I SA/Sz 650/07

Dnia 31 października 2007 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie – - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 31 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym za 2000, 2003 i 2004 rok od dochodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych p o s t a n a w i a odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Skarżąca wraz ze skargą na wyżej opisaną decyzję złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, uzupełniony złożonym następnie urzędowym formularzem PPF. A. Z. wskazała w uzasadnieniu wniosku, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca oświadczyła, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z mężem W. – bezrobotnym, oraz 13 – letnią córką, a na dochody rodziny składają się renta inwalidzka skarżącej w kwocie 459,57 zł, zasiłek rodzinny w wysokości 63,00 zł oraz stypendium córki w wysokości 208,00 zł. A. Z. oświadczyła, że z uwagi na trwałe inwalidztwo nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, w podobnej sytuacji znajduje się jej mąż, który z uwagi na stan zdrowia poszukuje pracy nie wymagającej wysiłku fizycznego. Skarżąca oświadczyła, że korzysta z pomocy rodziców, gdyż miesięczne wydatki związane z zakupem żywności, opłatami, energią elektryczną, ogrzewaniem, przekraczają dochody. Odnośnie stanu majątkowego A. Z. oświadczyła, że posiada mieszkanie o powierzchni 74,43 m², innych nieruchomości oszczędności, przedmiotów wartościowych nie posiada. Zgodnie z przepisem art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest zależne od wykazania przez stronę będącą osobą fizyczną, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( art. 245 § 2 p.p.s.a. ) jest uzależnione od wykazania przez stronę będącą osobą fizyczną, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ciężar dowodu takich okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Brak wskazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy wręcz uniemożliwia sądowi merytoryczną ocenę wniosku. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. ( sygn. akt FZ 478/04 ( niepubl. ), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Wskazać w tym miejscu należy, że małżonkowie mają obowiązek – wynikający z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – wzajemnej pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych, a obowiązek ten istnieje niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego. Pozostawanie więc wnioskodawcy we wspólnym gospodarstwie domowym ze współmałżonkiem, usprawiedliwia ocenę możliwości płatniczych w odniesieniu do sytuacji majątkowej całej rodziny. Obowiązek niesienia pomocy spoczywa również na innych członkach rodziny – zwłaszcza rodzice i dzieci zobowiązani są wspierać się wzajemnie ( art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ). Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W odpowiedzi na kierowane do skarżącej w trybie w/w przepisu wezwanie, A. Z. przedłożyła: - zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. potwierdzające, że mąż skarżącej nie złożył zeznania podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 rok, -zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. potwierdzające, że skarżąca wykazała w zeznaniu podatkowym PIT-37 za 2006 rok dochód w wysokości 7100,96 zł, - przekaz pocztowy przekazujący skarżącej świadczenie ZUS za wrzesień 2007 r. w wysokości 459,57 zł, - zaświadczenie Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z 11.10.2007 r. potwierdzające, że A. Z. w okresie od 1 lipca 2007 r. do 30 września 2007 r. pobrała świadczenia w łącznej kwocie 292,00 zł, t.j. w postaci zasiłku rodzinnego na dziecko w wysokości 192 zł, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego wysokości 100 zł, - decyzję Burmistrza Gminy C. z 8 listopada 2006 r. o przyznaniu córce skarżącej stypendium socjalnego w miesiącach od września do grudnia 2006 r. w łącznej kwocie 208,00 zł, - zaświadczenie szkoły potwierdzające, że w miesiącu wrześniu 2007 r. wpłynął wniosek A. Z. o przyznanie stypendium socjalne, który "będzie rozpatrzony w terminie późniejszym", - zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w Gryfinie Filia w C. z 11.10.2007 r. potwierdzające, że mąż skarżącej nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych tamtejszego urzędu. W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia zaświadczenia lekarskiego ( decyzji ) potwierdzającego stan zdrowia W. Z. uniemożliwiający podjęcie pracy fizycznej, skarżąca oświadczyła jedynie, że z uwagi na stan zdrowia - po wypadku ( niedowład kolana i ręki ) - mąż nie może pracować fizycznie. Z kolei odpowiadając na wezwanie do przedłożenia wykazu posiadanych przez skarżącą oraz męża skarżącej rachunków bankowych ( w tym lokat ) i wyciągów z rachunków bankowych za okres od 1 sierpnia do 30 września 2007 r. skarżąca oświadczyła jedynie, że "nie posiada na koncie bankowym żadnych lokat", a mąż W. "nie posiada również żadnych oszczędności". Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że skarżąca nie wykazała w sposób dostatecznie przekonywujący, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Po pierwsze zaznaczyć należy, że skarżąca nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, że jej mąż nie może podjąć pracy fizycznej, a jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 31 marca 1987 r., sygn. akt I Cz 26/87 (opubl. w OSNCP 1988, nr 7-8, poz. 103 ), stan majątkowy i dochody skarżącego należy oceniać w świetle tego, jakie byłyby jego potencjalne możliwości zarobkowe, gdyby je w pełni wykorzystywał. Po drugie wskazać należy, że wbrew wezwaniu nie przedłożono wykazu posiadanych przez skarżącą i jego męża rachunków bankowych oraz wyciągu bankowego wskazującego czy, i ewentualnie jak przedstawiały się obroty na posiadanym rachunku ( rachunkach ) bankowym w okresie od 1 sierpnia do 30 września 2007 r. Nie podając przyczyn braku takiego bankowego wyciągu strona złożyła w tym zakresie sporządzone przez siebie oświadczenie. Wprawdzie z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżąca pobierała we wskazanym wyżej zakresie zasiłek rodzinny i dodatek do tego zasiłku z pomocy społecznej, jednak jak wskazano w orzecznictwie ( postanowienie WSA w Białymstoku z 18 sierpnia 2005 r. sygn. akt II SA/Bk 132/05 opubl. LEX nr 173755 ) za uwzględnieniem wniosku [ o ustanowienie adwokata ] nie może przemawiać podany przez stronę fakt, iż o jej ubóstwie świadczy korzystanie z różnych form pomocy społecznej oraz uzyskiwanie w innych sprawach całkowitego prawa pomocy. W każdej indywidualnej sprawie sąd rozpoznający sprawę samodzielnie rozstrzyga, czy istnieją podstawy do przyznania stronie prawa pomocy i o jej zakresie. Przyjęcie zasady, iż sąd jest związany faktem przyznania stronie prawa pomocy w innym postępowaniu (...) administracyjnym oraz że wystarczającym dowodem sytuacji materialnej jest fakt korzystania z pomocy społecznej przez stronę, spowodowałoby przeniesienie oceny przesłanek do udzielenia stronie prawa pomocy z sądu rozpoznającego sprawę na inny organ. Jak już wskazano wyżej, to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Informacje podane w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy jak również wynikające z przedłożonych dokumentów i dodatkowych oświadczeń nie pozwalają na dokonanie jednoznacznej i nie budzącej wątpliwości oceny rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawczyni i jej męża. Stwierdzić zatem należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku strony, bowiem nie wykazała ona w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono, jak na wstępie.