I SA/Sz 721/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 21 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "G." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. z dnia 30 czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie nadpłaty w podatku od gier za okresy od stycznia do grudnia 2011 r. p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. "G." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji z siedzibą w W., reprezentowana przez adwokata, składając skargę na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S., zwróciła się jednocześnie z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Koszty sądowe sprowadzają się na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu wniosku Spółka podała, że aktualnie nie posiada żadnych środków finansowych, które pozwoliłyby na pokrycie kosztów opłaty od skargi i innych kosztów sądowych. Decyzjami administracyjnymi Spółka został pozbawiona majątku, zamknięte zostały salony gier należące do Spółki, a znajdujące się w nich automaty wraz ze zgromadzoną w nich gotówką zostały zabezpieczone. Spółka podała, że obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej, bilans wykazuje wyłącznie stratę, firma utraciła płynność finansową, rachunki bankowe są zajęte przez urząd skarbowy. Firma jest "sparaliżowana" i nie może prawidłowo funkcjonować. W oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka podała, że kapitał zakładowy wynosi [...] zł, wartość środków trwałych wynosi [...] zł, poniosła stratę w kwocie [...] zł. Skarżąca wykazała dwa rachunki bankowe, których stan na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił [...] zł i (-) [...] zł. Podała, że stan środków w kasie na dzień 30 lipca 2017 r. wyniósł [...] zł. Skarżąca nadesłała w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego: 1. Raport kasowy Spółki za okres od 1 marca do 31 sierpnia br., 2. Korektę zeznania CIT-8 za 2015 r. z zadeklarowanym przychodem [...] zł (koszty [...] zł , strata [...] zł), 3. Korektę zeznania CIT-8 za 2016 r. z zadeklarowanym przychodem [...] zł (koszty [...] zł, strata [...] zł), 4. "Zerowe" deklaracje VAT-7 za maj, czerwiec, lipiec br. 5. Bilans Spółki i rachunek zysków i strat sporządzony na dzień 30 czerwca 2017 r. 6. Bilans Spółki i rachunek zysków i strat sporządzony na dzień 31 grudnia 2016 r. 7. Wyciągi z dwóch rachunków bankowych Spółki za okres od marca do sierpnia b.r. Wbrew wezwaniu, Spółka nie przedłożyła dokumentów potwierdzających możliwość otrzymania dopłat od wspólników (np. wyciąg z umowy spółki), a także potwierdzających dokonanie takich dopłat i ich wysokość w okresie ostatnich sześciu miesięcy. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.), dalej "p.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a referendarz sądowy (sąd) na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia wymaga także fakt, że w myśl powołanego wyżej przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, referendarz sądowy (sąd) nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia osobie prawnej dostępu do sądu. Spółki zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w umowie. Określając cele i formy działania, jej wspólnicy powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa. Chcąc realizować działalność m.in. poprzez występowanie w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych musi się ona więc liczyć także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, zgodnie z regułą wynikającą z ww. art. 199 p.p.s.a. Istotne jest, że koszty sądowe przedsiębiorca powinien traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., II GZ 42/13, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie referendarza sądowego wniosek Spółki nie zasługiwał na uwzględnienie. Analiza złożonych oświadczeń i dokumentów źródłowych prowadzi do wniosku, że Skarżąca nie wykazała, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, ani też nie wykazała, iż nie jest w stanie ich zdobyć. Uwzględniono przy tym okoliczność ciążącego na Spółce obowiązku poniesienia wpisu sądowego w sprawie w kwocie [...] zł. Z przedłożonych dokumentów wynika wprawdzie, że Spółka nie deklaruje czynności opodatkowanych podatkiem VAT, przychody deklarowane w korektach zeznań podatkowych uległy znacznemu zmniejszeniu, tj. z kwoty [...] zł w 2015 r. na [...] zł w 2016 r. Jednak zwrócenia uwagi wymaga, że z aktualnych danych (bilans Spółki na dzień 30 czerwca 2017 r.) wynika, że Spółka posiada rezerwy na zobowiązania długoterminowe na kwotę przekraczającą [...] zł, nie ma zobowiązań długoterminowych, w tym zobowiązań z tytułu kredytów czy pożyczek; posiada z kolei należności krótkoterminowe na kwotę [...] zł, poczyniła inwestycje krótkoterminowe (krótkoterminowe aktywa finansowe) na kwotę [...] zł. Z kolei z przedstawionego rachunku zysków i strat na koniec czerwca 2017 r. wynika, że Spółka uzyskała przychody netto ze sprzedaży [...] zł, inne przychody operacyjne w kwocie [...] zł, przychody finansowe(odsetki) w [...] zł i wypracowała zysk o wartości [...] zł. Należy zwrócić także uwagę, że Skarżąca dysponuje środkami pieniężnymi za pośrednictwem kasy i ponosi bieżące wydatki związane z funkcjonowaniem (opłaty tytułem zaliczki na wynagrodzenie likwidatora: [...] zł w sierpniu br., opłaty pocztowe, sądowe), na co wskazują przedłożone raporty kasowe. Wynika z nich również, że Spółka na koniec sierpnia b.r. dysponowała środkami pieniężnymi zgromadzonymi w kasie w łącznej kwocie [...] zł. Przedłożone wyciągi z rachunków bankowych potwierdzają, że Spółka nie posiada środków zgromadzonych na rachunkach bankowych, zatem przywołana w uzasadnieniu wniosku okoliczność ich zajęcia przez urząd skarbowy nie ma wpływu ocenę złożonego wniosku w sprawie. W ocenie referendarza sądowego, powyższe dane wskazują bez wątpienia, że skarżąca posiada środki na opłatę kosztów sądowych w sprawie. Jedynie na marginesie wskazać należy, że w przypadku spółek, Kodeks Spółek Handlowych przewiduje instytucję czasowych wkładów wspólników tzw. dopłat. Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Celem zaś dopłat jest przekazanie środków finansowych przez wspólników na dofinansowanie prowadzenia działalności gospodarczej, w tym również na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych i ewentualnie opłacenie kosztów zastępstwa procesowego. W sytuacji zatem, gdy spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, udziałowcy spółki mają możliwości prawne, by wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki nie tylko w formie udzielania pożyczek przez udziałowca. Skarżąca nie wykazała, aby obecnie nie miała możliwości pozyskania jakichkolwiek środków z dopłat wspólnika. Mając na uwadze powyższe, należało odmówić Skarżącej uwzględnienia wniosku, gdyż nie wykazała, że nie ma, czy też nie może zdobyć dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów sądowych. Z tych względów orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.