I SA/Sz 65/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie – Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 4 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "K" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 25 listopada 2015 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2013 r. p o s t a n a w i a: odmówić Skarżącej przyznania prawa pomocy. "K" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S (dalej zwana: "Spółką", "Skarżącą"), w związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie zwróciła się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od opłaty od skargi. Przy czym na urzędowym formularzu PPPr zaznaczyła, że ubiega się o zwolnienie od całości kosztów sądowych. We wniosku Skarżąca oświadczyła, że prowadzi działalność w zakresie produkcji pozostałych maszyn ogólnego przeznaczenia gdzie indziej nie sklasyfikowaną. Spółka wskazała także, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. W oświadczeniu o majątku i dochodach Skarżąca podała: w rubryce dotyczącej wysokości kapitału zakładowego – "brak majątku"; wysokość środków trwałych w kwocie [...] zł na koniec 2015 r., z dopiskiem - sprzedany 14 stycznia 2016 r. z powodu zwrotu pożyczonych w 2012 r. pieniędzy; strata za ostatni rok obrotowy w kwocie [...] zł. Skarżąca wykazała dwa rachunki bankowe, których stan na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił [...] zł oraz minus [...] zł. Ponadto wykazano zobowiązania wobec kontrahentów na dzień 29 lutego 2016 r. w kwocie [...] zł. Wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia 31 marca 2016 r. Skarżąca przedłożyła: 1. kopię sprawozdania finansowego za okres od 01.01.2014 r. do 31.12.2014 r. (rachunek zysków i strat oraz bilans); 2. wyciągi z księgi rachunkowej Spółki: 1) zapisy na koncie 101 kasa krajowych środków pieniężnych za okres 01.01.2016 r. do 31.03.2016 r.; saldo początkowe Wn [...] zł, saldo końcowe Wn [...] zł, saldo początkowe Ma [...] zł, saldo końcowe Ma [...] zł; 2) rozrachunki wg dokumentów; 3) Zestawienie sald i obrotów za okres sprawozdawczy od 01.07.2015 r. do 31.12.2015 r. oraz za 01.01.2016 r. do 29.02.2016 r. na różnych kontach (m.in.: środki trwałe, kasa środków krajowych, rachunek bieżący, rozrachunki z odbiorcami, rozrachunki z US z tytułu VAT, PIT-4, rozrachunki z ZUS, rozrachunki z tytułu wynagrodzeń, r. z udziałowcami, rozliczenie zakupów towarów, usług, zużycia energii i materiałów); 3. kopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu i poniesionej straty (CIT-8) za 2014 r. (przychód [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, strata [...] zł); 4. kopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu i poniesionej straty (CIT-8) za 2015 r. (przychód [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, strata [...] zł); 5. wyciągi z rachunku bankowego w [...] obrazujące operacje w okresie od 13.10.2015 r. do 31.03.2016 r., saldo końcowe [...] zł; 6. wyciąg z rachunku w [...] bank za okres 18.01.2016 r. do 31.03.2016 r., saldo końcowe [...] zł; 7. kopię deklaracji VAT-7 za grudzień 2015 r. (kwota nadwyżki z poprzedniej deklaracji [...] zł, nabycie towarów [...] zł, kwota do przeniesienia na następny okres [...] zł), styczeń 2016 r. (dostawa towarów i usług [...] zł, nabycie towarów i usług [...], kwota do przeniesienia [...] zł) i luty 2016 r. (dostawa [...] zł, nabycie [...] zł, kwota do przeniesienia [...] zł). Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej "P.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a referendarz sądowy (sąd) na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia wymaga także fakt, że w myśl powołanego wyżej przepisu art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, referendarz sądowy (sąd) nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia osobie prawnej dostępu do sądu. Rozpatrując wniosek Spółki, na wstępie należy wskazać, że w rozpoznawanej sprawie na Skarżącej obecnie spoczywa obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł. Należało także wziąć pod uwagę, że skarżąca ma obowiązek ponieść opłatę skarbową w kwocie [...] zł również w drugiej zawisłej przed tutejszym sądem sprawie o sygn. akt I SA/Sz 64/16. Analiza złożonych oświadczeń oraz dokumentów finansowych Spółki pozwala stwierdzić, że nie wykazała ona, że nie posiada dostatecznych środków pieniężnych aby ponieść pełne koszty sądowe niniejszej sprawy ani też nie wykazała, iż nie jest w stanie ich zdobyć, w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Przede wszystkim należy podkreślić, że osoba prawna taka jak Spółka - podobnie, jak też inna jednostka organizacyjna - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej czy to w umowie czy też w statucie. Określając cele i formy działania, jej wspólnicy czy też założyciele, powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa. Chcąc realizować działalność m.in. poprzez występowanie w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych musi się ona więc liczyć także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, zgodnie z regułą wynikającą z ww. art. 199 P.p.s.a. Ze złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej (z art. 233 § 1 w zw. z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) oświadczenia o stanie majątkowym oraz nadesłanych dokumentów źródłowych wynika, że Spółka nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Powyższe potwierdza także załączony do akt