I SA/Sz 703/12

Dnia 28 marca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Ewa Wojtysiak po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku O. A. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji ostatecznej ustalającej łączne zobowiązanie pieniężne za [...] r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Skarżąca O. A. O. (ur.[...] r.), w związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że utrzymuje się z prac dorywczych w wysokości [...] zł miesięcznie, znajduje się w "skrajnej nędzy, bez możliwości legalnego zarobkowania" i nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Oświadczyła, że "przedmiotowa nieruchomość" nigdy nie przyniosła jej dochodu, stała się źródłem "olbrzymiej" zaległości podatkowej. Skarżąca podała na urzędowym formularzu PPF, że posiada mieszkanie o powierzchni [...] m² , zadłużone z tytułu czynszu na kwotę [...] zł oraz nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha, obciążoną zastawem skarbowym ze względu na zaległości podatkowe. Pismem z dnia 21 listopada 2012 r. skarżąca została wezwana do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń z uwagi na to, że oświadczenie okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Powyższe zobowiązanie obejmowało: zeznanie podatkowe skarżącej za 2011 rok, wykaz posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych (w tym lokat) i wyciągów z tych rachunków za okres od 1 września do 15 listopada b.r., dowody potwierdzające wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków związanych z utrzymaniem w okresie ostatnich trzech miesięcy, dokumenty potwierdzające aktualny stan zadłużenia skarżącej, oświadczenie skarżącej o tym, czy posiadane grunty stanowią źródło dochodu, jaka jest wysokość miesięcznego dochodu z tego tytułu oraz dokumentów potwierdzających powyższe (np. umowa dzierżawy gruntów albo oświadczenia stron związane z jej rozwiązaniem), zaświadczenie powiatowego urzędu pracy, czy skarżąca jest osobą bezrobotną z prawem/bez prawa do zasiłku. Ww. wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej w dniu 10 grudnia 2012 r., a wyznaczony tym wezwaniem 14 dniowy termin upłynął bezskutecznie w dniu 24 grudnia 2012 r. We wskazanym terminie, skarżąca nie przedłożyła wymaganych dokumentów i oświadczeń. Postanowieniem z dnia 8 stycznia 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy zgodnie z wnioskiem. W uzasadnieniu wskazała, że Sąd nie może bezpodstawnie wzywać stron do składania dodatkowych informacji nie występujących na ministerialnym druku PPF, zwłaszcza gdy strona wypełniła tenże druk kompletnie i zgodnie z prawdą. Podkreśliła również, iż z akt sprawy wynika, że nie osiąga żadnych przychodów z nieruchomości będących przedmiotem sprawy w związku z czym żądanie przez Sąd nowych dowodów stanowi "szykanę stosowaną w celu zamknięcia jej drogi do sądu". Stosownie do art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej: "p.p.s.a.") wezwaniem z dnia 11 lutego 2013 r. zobowiązano skarżącą do przedłożenia, w terminie 10 dni od doręczenia, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy: - zeznania podatkowego skarżącej za 2011 r., - wykazu posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych (w tym lokat) i wyciągów z tych rachunków za okres od 1 listopada 2012 r. do 8 lutego 2013 r., - dowodów potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków związanych z utrzymaniem w okresie ostatnich trzech miesięcy, - dokumentów potwierdzających aktualny stan zadłużenia skarżącej, - uwzględniając dane wynikające z akt sprawy - do złożenia dodatkowego oświadczenia skarżącej o tym, czy posiadane grunty stanowią źródło dochodu, jaka jest wysokość miesięcznego dochodu z tego tytułu oraz dokumentów potwierdzających powyższe (np. umowa dzierżawy gruntów albo oświadczenia stron związane z jej rozwiązaniem), - zaświadczenia powiatowego urzędu pracy, czy skarżąca jest osobą bezrobotną z prawem/bez prawa do zasiłku, Pomimo upływu zakreślonego terminu skarżąca nie nadesłała żądanych przez Sąd dokumentów. Natomiast w piśmie z dnia 8 marca 20123.r (data nadania w urzędzie pocztowym 18 marca 2013 r.) podała, że skarżąca nie składała za lata 2011 i 2012 zeznania podatkowego ze względu na brak przychodów, od wielu lat nie posiada rachunków bankowych, aktualny stan zadłużenia skarżącej wynika wyłącznie z decyzji podatkowych będących przedmiotem niniejszego postępowania, znajdujących się w aktach sprawy, posiadane przez skarżącą grunty nie są źródłem przychodu, umowa dzierżawy z firmą K. sp.j. prowadzącą na tych gruntach działalność wydobywania kruszyw została rozwiązana w 2008 r. i wszystkie działki w Ż. leżą od tej pory odłogiem, skarżąca utraciła jako trwale bezrobotna prawo do zasiłku w 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przesłanki przyznania przez sąd osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym zostały określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przepisu tego wyraźnie wynika, iż jedynym kryterium, jakim kieruje się sąd rozpatrując wniosek strony w tym przedmiocie, są możliwości zarobkowe i potrzeby finansowe strony i jej rodziny. Powołany przepis nie pozostawia również wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy, świadczy o tym użyty we wskazanym przepisie zwrot: "...gdy osoba wykaże..". Znajduje to dodatkowe potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach oraz, w przypadku wniosku osoby fizycznej, o stanie rodzinnym. