I SA/Sz 672/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie nadpłaty w podatku od gier za marzec 2010 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. G. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji z siedzibą w W. (dalej: skarżąca, Spółka) wraz ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Celnej w S., złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku Spółka podała, że prowadzi działalność związaną z grami losowymi i zakładami wzajemnymi. W uzasadnieniu wniosku wskazała zaś, że w chwili obecnej nie posiada żadnych środków finansowych, które pozwoliłyby na pokrycie kosztów opłaty od skargi i innych kosztów sądowych. Decyzjami administracyjnymi Spółka została pozbawiona całego swojego majątku. Zamknięte zostały salony gier należące do skarżącej, zaś znajdujące się w nich automaty wraz ze znajdującą się w nich gotówką zostały zabezpieczone. Wskazała, że bilans wykazuje wyłącznie stratę, wobec czego obecnie firma nie posiada środków finansowych, aby opłacić wpis od skargi. Ponadto firma utraciła płynność finansową, obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej. Rachunki bankowe Spółki są zajęte przez Pierwszy [...] Urząd Skarbowy w W. Firma jest sparaliżowana i nie może prawidłowo funkcjonować. W oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka podała, że jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, środki trwałe przedstawiają wartość [...] zł, zgodnie z bilansem za ostatni rok obrotowy skarżąca poniosła stratę w wysokości [...] zł. Spółka podała, że posiada dwa rachunki bankowe, których stan na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił [...] zł, a także, że na dzień 30.06.2016 r. w kasie posiadała środki w kwocie [...] zł. Wykonując wezwanie referendarza sądowego do przedłożenia dokumentów obrazujących kondycję finansową, Spółka nadesłała: 1. kopie raportów kasowych za okres od 01.01.2016 r. do 30.06.2016 r. (stan na 30.06.2016 r. [...] zł); 2. wyciągi z rachunku bankowego w Banku [...] za okres od 01.01.2016 r. do 30.07.2016 r. (saldo [...] zł); wyciągi z rachunku bankowego w Banku [...] S.A. za okres od 01.12.2015 r. do 31.05.2016 r.; 3. kopię umowy spółki z o.o.; 4. kopia deklaracji VAT-7 za okres 01/2016 do 06/2016, (dostawa towarów, świadczenie usług w miesiącu 01/2016 w kwocie [...] zł, w miesiącu 05/2016 w kwocie [...] zł, w pozostałych okresach obroty w kwocie [...] zł); 5. kopie bilansu i rachunku zysków i strat za okresy 24.02.2014 r. do 31.12.2014 r., od 01.01.2015 r. do 31.12.2015 r. oraz od 01.01.2016 r. do 30.06.2016 r. (dokumenty za 2015 r. nie zostały podpisane przez osobę, która prowadzi księgi ani przez zarząd spółki); 6. kopię zeznania rocznego za okres 01.01.2014 r. do 23.02.2014r. CIT-8 (przychód [...] zł, koszty [...] zł, strata [...] zł); 7. kopię informacji o odliczeniach od dochodu i od podatku oraz o dochodach wolnych i zwolnionych od podatku (PIT -8/O) (kwota poniesionej w 2014 r. straty [...] zł, kwota straty do odliczenia w 2015 r. [...] zł). Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.), dalej "P.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a referendarz sądowy (sąd) na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10; wszystkie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia wymaga także fakt, że w myśl powołanego wyżej przepisu art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, referendarz sądowy (sąd) nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia osobie prawnej dostępu do sądu. Biorąc pod uwagę powyższe oraz wykazaną sytuację finansową Spółki, stwierdzić należy, że jej wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że w rozpoznawanej sprawie na skarżącej obecnie spoczywa obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł. Nadto, skarżąca ma obowiązek ponieść opłaty sądowe w 11 pozostałych sprawach zawisłych przed tutejszym sądem. Zatem przy rozpoznaniu niniejszego wniosku skarżącej należało uwzględnić, że łączna wysokość należnych wpisów sądowych we wszystkich 12 sprawach wynosi [...] zł, przy czym skarżąca uiściła w jednej sprawie opłatę sądową w kwocie [...] zł (sygn. akt I SA/Sz 681/16). Nadmienić także należy, że sytuacja finansowa Spółki była wielokrotnie oceniana, z uwzględnieniem specyfiki działalności gospodarczej prowadzonej przez nią, przez sądy administracyjne wszystkich instancji. Sądy badały zarówno specyfikę prowadzonej przez skarżącą działalności, jak też