I SA/Sz 703/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie – Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 sierpnia 2009 r. wniosku M.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące I-VI oraz VIII-XII 2005 r. p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym Skarżący M.S., wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 29 kwietnia 2009 r. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 13 lipca 2009 r. wpis od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie został ustalony w kwocie 1.887 zł. Z uzasadnienia wniosku, oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach a także oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy jak i przedłożonych na wezwanie w niniejszym postępowaniu o przyznanie prawa pomocy wynika, co następuje. M.S. gospodarstwo domowe prowadzi z małżonką oraz trójką dzieci w wieku 22, 20, 9 lat. Między małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, co potwierdza znajdujący się w aktach sprawy odpis aktu notarialnego z dnia 12 lipca 2005 r. (k. 64-65). Wnioskodawca posiada na współwłasność budynek drukarni o pow. 500 m kw., a małżonka, w ramach majątku odrębnego, dom o pow. 160 m kw. Skarżący nie wykazał posiadania wartościowych rzeczy ruchomych ani zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.). W rubryce formularza dotyczącej dochodów rodziny skarżący podał, że uzyskuje dochody z działalności gospodarczej w kwocie ok. [...], a małżonka z renty w kwocie około [...] miesięcznie. Wykonując wezwanie z dnia 15 lipca 2009 r., skarżący nadesłał następujące dokumenty: - odpis rocznego zeznania podatkowego za 2008 r. – PIT 36, w którym zadeklarował przychód z działalności gospodarczej w kwocie [...], koszty uzyskania przychodu w kwocie [...], dochód w kwocie [...], - wyciąg z rachunku bankowego firmy skarżącego zawierający zestawienie operacji za okres od 31 grudnia 2008 r. do 27 lipca 2009 r., z którego wynika saldo końcowe w kwocie 0,00 zł, - wyciąg z prowadzonej ewidencji z rozliczeniem działalności gospodarczej za okres od stycznia 2009 r. do czerwca 2009 r., z którego wynika wysokość przychodów w kwocie [...], koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] oraz dochód w kwocie [...], - wykaz ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny, z którego wynika, że łączne wydatki to kwota [...], a stanowią je opłaty związane z eksploatacją mieszkania (energia elektryczna, woda, ogrzewanie, gaz), wydatki na wyżywienie, ubranie, dojazdy, naukę dzieci. Skarżący, pomimo wezwania do przedłożenia dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej i dochodów małżonki (zeznania podatkowego, wyciągów z rachunków bankowych), a także dokumentów potwierdzających wysokość wydatków na konieczne utrzymanie rodziny, jak i potwierdzających stan zadłużenia firmy skarżącego na dzień 15 lipca 2009 r., ww. dokumentów nie przedłożył, oświadczając jedynie, iż pozostałe załączniki dośle następną przesyłką. Żadne inne dokumenty do dnia dzisiejszego nie wpłynęły. Wnioskodawca, uzasadniając swój kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy wskazał, że posiada niespłacone zobowiązania. Jak wynika, ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia komornika sądowego z 12 stycznia 2009 r., wobec M.S. prowadzonych jest 19 postępowań egzekucyjnych, w których łączna kwota dochodzonych roszczeń wynosi [...], a dłużnik dokonuje spłaty zadłużenia w ratach w kwocie [...]. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., dalej w skrócie – p.p.s.a) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Na wstępie należy wskazać, że jest to kolejny wniosek strony o prawo pomocy złożony w niniejszej sprawie. Ze złożonego oświadczenia oraz dokumentów wynika, że pięcioosobowa rodzina skarżącego utrzymuje się jak dotychczas z jego miesięcznych dochodów (z działalności gospodarczej) i małżonki (z renty) w łącznej kwocie [...]