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Należy również wskazać, że zgodnie z przepisem art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną do podjęcia działań umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej strony, ale również stanowi regulację, która pozwala stronie na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie okażą się wystarczające do stwierdzenia zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Reasumując, informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy winny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa. Biorąc pod uwagę powyższe oraz okoliczność, że skarżąca uzasadniając swój wniosek podała jedynie ogólnikowo, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w jakiekolwiek wysokości bez uszczerbku utrzymania siebie i rodziny, utrzymuje się z prac dorywczych, osiągając dochód w wysokości [...] zł zaś nieruchomość, będąca przedmiotem zaskarżonej do Sądu decyzji stała się źródłem olbrzymiej zaległości podatkowej – zasadnie, zdaniem Sądu, pismem z dnia 21 listopada 2012 r. została wezwana do przedłożenia określonych dokumentów i oświadczeń. Pomimo upływu zakreślonego terminu skarżąca nie nadesłała żadnych dokumentów, obrazujących jej sytuację majątkową. Nie uczyniła tego również w sprzeciwie, ani w ponownym wezwaniu Sądu do przedłożenia dokumentów istotnych dla rozpoznania jego wniosku o przyznanie prawa pomocy, kwestionując jedynie zasadność nałożonego na nią zobowiązanie Sądu. Natomiast w złożonym po terminie piśmie z dnia 8 marca 2013 r. ponownie nie dołączyła żadnych dokumentów, wskazując jedynie ogólnie na brak przychodów. Należy podkreślić, że uchylanie się strony od obowiązków związanych z wykazywaniem sytuacji majątkowej, nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów, i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy wnioskodawcę stać na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. To sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ to na nim spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 20 stycznia 2006 r., sygn. akt I OZ 1551/05, to do Sądu należy uznanie, czy złożone oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach ma charakter wyczerpujący i dostateczny. W kompetencji Sądu pozostaje również uznanie, jakie informacje niezbędne są dla stwierdzenia istnienia przesłanek dla przyznania prawa pomocy. (...). Przepis art. 255 p.p.s.a. nakłada bowiem na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych na wezwanie Sądu. W konsekwencji strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania Sądu, nie ma podstaw oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego z wnioskiem. Z kolei ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. To wnioskodawca jako osoba zainteresowana winien wykazać zasadność złożonego wniosku oraz spełnienie ustawowych przesłanek. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W niniejszej sprawie skarżąca nie złożyła żądanych dokumentów, niezbędnych do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, a tym samym nie wykazała zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym miejscu przypomnieć należy, że skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, a to oznacza, że jest ona zobligowana do wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty i aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Jeżeli strona postępowania uchyla się – tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie – od złożenia niezbędnych do oceny jej sytuacji materialnej dokumentów, to brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. Skarżąca nie podjęła nawet próby zadośćuczynienia nałożonemu nań zobowiązaniu, kwestionując w sprzeciwie jego zasadność. Wobec tego, należy uznać, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, sprowadzających się na obecnym etapie postępowania do wpisu sądowego od wniesionej skargi oraz kosztów ustanowienia adwokata, bez uszczerbku dla koniecznego swojego utrzymania. Bez dokumentów dotyczących ponoszonych wydatków i wysokości dochodów z wykazanego źródła dochodów, Sąd nie ma podstaw do zastosowania instytucji prawa pomocy. Niezastosowanie się przez skarżącą do wezwania skutkowało niewyjaśnieniem wątpliwości co do jej możliwości finansowych i uniemożliwiło poczynienie ustaleń w tej kwestii. To zaniechanie ze strony skarżącej skutkowało zatem nieuwzględnieniem jej wniosku o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, Sąd - na podstawie przepisów art. 260 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. - postanowił jak w sentencji.