jej zdolność – na różnych etapach "efektywności" gospodarczej – ponoszenia ciężarów związanych z prowadzeniem sporów sądowych. Podzielić należy pogląd wynikający z postanowień wydanych w przedmiocie prawa pomocy przez inne sądy, że na podstawie przedstawianych oświadczeń stwierdzić można, że Spółka ogranicza prowadzoną działalność gospodarczą. Okoliczność ta jednak nie może automatycznie przemawiać za pozytywnym załatwieniem wniosku skarżącej w rozpoznawanej sprawie. Należy bowiem wskazać, że ocena zdolności do poniesienia przez skarżącą kosztów sądowych odbywać się musi w oparciu o konkretne dane w zakresie nie tylko aktualnej sytuacji finansowej, ale także o dane z lat poprzednich. Ponadto, w przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2010 r. o sygn. akt I FZ 10/10). W konsekwencji, oceniając przesłanki przyznania skarżącej prawa pomocy należy odnieść się przede wszystkim do osiąganego przez nią przychodu i rozmiaru prowadzonej działalności gospodarczej w dłuższym okresie czasu, dlatego Spółka została zobowiązana do przedłożenia dokumentacji księgowej i podatkowej dotyczącej okresu od 01.01.2014 r. do 30.06.2016 r. Skarżąca za okres od 01.01.2014 r. do 23.02.2014 r. przedstawiła CIT-8, w którym zadeklarowała przychód w kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] zł, stratę w wysokości [...] zł. Wykazała także, że kontynuowała odliczanie strat za 2014 r. od przychodu za 2015 r. Jednakże wykazana strata nie oznacza, że Spółka utraciła płynność finansową i nie jest w stanie regulować własnych, wymagalnych zobowiązań. Strata stanowi w istocie jedynie wynik bilansowy nadwyżek kosztów nad przychodami i jako taka nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy skarżącej w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Według oświadczenia strony jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, środki trwałe przedstawiają wartość [...] zł, strata za ostatni rok obrotowy [...] zł. Dane te zgadzają się z danymi z przedstawionego bilansu i rachunku zysków i strat za na dzień 31.12.2014 r. Z bilansu na koniec 2014 r. wynika także, że posiadane środki trwałe to: grunty o wartości [...] zł, budynki i lokale ([...]zł) urządzenia techniczne ([...] zł), inne środki trwałe ([...] zł). Należności Spółki na koniec 2014 r. wynosiły [...] zł (długoterminowe) i [...] zł (krótkoterminowe), zaś zobowiązania krótkoterminowe [...] zł . Spółka nie miała zobowiązań długoterminowych. Ponadto, w bilansie za 2014 r., skarżąca wykazywała rezerwę na zobowiązania w kwocie [...] zł. Środki pieniężne Spółki na dzień 31.12.2014 r. to była kwota [...] zł. Według rachunku zysków i strat na 31.12.2014 r. Spółka wykazywała przychody ze sprzedaży w kwocie [...] zł. Na podstawie powyższych danych liczbowych należy stwierdzić, że Spółka, prowadziła w 2014 r. działalność o znacznych rozmiarach i posiadała płynność finansową. Odnośnie pozostałych nadesłanych dokumentów księgowych, dotyczących sytuacji Spółki w 2015 r., tj. bilansu za okres od 01.01.2015 r. do 30.06.2016 r. i rachunku zysków i strat Spółki na dzień 31.12.2015 r., to budzą one wątpliwości co do ich wiarygodności, gdyż zostały wygenerowane z programu księgowego, którego używa Spółka, jednakże nie zawierają one podpisów osób uprawnionych do ich sporządzenia i zatwierdzenia. Niemniej jednak analiza danych w nich zawartych i tak nie może wpłynąć na inną ocenę w zakresie rozmiaru prowadzonej działalności i możliwości płatniczych skarżącej. Spółka bowiem wykazała tamże środki trwałe o wartości [...] zł (na dzień 30.06.2016 r.), należności krótkoterminowe w kwocie [...] zł, zobowiązania krótkoterminowe w kwocie [...] zł, środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych w kwocie [...] zł. Istotne jest ponadto, iż z bilansu za 2015 r. wynika, że Spółka w 2015 r. wykazała rezerwę na zobowiązania tym razem w wysokości [...] zł. Ponadto, według rachunku zysków i strat na dzień 31.12.2015 r. (skarżąca pomimo wezwania nie nadesłała rocznego zeznania podatkowego za 2015 r., a jedynie informację CIT8/O), Spółka osiągnęła przychody ze sprzedaży w kwocie [...] zł. Z nadesłanych deklaracji VAT-7 za okres od 01.01.2015 r. do 30.06.2016 r. wynika nadto, że Spółka rozlicza należności za dostawy towarów, świadczenie usług (w łącznej kwocie [...] zł). Porównanie powyższych danych – wg stanu ujawnionego w dokumentach za 2014 r. z danymi stanowiącymi odpowiednie pozycje opisane w bilansie Spółki