sądowych odpis z Krajowego Rejestru Sądowego. Skoro, w odniesieniu do strony skarżącej nie zainicjowano wymienionych wyżej postępowań, nie można mówić o występowaniu przesłanki niewypłacalności pomimo, że wskazuje, iż poniosła stratę za ostatni rok obrotowy w kwocie [...] zł. W ocenie referendarza sądowego, odnotowana strata jest tzw. stratą bilansową, która nie oznacza rzeczywistego rezultatu prowadzonej działalności. Strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów nad przychodami i skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Wykazywanie strat nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. O skali prowadzonej działalności i możliwościach finansowych przedsiębiorcy świadczą natomiast uzyskiwane przychody. W przypadku Spółki, jak wynika z deklaracji CIT-8 za 2014 r. i 2015 r. przychody Spółki wzrosły z kwoty [...] zł w 2014 r. na kwotę [...] zł w roku 2015. Skarżąca odnotowała także znaczne obroty, o czym świadczą przedłożone deklaracje VAT. Z nadesłanych wyciągów z księgi rachunkowej (z zestawień sald i obrotów na kontach) wynika też, że Spółka na dzień 31 grudnia 2015 r. posiadała środki trwałe o wartości [...] zł (zapis na koncie "budynki i lokale, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu"), w okresie od 1.07.2015 r. do 31.12.2015 r. oraz od 01.01.2016 r. do 29.02.2016 r. prowadziła bieżące rozrachunki z kontrahentami, spłacała zobowiązania publicznoprawne. Z kolei z wyciągów z rachunków bankowych wynika, że Skarżąca w okresie 13.10.2015 r. do 31.03.2016 r. obracała dużymi środkami pieniężnymi, przekraczającymi wysokość kosztów postępowania sądowego. Wprawdzie wykazała też, że wpływy środków pieniężnych pochodziły ze sprzedaży majątku w dniu 14 stycznia 2016 r., z uwagi na konieczność spłaty pożyczki zaciągniętej od udziałowca w 2012 r., to z analizy konta bankowego wynikają również wpływy z innych tytułów. Przy tym wskazać należy, że sprzedaż nieruchomości stanowiących środki trwałe była to suwerenna decyzja przedsiębiorcy, która nie może wpływać na zasadność wniosku o prawo pomocy. Zdaniem referendarza sądowego, co do zasady powoływanych okoliczności - wyprzedaż majątku i spłata zobowiązań (w tym pożyczki od udziałowca) nie można uznać za żadne wyjątkowe, gdyż z dokumentów Spółki nie wynika, że działalność i płynność finansowa Spółki jest zagrożona, a tylko to przemawiać by mogło za pozytywnym załatwieniem wniosku Skarżącej. Wskazane okoliczności, stanowią zwykłe ryzyko prowadzenia każdej działalności gospodarczej. Przerzucenie w tej sytuacji ciężaru poniesienia kosztów sądowych na budżet państwa czyli na ogół obywateli, w sytuacji gdy podmiot gospodarczy kontynuuje działalność, nie spełnia przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a. jak i jest niezgodne z art. 84 Konstytucji RP. Ponadto zważywszy, że salda obu kont bankowych Spółki na dzień 31.03.2016 r. były dodatnie i wynosiły łącznie [...] zł, zaś saldo kasy przedsiębiorstwa na ten dzień wynosiło [...] zł, nie można stwierdzić, że Skarżąca nie posiada środków pieniężnych. Wskazać w tym miejscu należy, że nawet brak obrotów na kontach bankowych oraz w kasie przedsiębiorstwa nie daje automatycznie podstawy do stwierdzenia, że w najbliższej przyszłości Spółka nie będzie posiadała środków finansowych w wysokości pozwalającej na ponoszenie pełnych kosztów sądowych, w tym na uiszczenie wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Saldo na koncie bankowym, czy w kasie określane jest na dany moment i może ulec zmianie. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy działalność jest kontynuowana. Dodatkowo zaś, Spółka jest podmiotem prowadzącym nie tylko działalność w zakresie produkcji maszyn ogólnego przeznaczenia, na co wskazuje odpis KRS. Ma więc możliwość podjęcia innych działań w celu zdobycia środków pieniężnych, przeciwnych okoliczności nie wykazała. Jak podnosi się bowiem w orzecznictwie, przedsiębiorca, który nie wykazał, że utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Niezależnie od powyższego, w przypadku spółek, Kodeks Spółek Handlowych przewiduje instytucję czasowych wkładów wspólników tzw. dopłat. Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Celem zaś dopłat jest przekazanie środków finansowych przez wspólników na dofinansowanie prowadzenia działalności gospodarczej, w tym również na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych i ewentualnie opłacenie kosztów zastępstwa procesowego. W sytuacji zatem, gdy Spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, udziałowcy Spółki mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki nie tylko w formie udzielania pożyczek przez udziałowca. Podkreślić przy tym należy, że aktualne na gruncie przedmiotowej sprawy pozostaje orzeczenie SN z dnia 13 września 1937r. II C 618/37 OSN(C) 1938/6/293, Lex 4328, w którym wyrażono pogląd, że "Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników". W świetle powyższego, twierdzenie, iż Spółka nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego nie może być uznane za przekonujące. Zestawienie podanych przez Spółkę informacji z danymi wynikającymi z dokumentów źródłowych oraz wartością należnych kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie ale i w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 64/16 (wpisy od skarg w kwocie [...] zł i [...] zł), przemawia zatem za uznaniem, iż brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.