. Skarżący na utrzymanie rodziny wydatkuje kwotę ok. [...] (na utrzymaniu wnioskodawcy jest też troje uczących się dzieci), co oznacza, że wydatki w całości konsumują wykazane dochody. Ponadto, z dochodów skarżącego realizowane są egzekucje (19 tytułów wykonawczych) na łączną kwotę [...], miesięczna spłata zadłużenia następuje z zajętego rachunku bankowego firmy – jak wynika z wyciągu bankowego – w kwocie [...]. Skarżący posiada majątek w postaci współwłasności budynku drukarni, a małżonka majątek odrębny w postaci nieruchomości mieszkalnej o pow. 160 m kw., skarżący nie wykazał posiadania oszczędności. Wnioskodawca nie przedłożył, pomimo wezwania, dokumentów dotyczących możliwości płatniczych swojej małżonki. Takie postępowanie należy uznać za brak staranności w wykonaniu nałożonego zobowiązania, tym bardziej, iż, jak wynika z utrwalonego już orzecznictwa sądów administracyjnych, decydując o przyznaniu prawa pomocy, należy brać pod uwagę również możliwości finansowe współmałżonka i osób zobowiązanych do alimentacji. Małżonkowie mają obowiązek wzajemnej pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych, a obowiązek ten istnieje niezależnie od istniejącego między nimi ustroju małżeńskiego. Pozostawanie wnioskodawcy we wspólnym gospodarstwie domowym ze współmałżonką, usprawiedliwia ocenę możliwości płatniczych w odniesieniu do sytuacji majątkowej całej rodziny. Wobec nieprzedłożenia powyższych dokumentów, dokonanie takiej oceny stało się niemożliwe. Niezależnie od powyższego, analiza sytuacji skarżącego w dłuższym czasie (w aktach sprawy znajdują się dokumenty dotyczące lat 2007-2009 r.), a w szczególności przychodów, ich kosztów uzyskania i dochodów z prowadzonej drukarni świadczy, że ulega ona poprawie i skarżący ma w chwili obecnej możliwości płatnicze. Dochody z działalności gospodarczej skarżącego w roku 2007 r. wyniosły [...] zł. W 2008 r. otrzymano przychody w kwocie [...] zł, dochód w wysokości [...] zł. Natomiast już tylko za pierwsze półrocze 2009 r. (okres od stycznia 2009 r. do czerwca 2009 r.) przychód firmy to kwota [...] zł, koszty działalności to kwota [...] zł, a dochód aż – [...] zł. Zatem w rozliczeniu miesięcznym obecny dochód skarżącego to kwota [...] zł (a nie [...] zł brutto jak podaje). Na marginesie należy jeszcze raz podkreślić, że wykazane wydatki na konieczne utrzymanie rodziny, przewyższają wykazane dochody, skarżący na bieżąco je zaspokaja, spłaca też zadłużenie w wysokości ok. [...] miesięcznie. Suma już tylko tych wydatków wynosząca ok. [...] zł znacznie przekracza wykazane dochody, co dodatkowo utwierdza w przekonaniu, że strona nie podaje rzetelnie wysokości uzyskiwanych dochodów z działalności, które stanowią główne źródło utrzymania pięcioosobowej rodziny. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika także, że skarżący ponosi znaczne nakłady na swoją firmę, jak też spłaca zobowiązania. Wydatki takie nie mogą wpływać na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych rodziny, za które należy uznać koszty mieszkaniowe, wyżywienie, naukę. Zdaniem rozpoznającego wniosek referendarza sądowego, skarżącego będzie zatem stać na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 1.887 zł. Ciężar takich kosztów postępowania nie wpłynie negatywnie na poziom egzystencji rodziny, gdyż może być poniesiony kosztem wydatków nie mających znaczenia dla poziomu utrzymania rodziny. Należy też przypomnieć, iż wobec obowiązku ponoszenia kosztów sądowych przez każdego obywatela wszczynającego sprawę przed sądem i zasadę wyjątkowego stosowania instytucji prawa pomocy, nie można pozwolić na preferencyjne traktowanie innych zobowiązań (np. wydatków związanych z działalnością gospodarczą, egzekucją zaległości podatkowych) przyznając im pierwszeństwo przed kosztami postępowania sądowego (por. post NSA I OZ 83/06). Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.