i w rachunku zysku i strat – wg stanu na dzień 31 grudnia 2015 r. i 30.06.2016 r. prowadzi do następujących wniosków: zmniejszyły się przychody Spółki, zmniejszeniu też uległy aktywa trwałe, zwiększyły należności, ale też zobowiązania Spółki, jednakże zwiększyła się w ciągu roku kwota rezerwy na zobowiązania, nieznacznie tylko zmniejszył się kapitał własny Spółki. Uwzględniając jednocześnie obrót środkami pieniężnymi (na 31.12.2014 r. Spółka dysponowała kwotą [...] zł, na dzień 30.06.2016 r. [...] zł) stwierdzić należy, że Spółka dysponuje realnymi środkami materialnymi, które powinny pozwolić jej jednak na poniesienie kosztów sądowych w pełnej wysokości. Wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. W ocenie referendarza sądowego, w analizowanej sprawie sytuacja taka nie miała miejsca. Jeszcze raz należy przypomnieć, że instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie tylko w sytuacji gdy dany podmiot całkowicie nie jest w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Do takiej sytuacji doszłoby np. gdyby skarżąca wykazała, że faktycznie nie osiąga już przychodów, nie posiadała i nie posiada zasobów finansowych, a upłynnienie majątku byłoby niemożliwe albo znacząco utrudnione. W analizowanej sytuacji, skarżąca pomimo, wykazywanych znacznych strat bilansowych, wbrew swoim twierdzeniom nie utraciła płynności finansowej, osiąga przychody, które umożliwiają skarżącej uiszczenie wpisu. Okoliczność prowadzenia postępowania egzekucyjnego (zajęcie rachunków bankowych), w konsekwencji brak obrotów na rachunkach, czy fakt zamknięcia salonów gier i zabezpieczenia gotówki jest jak najbardziej istotna, niemniej należy je oceniać uwzględniając cały obraz sytuacji finansowej Spółki. A ta, co nie ulega wątpliwości, choć trudna (bezspornie skarżąca ograniczyła prowadzoną działalność), jednak – jak wyżej wykazano - pozwala na wygospodarowanie odpowiedniej kwoty na uiszczenie wpisu. W takiej sytuacji przyznanie prawa pomocy naruszałoby nie tylko przepisy P.p.s.a., ale również art. 84 Konstytucji RP, ponieważ stanowiłoby nieuzasadnione odstąpienie od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. Zauważyć w tym miejscu należy dodatkowo, że skarżąca, która w latach 2014-2015 wykazywała rezerwę na zobowiązania oraz posiadała wiedzę o toczącym się wobec niej postępowaniu winna mieć świadomość, iż pozostając w sporze z organem, który może znaleźć finał przed sądem powinna, w świetle poglądów prezentowanych w judykaturze, wykazywać się szczególną zapobiegliwością w zakresie finansowania udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, związanym z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. W konsekwencji Spółka powinna była zabezpieczyć środki na pokrycie przede wszystkim kosztów związanych z przyszłymi, ewentualnymi sporami sądowymi. Niezależnie od powyższego, w przypadku spółek, Kodeks Spółek Handlowych przewiduje instytucję czasowych wkładów wspólników tzw. dopłat. Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Celem zaś dopłat jest przekazanie środków finansowych przez wspólników na dofinansowanie prowadzenia działalności gospodarczej, w tym również na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych i ewentualnie opłacenie kosztów zastępstwa procesowego. W sytuacji zatem, gdy Spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, udziałowcy Spółki mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki nie tylko w formie udzielania pożyczek przez udziałowca. Podkreślić przy tym należy, że aktualne na gruncie przedmiotowej sprawy pozostaje orzeczenie SN z dnia 13 września 1937r. II C 618/37 OSN(C) 1938/6/293, Lex 4328, w którym wyrażono pogląd, że "Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników". Jak wynika z nadesłanych dokumentów możliwość taką przewiduje umowa spółki, z której wynika, wprost, iż wspólnicy Spółki zobowiązani są do dopłat zwrotnych jak i bezzwrotnych w wysokości do dziesięciokrotności wartości ich udziałów w kapitale zakładowym spółki (§ 9 umowy). Ponadto, z urzędu jest wiadome, że wspólnicy Spółki w marcu 2016 r, udzielili takiego wsparcia w wysokości [...] zł, co stanowi 7 % wysokości kapitału zakładowego Spółki (vide postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Ol 359/16). W tym stanie rzeczy, należało odmówić skarżącej uwzględnienia wniosku, gdyż nie wykazała, że nie ma, czy też nie może zdobyć dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.