I SA/Sz 742/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] , Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1998 r. postanawia: odmówić T. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Skarżący, T.K., w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia opłaty sądowej w kwocie 788 zł od wniesionej skargi na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że w związku z przebytą w 2005 r. chorobą, operacją i siedmiomiesięcznym zwolnieniem lekarskim utracił intratnych kontrahentów i znalazł się w trudnej sytuacji materialnej. T.K. wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i dwoma córkami studentkami studiów dziennych w Krakowie. Posiada udział w wielkości 50 % w nieruchomości gospodarczej położonej w S., innego majątku nieruchomego oraz wartościowych ruchomości nie posiada, nie wykazuje zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.). Odnośnie stanu majątkowego osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, wnioskodawca podał jedynie, że z małżonką posiada rozdzielność majątkową, a dzieci pozostają na utrzymaniu rodziców. Ponadto wskazał, iż nieruchomość, której jej właścicielem jest obciążona dobrowolnymi hipotekami na rzecz banków, przewyższającymi jej wartość. W rubryce wniosku dotyczącej dochodów wnioskodawcy i jego rodziny, skarżący podał, że jego małżonka otrzymuje wynagrodzenie z tytułu pracy w wysokości średnio miesięcznie 2500 zł netto, natomiast on z tytułu działalności gospodarczej ponosi straty. T.K. zwrócił uwagę również na fakt, że równolegle z niniejszym wnioskiem występuje do urzędu skarbowego z wnioskiem o umorzenie zaległości podatkowych wynikłych z kontroli UKS, których nie jest w stanie spłacić. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S., działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) wezwał skarżącego pismem z dnia 7 stycznia 2008 r. do przedłożenia następujących dokumentów potwierdzających przedstawioną sytuację oraz uzupełniających dane ,tj.: - zaświadczenia z uczelni wyższej potwierdzającego, że córki skarżącego studiują na studiach dziennych oraz czy pobierają stypendium, - zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia skarżącego oraz czy jest zdolny do pracy, - wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy oraz wykazu innych obciążeń budżetu domowego, - dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskiwanych dochodów/straty z prowadzonej działalności gospodarczej, np. kserokopii ewidencji przychodów za okres od czerwca 2007 do grudnia 2007, - zaświadczenia pracodawcy żony skarżącego o wysokości średniego miesięcznego wynagrodzenia netto z okresu ostatnich trzech miesięcy, - wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę rachunków bankowych z ich stanem za okres od 7 października 2007 r. do 7 stycznia 2008 r. w terminie 10 dni od doręczenia niniejszego wezwania pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Wykonując powyższe zobowiązanie Sądu skarżący przedłożył: - zaświadczenie U.J. [...] z dnia 17 stycznia 2008 r., z którego wynika, ze córka skarżącego A.K. jest studentką 4 roku studiów stacjonarnych na kierunku biologia, nie pobiera stypendium, - zaświadczenie U.J. [...] z dnia 23 stycznia 2008 r., z którego wynika, że córka skarżącego J. K. jest studentką 2 roku studiów stacjonarnych na kierunku fizjoterapia i nie pobiera stypendium, - odpis aktu notarialnego z 18.11.1996 r. stanowiący umowę o wyłączeniu wspólności ustawowej małżeńskiej pomiędzy skarżącym a jego małżonką Z.K., - wyciągi z rachunku T.K. prowadzonego w Banku [...] za okres od 1.09.2007 r. do 30.11.2007 r., z którego wynika, iż na rachunku tym saldo za poszczególne miesiące powyższego okresu wynosiło 0 zł. - oświadczenie żony skarżącego Z. K. z dnia 24 stycznia 2008 r. informujące, że miesięczne obciążenie jej budżetu domowego w związku z zaciągniętymi wieloletnimi zobowiązaniami wobec banków wynosi około 1400 zł. Skarżący nie nadesłał natomiast dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskiwanych dochodów/straty z