I SA/Sz 782/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2012 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Skarżąca M. O., reprezentowana przez adwokata, w związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. zwróciła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, że w chwili obecnej nie prowadzi działalności gospodarczej, nie osiąga dochodów z innych źródeł. Pozostaje na utrzymaniu męża, który jest [...]. Zajmuje się wychowaniem małoletniego dziecka – [...]. Wraz z rodziną mieszka w mieszkaniu o powierzchni [...] m kw., które obciążone jest hipoteką ustanowioną na rzecz Z. Banku Spółdzielczego w wysokości [...] zł oraz hipoteką przymusową na kwotę [...] zł. Skarżąca wskazała także na zły stan zdrowia, który uniemożliwia jej prowadzenie działalności i podjęcie pracy, a także na okoliczność prowadzenia postępowania zabezpieczającego. W oświadczeniu o stanie majątkowym skarżąca podała, że posiada mieszkanie o pow. [...] m kw.; innego majątku w postaci nieruchomości, zasobów pieniężnych nie wykazała. Wymieniła także [...] samochody [...], które są przedmiotem zabezpieczenia przez Urząd Skarbowy w C.. Wskazała, że dochody męża z tytułu wynagrodzenia za pracę wynoszą [...] zł netto miesięcznie, zaś miesięczne stałe wydatki to czynsz za mieszkanie w kwocie [...]zł, media [...] zł, opłata za przedszkole w kwocie [...]zł, wydatki na leczenie w kwocie [...]zł, rehabilitacja w kwocie [...]zł. Wykonując wezwanie referendarza sądowego, skarżąca nadesłała dodatkowo: kopie złożonego przez skarżącą PIT-36L za 2017 r. (w którym wykazała przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie [...]zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie [...]zł, dochód w kwocie [...]zł); kopie PIT-11 i PIT-37 za 2017 r. męża (w którym wykazał przychody ze stosunku pracy w kwocie [...]zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie [...]zł, dochód w kwocie [...]zł); wyciągi z rachunków bankowych męża skarżącej z [...] Banku za okres od 29 stycznia 2018 r. do 26 września 2018 r. (saldo końcowe w kwocie [...]zł); historia rachunku bankowego skarżącej w [...] Banku Spółdzielczym za okres od 1 czerwca 2018 r. do 26 października 2018 r. (saldo końcowe w kwocie [...]zł); wydruk z dnia 26 października 2018 r. z rachunku bankowego skarżącej w [...] "[...]" (saldo ujemne [...] zł); informacja o stanie zadłużenia kredytowego w ZBS na dzień 30 kwietnia 2018 r. ([...] zł); wyciąg z rachunku bankowego zw. z działalnością gospodarczą w ZBS od 31 maja 2018 r. do 4 października 2018 r. (saldo [...] zł); zaświadczenie [...] w C. z 26.10.2018 r. o wysokości zarobków męża skarżącej; dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych wydatków (oplata za przedszkole, czynsz, opata za telefon, za gaz, za energię el., ubezpieczenie na życie, za telewizję); oświadczenie pełnomocnika skarżącej, w zakresie wykazywanych czterech samochodów ciężarowych, że znajdują się na parkingu urzędu skarbowego w C., nie są pod dozorem skarżącej, wg wszelkiego prawdopodobieństwa zostaną zbyte w toku postępowania egzekucyjnego. Ponadto wskazano, że skarżąca omyłkowo we wniosku nie wymieniła wierzytelności, będącej przedmiotem częściowo skutecznej egzekucji komorniczej, z tytułu której miesięcznie na rachunek skarżącej wpływa kwota ok. [...] zł. Z nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych skarżącej wynika, że wpływy te przekazywane są na zajęcie egzekucyjne. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Skarżąca ubiega się w tej sprawie o zwolnienie od kosztów sądowych, które na tym etapie sprowadzają się do wpisu od skargi w kwocie [...]zł. Należy także wskazać, że skarżąca jest zobowiązania do poniesienia kosztów sądowych w drugiej swojej sprawie zawisłej przed tutejszym Sądem, które wynoszą [...] zł. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302), dalej zwanej: "P.p.s.a.". Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Redakcja tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania okoliczności stanu faktycznego, które mogłyby przyczynić się do zastosowania wnioskowanego obecnie dobrodziejstwa procesowego. Tym samym, to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 171/09, LEX nr 552205). Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjalnie (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05 -dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem np. osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia 19 października 2007 r., II FZ 498/07 - dostępne jw.). Ubiegający się o taką pomoc wnioskodawca powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r. o sygn. akt UCZ 104/84, Lex nr 8623). Przyznanie stronie postępowania sądowego prawa pomocy uzależnione jest zatem od jej sytuacji ekonomicznej. Analiza danych wniosku winna się więc opierać na porównaniu wielkości dochodów strony i pozostałych osób tworzących z nią wspólne gospodarstwo domowe z wielkością kosztów sądowych, które są aktualnie wymagane w sprawie oraz tych, które mogą się pojawić w niej w przyszłości. Przy tym na zdolność ponoszenia kosztów sądowych ma również wpływ wysokość przychodów uzyskiwanych w przeszłości. Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie referendarza sądowego przedstawiona sytuacja materialna i zgromadzone dokumenty nie pozwala uznać, że zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Wprawdzie skarżąca obecnie jest osobą niepracującą, według informacji z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej w lutym 2018 r. zawiesiła działalność gospodarczą i wraz z dzieckiem pozostaje na utrzymaniu męża, który otrzymuje stałe dochody wynoszące ok. [...] zł miesięcznie z tytułu wynagrodzenia za pracę w [...], jednakże analiza w szczególności rocznego zeznania podatkowego skarżącej za 2017 r. jak i wyciągów z rachunków bankowych męża powodują, że wniosku skarżącej nie można uznać za zasadny. Mianowicie z przedłożonych deklaracji PIT-36L za 2017 r. wynika, że skarżąca osiągnęła w ubiegłym roku przychód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej ([...]) w kwocie [...]zł (koszty uzyskania przychodów w kwocie [...]zł) i dochód w wysokości [...] zł, co daje miesięczny dochód w wysokości aż [...] zł. Prowadzona więc przez skarżącą działalność do niedawna przynosiła wymierne korzyści, pozwalające na poczynienie stosownych oszczędności, co sprawia, iż skarżąca miała możliwość zdobycia środków na pokrycie kosztów sądowych i nie kwalifikuje się do kategorii osób ubogich, dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego, w stanie sprawy, podjęta przez stronę decyzja o zawieszeniu działalności gospodarczej i rezygnacja ze źródła znacznych dochodów, nie była z pewnością spowodowana złą kondycją finansową firmy, lecz – w kontekście kolejnych decyzji określających zobowiązania w podatku od towarów i usług – prawdopodobnie zamiarem uniknięcia egzekucji administracyjnej. Jednakże niezależnie od faktycznych powodów takiej decyzji, jest oczywiste że zawieszanie działalności nie świadczy automatycznie o jej nieopłacalności. Gdyby tak było, racjonalne byłoby jej zlikwidowanie, nie zaś zawieszanie. Czasowe zawieszanie działalności jest indywidualną decyzją strony, na którą może mieć wpływ wiele czynników, zaś konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu skarżącej i jej rodziny. Takiego zagrożenia, w opisie sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej, rozpoznający wniosek nie dopatrzył się. Rodzina posiadała znaczna zdolność finansową, a obecnie ma również zapewnione środki utrzymania oraz zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe. Skarżąca poza powoływaniem się na fakt nieprowadzenia działalności gospodarczej oraz rezultaty postępowania zabezpieczającego, nie wykazuje aby miała trudności w opłacaniu bieżących swoich wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem trzyosobowej rodziny. Co więcej, dodatkowo ponosi wydatek w postaci opłacenia profesjonalnego pełnomocnika. Żądania o przyznanie prawa pomocy nie uzasadnia obciążenie skarżącej egzekucją zobowiązań skarżącej oraz innymi wydatkami. Konieczność regulowania przez stronę posiadanych przez nią zobowiązań nie stanowi bowiem przesłanki przyznania jej prawa pomocy. Brak jest bowiem podstaw, aby zobowiązania cywilne czy inne przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów związanych z zainicjowanym przez stronę postępowaniem sądowym. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Skarżąca, kierując sprawę na drogę postępowania sądowego, powinna zaś liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania i tym samym poczynić w swoim majątku oszczędności. Również ze złożonych wyciągów z rachunków bankowych męża skarżącej jednoznacznie wynika, że skarżąca była w stanie wygospodarować kwoty celem opłacenia wymaganych obecnie kosztów postępowania, które wynoszą [...] zł. Mianowicie saldo początkowe tego rachunku na dzień 28 stycznia 2018 r. wynosiło [...] zł, zaś saldo końcowe na dzień 26 września 2018 r. to [...] zł. W ocenie referendarza sądowego, strona zatem posiadała i nadal powinna mieć środki pieniężne, które mogła zabezpieczyć na opłacenie przedmiotowych kosztów. Zwłaszcza, że o konieczności ich ponoszenia wiedziała już faktycznie wcześniej, aniżeli w dacie wniesienia skargi. Od października 2016 roku bowiem prowadzone były kontrole podatkowe, zaś od grudnia 2017 r. były wydawane kolejne decyzje przez organ podatkowy I i II instancji, dotyczące podatku od towarów i usług, które są przez stronę skarżone do tutejszego Sądu. Wszczynając spór przed sądem, skarżąca powinna mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie z koniecznością niezbędnych kosztów, co z pewnością wiedziała będąc również w toku postępowania podatkowego reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika. Odnosząc się końcowo do podnoszonej kwestii stanu zdrowia skarżącej, należy podkreślić, że zły stan zdrowia może być pośrednio przyczyną przyznania prawa pomocy tylko wtedy, gdy przekłada się on na sytuację materialną wnioskodawcy, powodując na przykład, że nie jest on w stanie zarobkować, czy też zmuszony jest ponosić relatywnie wysokie (w odniesieniu do dochodów i posiadanych oszczędności, mienia) koszty leczenia. W niniejszej sprawie natomiast skarżąca nie uprawdopodobniła faktu złego stanu zdrowia i ponoszenia wysokich kosztów leczenia, a jej oświadczenia w tym zakresie są zbyt ogólne. Reasumując, w oparciu o dane zadeklarowane na formularzu PPF i zgromadzone powyżej dokumenty, brak było podstaw do przyjęcia, że skarżąca jest w tak złej sytuacji finansowej, że nie jest w stanie ponieść ciężaru kosztów sądowych w rozpoznawanej sprawie. Świadczą o tym w szczególności dochód wykazany w zeznaniu PIT 36 L za 2017 r. oraz wpływy na rachunkach bankowych męża skarżącej. Mając na uwadze podniesione wyżej okoliczności, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.