I SA/Sz 714/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia WSA Anna Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie z Jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za [...] r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wyrokiem z dnia 6 grudnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...]. W dniu [...] r. skarżąca złożyła na formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z [...] dorosłymi synami, posiada dom ([...] m²), budynek gospodarczy ([...] m²) oraz nieruchomość rolną ([...] ha). Ponadto skarżąca osiąga stały miesięczny dochód brutto w kwocie [...] zł (emerytura) i ponosi wydatki związane z koniecznym utrzymaniem: za wywóz śmieci ([...] zł i [...] zł), na węgiel ([...] zł i [...] zł), za wodę ([...] zł), oraz na leki ([...] zł i [...] zł). Uznając, że przedstawione przez skarżącą dane nie są wystarczające do oceny jej obecnej sytuacji rodzinnej oraz materialno-finansowej, pismem z dnia [...] r., działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej "P.p.s.a.", wezwano skarżącą do nadesłania następujących dokumentów: – dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanej przez skarżącą emerytury (np. zaświadczenia organu emerytalnego, kopii decyzji o ostatniej waloryzacji świadczenia, odcinka przekazu pocztowego, wyciągu z rachunku bankowego); – wyciągów z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych z okresu od [...] r. do [...] r. (w tym z lokat, kart kredytowych); – dodatkowych oświadczeń skarżącej wyjaśniających: jaka jest sytuacja finansowo-majątkowa synów skarżącej, tzn. czy uzyskują oni dochody (z jakich źródeł i w jakiej wysokości), czy posiadają nieruchomości, wartościowe rzeczy ruchome lub zasoby pieniężne; w przypadku nieuzyskiwania przez A. i M. B. żadnych dochodów - należy wskazać, co stanowi źródło ich utrzymania; czy wraz z nią zamieszkują inne osoby, np. małżonki, dzieci synów skarżącej, jaki jest ich stan majątkowy (wysokość dochodów, innych świadczeń, posiadany majątek), czy partycypują w kosztach utrzymania domu, w jakiej wysokości; – wykazu miesięcznych obciążeń finansowych spoczywających na skarżącej i osobach pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, w tym z tytułu wydatków na konieczne utrzymanie, leczenie oraz innych (np. z pożyczek, kredytów itp.), oraz dokumentów potwierdzających wysokość tych obciążeń z ostatnich dwóch miesięcy; – zaświadczenia z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy wyjaśniającego, czy skarżąca lub osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają z pomocy społecznej, czy ubiegali się o jej przyznanie w roku [...] lub w [...]. W wezwaniu wskazano, że ww. dokumenty i oświadczenia należy przedstawić Sądowi w terminie 10 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie dokumentów i oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, skarżąca nadesłała pismo, w którym wskazała, że jej stan zdrowia nie pozwala na chodzenie po urzędach i że kwestionuje zapadły w sprawie wyrok. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jak zaś stanowi art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Na mocy przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego wynika, że przesłanką przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata czy radcy prawnego nie jest brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych (oszczędności) na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne wydatki związane z utrzymaniem strony postępowania i jej rodziny, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, gdyż są one nieodzowne. Z przytoczonej regulacji wynika również, że ciężar dowodu spoczywa na osobie fizycznej, albowiem zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że podmiot składający wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zobligowany z mocy ustawy do wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, gdyż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zwolnienie od kosztów sądowych jest bowiem odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Niedopełnienie zaś tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 P.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz ustalenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy (vide np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 19 stycznia 2010 r. o sygn. akt I GZ 1/10; 18 października 2011 r. o sygn. akt II GZ 460/11; 15 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 175/12 - opublikowane w bazie orzeczeń: orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym wniosku skarżąca podała bowiem jedynie ogólnikowe dane, z których wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z [...] dorosłymi synami, jest właścicielką nieruchomości w postaci gruntów rolnych o powierzchni [...] ha zabudowanych budynkiem mieszkalnym i budynkiem gospodarczym, a jej jedyny dochód stanowi emerytura w kwocie [...] zł; przy czym ponosi wydatki na konieczne utrzymanie oraz leki. Natomiast wezwana, pismem z dnia [...] r., do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, skarżąca uchyliła się od udzielenia odpowiedzi. W nadesłanym do Sądu piśmie poinformowała tylko, że jej (cyt.) "stan zdrowia nie pozwala chodzić po urzędach". Wobec powyższego uznać należy, że strona nie ujawniła wszystkich danych dotyczących jej sytuacji materialnej i finansowej, niezbędnych do rozpoznania jej wniosku w świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Tym samym, bierna postawa i uchylenie się od przedłożenia wymaganych dokumentów (w tym także takich, których pozyskanie nie wiązało się z wizytami w urzędach), skutkuje tym, że wniosek skarżącej nie może zostać rozpoznany pozytywnie. W tym stanie sprawy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., odmówiono skarżącej ustanowienia adwokata.