prowadzonej działalności gospodarczej, (np. kserokopii ewidencji przychodów za okres od czerwca 2007 do grudnia 2007), oświadczył natomiast iż przedkłada odpisy deklaracji VAT za II i III kwartał 2007 r., załączając faktycznie jedynie odpis deklaracji za II kwartał 2007 r. zawierający rozliczenie dostawy towarów oraz świadczenia usług opodatkowanych stawką 22% z wykazaną podstawą opodatkowania w kwocie [...] zł, podatkiem należnym w kwocie [...]zł (brak potwierdzenia złożenia tej deklaracji w urzędzie skarbowym). Wyjaśnił także, że deklaracji za IV kwartał na dzień otrzymania wezwania Sądu jeszcze nie składał, jej termin upływa w dniu następnym. Odnośnie żądanego zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia skarżący wskazał, że nie ma przeciwwskazań do pracy, wskutek przebytych chorób pozostaje jedynie pod określonym reżimem badań kontrolnych wraz z zaleceniem prowadzenia "oszczędzającego" trybu życia. Wykonując zobowiązanie Sądu w zakresie przedłożenia zaświadczenia pracodawcy małżonki skarżącego o wysokości uzyskiwanego przez nią wynagrodzenia na stanowisku agenta ubezpieczeniowego, T.K. wyjaśnił jedynie, że wynagrodzenie to jest prowizyjne, w zależności od pozyskanych umów, a uzyskanie zaświadczenia wydawanego po zmianach organizacyjnych u właściciela firmy z Warszawy wymaga 2 tygodniowego okresu czasu, dlatego przedkłada kopie ZUS RMUA Raport miesięczny dla osoby ubezpieczonej za ostatnie 3 miesiące. Ponadto strona oświadczyła, że wskutek rozdzielności majątkowej żona odmówiła udostępnienia wyciągów bankowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., dalej w skrócie - p.p.s.a) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W powyższym przepisie mowa jest wyłącznie o wykazaniu takiej wyjątkowej sytuacji, potwierdzonej stosownymi dokumentami, w której osoba bezrobotna, nie pobierająca zasiłku, ze względu na okoliczności życiowe jest pozbawiona całkowicie środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe, jej sytuacja bytowa jest zachwiana w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie samodzielnie lub z pomocą innych osób lub instytucji, w żaden sposób minimum warunków socjalnych. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny czy wnioskodawcę stać na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. W niniejszej sprawie dokonanie tej oceny w chwili obecnej nie jest możliwe, ponieważ skarżący w swoim oświadczeniu poza wykazaniem, iż czteroosobowa rodzina utrzymuje się z dochodów małżonki w wysokości ok. 2500 zł, nie podał istotnej informacji dotyczącej wysokości uzyskiwanych dochodów/strat z prowadzonej działalności gospodarczej, a poza kwotą 1400 zł na spłatę kredytów, żadnych danych o wysokości wydatków na utrzymanie rodziny, w tym dwóch studiujących poza miejscem zamieszkania córek. Przy czym, należy wskazać, że skarżący był wzywany do potwierdzenia i uzupełnienia przedstawionych danych w zakresie dochodów i wydatków rodziny stosownymi dokumentami. Nie zostało zatem potwierdzone, że wnioskodawca faktycznie z prowadzonej działalności gospodarczej nie uzyskuje dochodów, a tylko straty. Odnośnie prowadzonej działalności gospodarczej T.K. przedstawił bowiem wyłącznie deklarację VAT za I kwartał 2007 r., z której wynikają jedynie obroty w tym czasie, a nie przychody (straty) jego firmy, co nie stanowi należytego wykonania zobowiązania Sądu. Natomiast odnośnie wykazanych we wniosku dochodów małżonki w wysokości ok. 2500 zł, ze względu na brak jednoznacznego potwierdzenia ich wysokości żądanym zaświadczeniem pracodawcy oraz wykazywanie znacznych obciążeń kredytowych (w kwocie 1400 zł) i jednocześnie utrzymywanie dwóch córek studiujących w Krakowie - Sąd powziął wątpliwości czy oświadczenie złożone w tym zakresie jest pełne. Wprawdzie strona wyjaśnia, że powodem braku tego zaświadczenia jest dwutygodniowy termin na jego uzyskanie z Warszawy, jednak w świetle tego, że inne żądane dokumenty dotyczące córek, z uczelni wyższej w Krakowie zostały przedłożone w terminie późniejszym (ze stosownym