we wcześniejszym okresie i na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Kompleksowa analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala bowiem ocenić czy trudności podmiotu wnioskującego o prawo pomocy mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08 oraz z dnia 9 kwietnia 2009 r., sygn. akt I FZ 66/99; publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, iż udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. sygn. akt I FZ 2/13 oraz sygn. akt II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 1005/12, publ. j.w.). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). W orzecznictwie sądowym podkreśla się ponadto, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i jej aktualnych możliwości płatniczych (por. m.in.: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 9 października 2008 r.; sygn. akt I SA/Po 825/08; publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Dokonując analizy wniosku Skarżącej, dokumentów dołączonych do wniosku oraz argumentacji zawartej we wniesionym sprzeciwie Sąd uznał, że referendarz sądowy zasadnie uznał, że Skarżąca nie wykazała, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania i w konsekwencji zasadnie odmówił przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rozpoznając złożony wniosek referendarz sądowy, oceniając opisane wyżej ustalenia odnośnie aktualnej sytuacji majątkowej Skarżącej oraz jej możliwości płatniczych w kontekście przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w wysokości [...] zł, słusznie uznał, że Skarżąca nie wykazała, by nie była w stanie ponieść kosztów sądowych w związku z zainicjowanym przez nią postępowaniem sądowym. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę Spółki na orzecznictwo sądów administracyjnych, które Sąd orzekający w sprawie podziela, wskazujące, że ocena rzeczywistych możliwości spółki może być dokonana dopiero na podstawie sprawozdania finansowego; w przypadku braku sprawozdania finansowego nie jest możliwa ocena, w jakim stopniu okoliczność toczących się przeciwko spółce postępowań egzekucyjnych może wpłynąć na pogorszenie jej możliwości płatniczych, skoro jej rzeczywista kondycja finansowa nie jest znana (postanowienia NSA: z 5 września 2006 r. sygn. akt I FZ 337/06; z dnia 21 grudnia 2006 r. sygn. akt I FZ 621/06 –niepubl.). W ocenie Sądu prawidłowo referendarz odniósł się przy ocenie wniosku do danych finansowych zawartych w przedstawionych dokumentach finansowych. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą. Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie (por. chociażby postanowienia NSA: z 8 września 2015 r. sygn. akt I GZ 599/15, z dnia 22 października 2015 r. sygn. akt I GZ 698/15; z dnia 28 października 2015 r. sygn. akt I GZ 637/15, I GZ 636/15, dostępne w bazie orzeczeń NSA, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy zwrócić raz jeszcze uwagę, że z dokumentów dołączonych przez Skarżącą do akt sprawy wynika, że uzyskuje ona ogromne przychody z prowadzonej dzielności gospodarczej, w 2015 r. uzyskała przychody w wielkości [...] zł, a zysk wyniósł również niemałą kwotę [...] zł. Podkreślić należy, że zysk netto stanowił kwotę [...] zł, na co także zwrócił uwagę referendarz sądowy w uzasadnieniu postanowienia. Z kolei z danych finansowych na dzień 31 marca 2016 r. wynika, że przychód stanowił kwotę [...] zł, a pomimo ponoszonych kosztów prowadzonej działalności udało się Spółce wypracować zysk netto w wysokości [...] zł. Już te dane pozwalają stwierdzić, że właściwie ocenił referendarz sytuację Spółki i jej możliwości płatnicze w sprawie, akcentując, że wpis od skargi stanowi kwotę [...] zł. Referendarz zawrócił także uwagę, że Spółka zgromadziła na koniec marca br., w kasie i na rachunkach bankowych, środki pieniężne w wysokości [...] zł. Tym samym zarzuty sprzeciwu odnoszące się jedynie do części argumentacji referendarza sądowego dotyczącego przychodów spółki nie mogły zasługiwać na uwzględnienie. Trafnie referendarz zwrócił uwagę na szerszy niż podany przez Spółkę we wniosku zakres prowadzonej działalności, obejmującej ponad obrót paliwami, sprzedaż "win świata" i zaprezentowaną na stronie internetowej ofertę w tym zakresie. Taka informacja pozwala ocenić pozycję Spółki na rynku, co prawdopodobnie znajduje odzwierciedlenie w jej deklarowanych wielomilionowych przychodach. Sąd wskazuje nadto, że w pełni podziela twierdzenie referendarza o braku podstaw do powoływania się w uzasadnieniu wniosku na prowadzone przez Spółkę inwestycje opiewające na [...] zł. Realizowanie decyzji inwestycyjnych Spółki nie może odbyć się kosztem budżetu państwa. Podkreślenia wymaga, że z treści sprzeciwu nie wynikają żadne konkretne informacje o sytuacji finansowej Spółki, a ponadto w zasadzie nie nawiązano w nim do argumentacji referendarza, która stanęła u podstaw oddalenia wniosku. Sprzeciw sprowadza się do polemiki z referendarzem sądowym co do braku możliwości oceny wniosku na podstawie dokumentów finansowych oraz braku możliwości "swobodnego" korzystania z majątku oraz luźnych stwierdzeń o konieczności rozważenia przez Sąd realnych, a nie hipotetycznych, możliwości poniesienia opłat w postępowaniu, a także celu wymiaru sprawiedliwości. Rozważania o konsekwencjach zajęcia majątku uznać za nieistotne dla rozstrzygnięcia, gdyż referendarz zwrócił uwagę jedynie na możliwość korzystania przez Spółkę z zajętego majątku, nie używając określenia "swobodnego korzystania z majątku", co Spółka zarzuciła w sprzeciwie. W świetle przedstawionych przez Skarżącą dokumentów źródłowych brak jest więc podstaw do przyjęcia, że Skarżąca jako aktywny przedsiębiorca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi. Nie wykazano bowiem przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.