I SA/Sz 720/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA – Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka po rozpoznaniu w dniu 30 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznana pomocy finansowej z tytułu wsparcia gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2013 p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy R. P. – zwany dalej: "Skarżący" wraz z zażaleniem na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 30 czerwca 2015 r. sygn. akt I SA/Sz 720/14 odrzucające zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 18 lipca 2014 r. odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. Skarżący, złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. We wniosku Skarżący wskazał, że jego sytuacja jest bardzo ciężka, ma dużo zobowiązań do spłacenia, a gospodarstwo rolne przynosi bardzo mały dochód. Resztę przeznacza na żywność, a także środki higieny. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i osobach prowadzących wspólne gospodarstwo domowe Skarżący nie wymienił żadnych osób, pozostawiając pustą rubrykę. W zakresie posiadanego majątku Skarżący wymienił dom o powierzchni [...] m2, nieruchomość rolną o pow. [...] ha, wskazał, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych itp. Wysokość miesięcznych dochodów uzyskiwanych z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego Skarżący określił na kwotę ok. [...] zł. Zarządzeniem Sądu, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej: "p.p.s.a." oraz § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. nr 227, poz. 2245) wezwano pełnomocnika Skarżącego do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń, obrazujących sytuację majątkową Skarżącego tj.: wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na jego konieczne utrzymanie oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość (opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, czynsz, wydatki na żywność, leki) z ostatnich 3 miesięcy, wykazu posiadanych rachunków bankowych i wyciągów z tych rachunków, zaświadczenia z Urzędu Gminy potwierdzającego wysokość uzyskiwanego dochodu z prowadzonego gospodarstwa rolnego, kserokopii decyzji w sprawie podatku rolnego oraz podatku od nieruchomości za rok 2015, zeznania podatkowego o wysokości dochodu uzyskanego w 2014 r., zaświadczenia z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy, czy korzysta z pomocy społecznej, bądź czy ubiegał się o jej przyznanie w okresie ostatnich 3 miesięcy. W odpowiedzi pełnomocnik Skarżącego nadesłał: – rachunki za energię za okres 5 luty 2015 r. – 2 kwietnia 2015 r., 3 kwietnia 2015 r. – 10 czerwca 2015 r., – wykaz posiadanych przez Skarżącego rachunków bankowych, wraz z wyciągami z tych rachunków za okres od 22 kwietnia 2015 r. do 22 lipca 2015 r., – zaświadczenie z Urzędu Gminy dotyczące posiadanego przez Skarżącego gospodarstwa rolnego, – decyzję w sprawie podatku rolnego za rok 2015 wraz z potwierdzeniami wpłat wynikających z decyzji, – zaświadczenie z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej informujące, iż Skarżący nie korzysta z Ośrodka. Ponadto Skarżący oświadczył, iż nie posiada lokat oraz kart kredytowych. Miesięcznie na żywność, środki higieny i niezbędną odzież przeznacza kwotę [...] zł. Spłaca raty pożyczek, które zaciągnął ze względu na konieczność pokrycia bieżących wydatków oraz spłaty posiadanych długów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej: "p.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z treścią art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Decydujące dla prawidłowego ustalenia zaistnienia przesłanki wskazanej w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jest zbadanie jaką część kosztów Skarżący może ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z powołanym powyżej przepisem to na Skarżącym, który ubiega się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu (inicjatywa dowodowa), na co wskazuje użyty we wskazanym przepisie zwrot: "...gdy wykaże...". Na etapie rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd dokonuje oceny oświadczeń Skarżącego (art. 252 § 1 i 2 p.p.s.a), a w razie, gdy okaże się niewystarczające przedłożonych na jego wezwanie dodatkowych dokumentów (art. 255 p.p.s.a.). Przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną do podjęcia działań umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej Skarżącego, ale również stanowi regulację, która pozwala na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie okażą się wystarczające do stwierdzenia zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Żądanie przyznania prawa pomocy wymaga od Skarżącego aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych przez Sąd dokumentów. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 20 stycznia 2006 r., sygn. akt I OZ 1551/05, to do Sądu należy uznanie, czy złożone oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach ma charakter wyczerpujący i dostateczny. W kompetencji Sądu pozostaje również uznanie, jakie informacje niezbędne są dla stwierdzenia istnienia przesłanek dla przyznania prawa pomocy. Przepis art. 255 p.p.s.a. nakłada bowiem na Skarżącego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy obowiązek złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych na wezwanie Sądu. Ciężar przesłanek, o których mowa powyżej spoczywa na Skarżącym, a ocena przytoczonych przez niego okoliczności należy do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., FZ 760/04). Wskazać należy, że Skarżący inicjując postępowanie sądowoadministracyjne powinien przewidzieć, iż następstwem podjętych przez niego działań będzie konieczność zapłaty opłat sądowych, tj. wpisu i opłat kancelaryjnych. W tym celu powinna poczynić stosowne oszczędności. Należy bowiem pamiętać, że zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych, choćby w części, ma charakter wyjątkowy. Skarżący uzasadniając swój wniosek i przedkładając dodatkowe dokumenty powołał się na trudną sytuację materialną, liczne zobowiązania, których nie jest w stanie spłacać. Miesięczne wydatki na żywność, środki higieny i odzież zgodnie z oświadczeniem pochłaniają kwotę [...] zł, opłaty z tytułu zużytej energii elektrycznej to za okres od kwietnia do czerwca [...] zł oraz [...] zł, tj. ok. [...] zł miesięcznie. Jak wskazał Skarżący utrzymanie zapewnia mu prowadzone przez niego gospodarstwo rolne, z którego uzyskuje kwotę ok. [...] zł miesięcznie. Wezwanie Sądu do nadesłania dodatkowych dokumentów nie zostało w pełni wykonane. Skarżący bowiem nie nadesłał odpisu zeznania podatkowego o wysokości dochodu uzyskanego w 2014 r. oraz zaświadczenia z Urzędu Gminy potwierdzającego wysokość uzyskiwanego dochodu z prowadzonego gospodarstwa rolnego. Po przeanalizowaniu przez Sąd sytuacji materialnej Skarżącego na podstawie akt sprawy należy stwierdzić, że ani na podstawie treści wniosku, ani przedstawionych wybiórczo dodatkowych dokumentów nie można w pełni określić sytuacji materialnej Skarżącego, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy choćby w zakresie częściowym. Informacje uzyskane po analizie zgromadzonego materiału dowodowego są nie spójne. Przedstawiony wyciąg bankowy obejmujący okres od 22 kwietnia 2015 r. do 22 lipca 2015 r. zawiera informację o uzyskanym przez Skarżącego w dniu 28 kwietnia 2015 r. zwrocie podatku akcyzowego w kwocie [...] zł, wypłacie z rachunku w kwocie [...] zł (rata pożyczki), [...] zł i [...] zł (wypłata gotówki), wpływ kwoty [...] zł (pożyczka z P.U.H. [...] s.c.) oraz wypłacie ww. kwoty. Z powołanych wyciągów wynika, iż Skarżący wykonuje za ich pośrednictwem jedynie wypłat na poczet zobowiązań. Zdaniem Sądu Skarżący nie przedstawił pełnych danych na temat swojej sytuacji materialnej, ponieważ nie przedłożył pomimo wezwania wszystkich żądanych dokumentów. Niewywiązanie się z obowiązku wykazania sytuacji majątkowej, czy też nierzetelne ich wykonanie stanowi przeszkodę do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, potwierdził to także Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. sygn. Akt II FZ 575/05. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez Skarżącego dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Dodatkowo za odmową przyznania prawa pomocy Skarżącemu przemawia posiadany przez niego majątek obejmujący dom o pow. [...] m2 oraz nieruchomość rolna o pow. [...] ha (w tym [...] ha przeliczeniowego). Nie wykorzystanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawienie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i prowadzenia spraw sądowych. Za zasadnością przyznania prawa pomocy Skarżącemu nie może także przemawiać konieczność spłaty jakichkolwiek ciążących na nim zobowiązań, czy też ich egzekucja. W przeciwnym wypadku prowadziłoby to do uprzywilejowania zobowiązań komercyjnych względem kosztów sądowych. Sąd wskazuje, iż zgodnie z przedstawionymi przez Skarżącego informacjami miesięczne wydatki ponoszone na konieczne utrzymanie, przewyższają kwotę uzyskiwanych przez Skarżącego dochodów z prowadzonego gospodarstwa rolnego. Ponadto, jak potwierdził Skarżący nie korzysta on z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej. Powyższe potwierdza, iż Skarżący nie znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów wymaganych na obecnym etapie postępowania. Podsumowując należy podkreślić, że możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem Skarżącego o braku możliwości uiszczania takich kosztów. Dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało orzec, jak w sentencji.