wyjaśnieniem), brak było przeszkód, zdaniem Sądu, aby i w tym przypadku skarżący postąpił w ten sam sposób, tj. wystąpił pomimo wszystko o jego wydanie, informując Sąd o jego przedłożeniu w terminie późniejszym. Odnosząc się do przedłożonych w to miejsce dokumentów w postaci Raportów ZUS RMUA za okres od września 2007 r. do listopada 2007 r., w ocenie Sądu nie mogą one zastąpić wspomnianego zaświadczenia, nie można bowiem jednoznacznie stwierdzić, iż rozliczenie dotyczące składek ZUS zawiera wyczerpującą informację na temat wysokości wynagrodzenia netto i wszystkich jego składników. Ponadto wnioskodawca nie podał żadnych informacji o majątku swojej małżonki, nie przedłożył także wyciągów z jej rachunków bankowych, oświadczając, że posiada rozdzielność majątkową, czym uniemożliwił dokonanie oceny, czy realizująca pomoc, o której mowa w art. 87 k.r.i.o, utrzymująca de facto rodzinę małżonka, mogła zgromadzić jakiekolwiek środki pieniężne. Zdaniem Sądu, rozdzielność majątkowa nie stanowi okoliczności zwalniającej skarżącego z obowiązku przedstawienia jakichkolwiek informacji w tym zakresie. Należy bowiem wskazać, iż Sąd decydując o przyznaniu prawa pomocy, winien brać pod uwagę nie tylko sytuację majątkową wnioskodawcy, ale również możliwości finansowe współmałżonka oraz innych osób z rodziny zobowiązanych do alimentacji. Zdaniem Sądu małżonkowie mają obowiązek - wynikający z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - wzajemnej pomocy (w tym w ponoszeniu kosztów sądowych), a obowiązek ten istnieje niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego. Ponadto jak wynika z orzecznictwa, zarówno pozostawanie wnioskodawcy we wspólnym gospodarstwie domowym ze współmałżonkiem, jak i nawet nieprowadzenie od lat wspólnego gospodarstwa i oddzielne zamieszkiwanie (tzw. separacja faktyczna), usprawiedliwia ocenę możliwości płatniczych w odniesieniu do sytuacji majątkowej całej rodziny. W związku z powyższym, oceniając przedłożone oświadczenie o stanie rodzinnym, i majątkowym, z którego wynika, iż strona pozostaje w związku małżeńskim i prowadzi z żoną wspólne gospodarstwo domowe, należało uznać, iż brak informacji o jej stanie majątkowym oraz wysokości uzyskiwanych przez nią dochodów i oszczędności (podanych choćby w przybliżeniu), nie pozwala stwierdzić, czy poniesienie kosztów sądowych również przy pomocy małżonki jest niemożliwe, spowoduje zachwianie sytuacji bytowej strony i ich wspólnych dzieci, zwłaszcza, co należy podkreślić, że małżonka - jak wynika ze złożonych oświadczeń - jest w chwili obecnej jedynym żywicielem czteroosobowej rodziny. Zdaniem Sądu, nienależyte wykonanie zobowiązania Sądu w rozpoznawanej sprawie, w tak istotnym zakresie, co do stanu majątkowego rodziny, wysokości dochodów i wydatków na utrzymanie, pozwala przyjąć, iż wniosek zawiera tylko takie dane, które mają świadczyć o złym stanie majątkowym, udzielone informacje należy ocenić jako ogólnikowe, informację o ponoszonych wydatkach, źródłach utrzymania (wynagrodzeniu małżonki i dochodach z działalności gospodarczej skarżącego) niepełną, gołosłowną i mało wiarygodną, mimo, że skarżący był zainteresowany w uzyskaniu zwolnienia od kosztów sądowych i to do niego należało przekonanie Sądu, że ustawowa przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w odniesieniu jego osoby wystąpiła. W tym miejscu należy przypomnieć, że przyznanie stronie prawa pomocy wiąże się z wykazaniem przez nią braku możliwości partycypowania w kosztach postępowania, Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. To sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ to na nim spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu. Rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy zatem wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę przedstawione. Z tych względów, uznając, iż skarżący nie wykazał, że nie stać go na poniesienie pełnych kosztów postępowania niniejszej sprawy bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny, należało orzec jak na wstępie.